Tỷ lệ giải ngân cho thấy áp lực đã đến lúc phải xử lý
Giải ngân đầu tư công là quá trình chuyển kế hoạch vốn được giao thành giá trị thanh toán cho khối lượng dự án đã thực hiện, vì vậy tỷ lệ thấp thường phản ánh những vướng mắc cụ thể trong chuẩn bị và triển khai. Chiều 2/11, Phó Chủ tịch UBND tỉnh Lâm Đồng Nguyễn Minh làm việc với 12 địa phương phía Đông có kết quả giải ngân năm 2026 thấp, đặt tiến độ dự án vào trọng tâm rà soát. Tổng kế hoạch vốn của nhóm xã là hơn 372,5 tỷ đồng; đến ngày 2/11 đã giải ngân 235,2 tỷ đồng, đạt 63,14%. Tám địa phương vượt 60%, nhưng Nghị Đức, Trà Tân, Hồng Thái và Phan Sơn vẫn dưới ngưỡng này; Phan Sơn thấp nhất, đạt 35,6%. Khoảng cách giữa các xã cho thấy khó khăn không thể được xử lý bằng một chỉ đạo chung: cần xác định rõ dự án nào chậm, khâu nào nghẽn và ai chịu trách nhiệm.
Áp lực còn rõ hơn ở vốn các chương trình mục tiêu quốc gia: hơn 104 tỷ đồng được giao nhưng mới giải ngân hơn 25,2 tỷ đồng, tương đương 24,26%. Trong khi Tánh Linh đạt 65,02%, Trà Tân, Đông Giang, Phan Sơn và Sông Lũy chưa giải ngân khoản vốn này. Đây là tín hiệu cần được tách riêng trong kế hoạch điều hành, thay vì để tỷ lệ chung che khuất những dự án chưa khởi động giải ngân.
Điểm nghẽn nằm ở cả thủ tục, mặt bằng lẫn năng lực điều hành
Sở Tài chính chỉ ra một chuỗi khâu kéo dài: hoàn thiện thủ tục đầu tư, thẩm định và phê duyệt thiết kế – dự toán, lựa chọn nhà thầu, rồi ký hợp đồng. Chậm giải phóng mặt bằng và vướng bồi thường, tái định cư cũng cản trở việc tổ chức thi công. Bên cạnh đó, phối hợp giữa các cơ quan chưa chặt, kế hoạch giải ngân chưa cụ thể; giá vật liệu tăng và nguồn cung một số loại vật liệu thiếu khiến công trường khó giữ nhịp. Các nguyên nhân này có phần khách quan, nhưng không thể dùng chúng để làm mờ trách nhiệm quản lý: việc kiểm tra, đôn đốc của người đứng đầu một số địa phương bị đánh giá là chưa quyết liệt.
Những vướng mắc không chỉ xuất hiện ở cấp xã. Báo cáo về các ban quản lý dự án phía Đông ghi nhận hơn 3.475 tỷ đồng vốn cho 427 dự án; đến ngày 29/10/2026, giải ngân đạt 2.142 tỷ đồng, tương đương 61,63%. Bồi thường, giải phóng mặt bằng, nguồn vật liệu, điều kiện thi công và khả năng huy động nguồn lực của một số nhà thầu đều ảnh hưởng đến tiến độ. Điều đó cho thấy rà soát phải đi đến từng dự án, không dừng ở việc ghi nhận một tỷ lệ tổng hợp.
Dự án chênh lệch lớn, kế hoạch phải bám từng công trường
Một số dự án Lâm Đồng minh họa rõ vì sao tỷ lệ giải ngân không thể thay thế việc kiểm tra thực địa. Đường từ thị trấn Tân Minh đi Sơn Mỹ đã giải ngân 127 tỷ đồng trên kế hoạch 136 tỷ đồng, đạt 93%, nhưng mặt bằng mới được bàn giao 15,6 km trong tổng chiều dài 23,7 km; nguồn đá cấp phối cũng chưa đáp ứng đủ nhu cầu thi công. Trái lại, Đường tránh ĐT719 và cầu qua sông Dinh đạt 77% giải ngân dù khối lượng thi công khoảng 32%. Với đoạn Hòn Lan – Tân Hải của trục ven biển ĐT719B, hơn 5 tỷ đồng mới được giải ngân trên kế hoạch 132 tỷ đồng kéo dài từ năm trước sang năm nay, đạt 3,84%.
Sự khác biệt giữa các công trình đòi hỏi kế hoạch giải ngân chi tiết, gắn với khối lượng thực tế, mặt bằng còn thiếu, nguồn vật liệu và mốc hoàn thành. Tại cuộc họp, các địa phương báo cáo tình hình dự án, nêu khó khăn và kiến nghị hướng tháo gỡ; các cơ quan liên quan cũng được yêu cầu rà soát tiến độ để xử lý vướng mắc. Nếu không biến các báo cáo thành đầu việc có hạn chót và người phụ trách, cam kết đẩy nhanh tiến độ giải ngân sẽ khó tạo thay đổi trên công trường.
Gắn mốc thời gian với trách nhiệm người đứng đầu
Lãnh đạo tỉnh yêu cầu các xã rà soát chính xác số liệu đến ngày 2/11 và lập kế hoạch giải ngân chi tiết cho từng dự án; trước ngày 5/11 phải rà soát toàn bộ tiến độ, phấn đấu hoàn thành sớm hơn tiến độ đăng ký. Mỗi dự án cần có sơ đồ Gantt thể hiện khối lượng, giá trị giải ngân dự kiến, thời điểm hoàn thành và trách nhiệm của từng đơn vị, cá nhân; tiến độ phải được cập nhật hằng tuần. Người đứng đầu chính quyền địa phương phải trực tiếp chỉ đạo và chịu trách nhiệm trước UBND tỉnh về kết quả giải ngân. Đây là yêu cầu đúng trọng tâm: gỡ thủ tục hay mặt bằng cần phối hợp nhiều bên, nhưng thúc đẩy phối hợp và theo sát cam kết thuộc về trách nhiệm điều hành.
Mục tiêu là giải ngân tối thiểu 95% kế hoạch vốn vào ngày 31/12/2026 và hoàn thành 100% trong tháng 1/2027. Mốc đích đã rõ; thước đo thực chất sẽ là việc từng địa phương chuyển được phần vốn còn chậm thành tiến độ thi công có thể kiểm chứng. Nếu không có cập nhật hằng tuần và trách nhiệm gắn với từng dự án, con số mục tiêu dễ chỉ còn là cam kết trên giấy.
