Tỷ lệ giải ngân còn xa mức cần thiết
Giải ngân kinh phí khoa học là việc sử dụng và thanh toán ngân sách nhà nước đã bố trí cho các nhiệm vụ khoa học, công nghệ, đổi mới sáng tạo và chuyển đổi số theo kế hoạch được giao. Tính đến ngày 26/10/2026, tiến độ trên cả nước mới đạt 41,18%, một kết quả đáng lo khi thời gian còn lại của năm không nhiều.
Tổng dự toán được sử dụng trong năm là 52.680,28 tỷ đồng; đã giải ngân 21.693,48 tỷ đồng, còn hơn 30.986 tỷ đồng chưa được giải ngân. Đây không chỉ là con số chậm tiến độ: nếu các nhiệm vụ không kịp triển khai, ngân sách khoa học công nghệ khó chuyển thành sản phẩm và kết quả đúng mục tiêu. Tại hội nghị trực tuyến ngày 27/10 với các Sở Khoa học và Công nghệ, Bộ trưởng Vũ Hải Quân chủ trì việc đánh giá tiến độ, trao đổi kinh nghiệm và tìm cách tháo gỡ khó khăn.
Địa phương là điểm nghẽn lớn
Khối địa phương được giao 28.032,79 tỷ đồng nhưng mới giải ngân 10.789,36 tỷ đồng, tương đương 38,49%; còn 17.243,43 tỷ đồng chưa được sử dụng. Tỷ lệ này thấp hơn mức chung toàn quốc, vì vậy yêu cầu tháo gỡ tại địa phương không thể dừng ở việc nhắc tiến độ. Cần xác định cụ thể hồ sơ nào mắc, nhiệm vụ nào chậm và cơ quan nào chịu trách nhiệm.
Chênh lệch giữa các lĩnh vực cũng đáng lưu ý: giải ngân tại địa phương đạt 47,15% với khoa học, công nghệ, nhưng chỉ 27,54% với đổi mới sáng tạo và 30,23% với chuyển đổi số. Điều đó cho thấy một chỉ tiêu tổng hợp có thể che khuất những mảng trì trệ hơn. Bộ cũng lưu ý tỷ lệ giải ngân không phải thước đo duy nhất; phải xem kết quả và hiệu quả nhiệm vụ cùng với số tiền đã chi.
Thủ tục, phối hợp và nhân lực cùng gây chậm
Các vướng mắc được phản ánh không chỉ nằm ở tốc độ xử lý hồ sơ. Một số địa phương cho biết biểu mẫu, phụ lục phát sinh thêm giấy tờ; trách nhiệm giữa Sở Khoa học và Công nghệ với quỹ phát triển khoa học, công nghệ và đổi mới sáng tạo địa phương chưa rõ. Thiếu thông tin về nền tảng và cơ sở dữ liệu dùng chung cũng khiến địa phương khó xác định phạm vi đầu tư, lập dự toán, trong khi việc xin ý kiến để tránh trùng lặp có thể kéo dài tiến độ.
Sắp xếp đơn vị hành chính làm tăng khối lượng công việc, còn cán bộ ở một số nơi thiếu chuyên môn hoặc phải kiêm nhiệm, ảnh hưởng trực tiếp đến việc lập hồ sơ, đấu thầu và thanh quyết toán. Vì vậy, giao ngân sách mà không bảo đảm năng lực thực hiện sẽ khó tạo chuyển biến. Bộ cần hướng dẫn rõ, thống nhất và có đầu mối hỗ trợ thực chất; địa phương cũng phải chủ động rà soát quy trình thuộc thẩm quyền thay vì để hồ sơ mắc nối tiếp.
Yêu cầu hành động ngay, không chạy theo tỷ lệ
Bộ Khoa học và Công nghệ đề nghị địa phương rà soát toàn bộ nhiệm vụ, xác định nguyên nhân chậm và chủ động ban hành quy trình quản lý thuộc thẩm quyền. Các địa phương cần phối hợp với doanh nghiệp, hiệp hội để thúc đẩy dự án đổi mới sáng tạo và chuyển đổi số, cập nhật số liệu giải ngân hằng tuần, đồng thời đối soát với Kho bạc Nhà nước. Với khoản bổ sung từ ngân sách trung ương không còn khả năng giải ngân trong năm, cần đề xuất hủy dự toán hoặc hoàn trả để cấp có thẩm quyền xem xét điều chuyển sang nhiệm vụ có khả năng sử dụng vốn hiệu quả hơn.
Đẩy nhanh giải ngân là cần thiết, nhưng không nên biến tỷ lệ chi thành mục tiêu duy nhất. Trách nhiệm của địa phương là tháo nút thắt và triển khai đúng nhiệm vụ; trách nhiệm của bộ, ngành là làm rõ quy định, rút ngắn vòng hướng dẫn và bảo đảm kinh phí gắn với đầu ra. Nếu không xử lý đồng thời hai phía, hơn 30.986 tỷ đồng còn lại sẽ tiếp tục tạo áp lực mà chưa chắc đem lại kết quả tương xứng.
