Từ điểm đến của dòng vốn thành đối tác phát triển
Hợp tác đầu tư chất lượng là cách thu hút vốn quốc tế gắn với nghiên cứu, phát triển công nghệ, nâng năng lực doanh nghiệp trong nước và tạo giá trị gia tăng lâu dài, thay vì chỉ mở rộng quy mô dự án. Tại Hội nghị Thượng đỉnh Fortune Southeast Asia 500 ở TP. Hồ Chí Minh ngày 3/11/2026, Thứ trưởng Bộ Tài chính Lê Tấn Cận khẳng định Việt Nam muốn chuyển từ thu hút vốn đơn thuần sang xây dựng quan hệ đối tác chiến lược, cụm ngành, chuỗi giá trị và hệ sinh thái đổi mới sáng tạo. Đây là lựa chọn đúng hướng: khi cạnh tranh công nghệ gay gắt, yêu cầu chuyển đổi xanh tăng lên và chuỗi cung ứng đối mặt bất ổn, số vốn đăng ký không còn đủ để đo chất lượng đầu tư. Việt Nam cần nhà đầu tư có công nghệ, năng lực quản trị và cam kết gắn bó, chứ không chỉ thêm nhà máy. Mục tiêu phát triển thành nước thu nhập cao vào năm 2045 càng đòi hỏi tăng năng suất và giá trị tạo ra trong nước.
Bối cảnh tăng trưởng tạo cơ hội để theo đuổi bước chuyển này, nhưng cũng khiến tiêu chuẩn lựa chọn dự án cần rõ ràng hơn. Theo phát biểu tại hội nghị, GDP Việt Nam tăng 9,01% trong chín tháng đầu năm 2026, trong khi dòng vốn đầu tư nước ngoài tiếp tục dịch chuyển về công nghệ cao, bán dẫn và năng lượng xanh. Những con số ấy cho thấy sức hút thị trường, nhưng không tự chứng minh rằng công nghệ hay năng lực sản xuất đã lan tỏa đủ sâu. Vì vậy, chính sách nên đánh giá dự án qua đóng góp năng suất, nghiên cứu và phát triển, liên kết với nhà cung cấp trong nước và khả năng nâng cấp chuỗi giá trị. Nếu chỉ thay quy mô vốn bằng danh sách ngành ưu tiên, Việt Nam vẫn có thể thu hút dự án mà chưa trở thành đối tác phát triển.
Không chỉ nhận công nghệ, mà cùng tạo ra công nghệ
Thông điệp quan trọng nhất trong định hướng mới là tiến từ tiếp nhận công nghệ sang cùng nghiên cứu, sáng tạo và phát triển với đối tác quốc tế. Việt Nam muốn thu hút doanh nghiệp sở hữu công nghệ nền tảng, công nghệ lõi, có quản trị hiện đại và cam kết R&D, chuyển giao công nghệ, chuyển đổi xanh, chuyển đổi số. Đây là bước đi tham vọng hơn việc lấp đầy khu công nghiệp: nó đặt ra yêu cầu biến Việt Nam thành nơi có hoạt động thiết kế, thử nghiệm và giải quyết bài toán kỹ thuật, không chỉ là điểm sản xuất theo quy trình có sẵn. Chính phủ cũng nêu định hướng chuẩn bị hạ tầng và thể chế để đón trung tâm nghiên cứu và phát triển, trung tâm dữ liệu AI và các cứ điểm khu vực của tập đoàn đa quốc gia.
Tuy nhiên, lời mời đồng phát triển chỉ có sức nặng khi doanh nghiệp trong nước đủ khả năng tham gia. Nếu thiếu nhân lực chuyên môn, năng lực nghiên cứu và nhà cung cấp đạt chuẩn, chuyển giao công nghệ có thể dừng ở đào tạo vận hành hoặc quy trình nội bộ của doanh nghiệp nước ngoài. Bởi vậy, hợp tác đầu tư cần gắn với cơ chế kết nối thực chất giữa doanh nghiệp có vốn nước ngoài và doanh nghiệp nội địa, đồng thời tạo điều kiện để nhân lực và đơn vị trong nước tham gia sâu hơn vào hoạt động R&D. Mục tiêu không phải ép mọi nhà đầu tư chia sẻ bí quyết, mà là xây dựng những quan hệ hợp tác có lợi ích đủ rõ để cùng đầu tư vào năng lực, cùng giải quyết vấn đề và mở rộng giá trị tạo ra tại Việt Nam.
Hệ sinh thái mới là nền móng của hợp tác lâu dài
Muốn trở thành đối tác phát triển, Việt Nam phải cung cấp nhiều hơn ưu đãi riêng lẻ: cần một hệ sinh thái kết nối doanh nghiệp, hạ tầng logistics và dữ liệu, năng lượng sạch, nhân lực chất lượng cao cùng các nguồn lực tài chính. Thị trường vốn, khu thương mại tự do và các trung tâm tài chính quốc tế được xác định là những động lực tăng trưởng mới cần được khai thác đồng bộ. Cách tiếp cận này hợp lý vì dự án công nghệ không đứng riêng: hiệu quả của nó phụ thuộc vào khả năng tiếp cận nhà cung cấp, dịch vụ, nhân lực và thị trường. Các trung tâm tài chính cũng có thể mở rộng cơ hội kết nối với định chế tài chính, quỹ đầu tư và doanh nghiệp công nghệ tài chính quốc tế, nhưng chỉ khi thể chế minh bạch và vận hành đáng tin cậy.
Thành phố Hồ Chí Minh muốn mời doanh nghiệp quốc tế tham gia các dự án hạ tầng, phát triển trung tâm thương mại và tài chính, thúc đẩy công nghệ, đổi mới sáng tạo và kết nối với doanh nghiệp, nhà cung cấp địa phương. Đó là một phép thử cụ thể: lời kêu gọi chỉ có ý nghĩa nếu kết nối được nhà sản xuất với đơn vị cung ứng, dịch vụ và thị trường trong nước lẫn xuất khẩu. Hội nghị tại thành phố lần đầu quy tụ hơn 250 lãnh đạo doanh nghiệp cấp cao, nhà hoạch định chính sách và nhà đầu tư. Sự hiện diện quốc tế có thể mở cửa đối thoại, nhưng giá trị dài hạn phụ thuộc vào những dự án tiếp nối và quan hệ kinh doanh được hình thành sau hội nghị, chứ không nằm ở số khách mời.
Muốn đi đường dài, phải biến cam kết thành điều kiện thực tế
Định hướng hợp tác chỉ tạo giá trị lâu dài nếu đi cùng thể chế ổn định, minh bạch và có thể dự báo; hạ tầng phù hợp; nhân lực chất lượng cao; cùng năng lực thực thi cam kết. Việt Nam cũng nhấn mạnh việc bảo vệ quyền và lợi ích hợp pháp của nhà đầu tư, tạo thuận lợi cho hợp tác đầu tư, đổi mới sáng tạo và phát triển dài hạn. Đây không phải phần phụ của chiến lược mà là điều kiện để doanh nghiệp sẵn sàng đặt hoạt động nghiên cứu, dữ liệu và chuỗi cung ứng quan trọng tại đây. Cùng lúc, chính sách cần nhất quán giữa mục tiêu thu hút công nghệ cao với yêu cầu chuyển giao công nghệ, phát triển nhà cung cấp nội địa và bảo đảm môi trường kinh doanh công bằng. Nếu thiếu các điều kiện ấy, lời mời đồng phát triển sẽ khó vượt khỏi tuyên bố.
Việt Nam đang đặt mục tiêu trở thành nước phát triển có thu nhập cao vào năm 2045, đồng thời chuyển mô hình tăng trưởng sang năng suất, chất lượng và giá trị gia tăng. Vì vậy, thước đo thành công của đầu tư nước ngoài cần thay đổi: không chỉ hỏi bao nhiêu vốn được đưa vào, mà còn xem tri thức, năng lực và cơ hội thị trường nào được tạo ra trong nước. Việt Nam có cơ sở để chào đón nhà đầu tư như đối tác phát triển, nhưng vị thế ấy phải được chứng minh bằng hệ sinh thái đủ sức kết nối và doanh nghiệp nội địa đủ năng lực tham gia. Kết luận nên rõ ràng: chất lượng đầu tư không đến từ khẩu hiệu hay ngành ưu tiên trên giấy; nó hình thành khi cam kết công nghệ gặp thể chế đáng tin cậy và khả năng hợp tác thực chất.
