Làn sóng mở rộng khu công nghiệp: cuộc đua quy mô và vị thế
Khu công nghiệp Việt Nam là các khu vực được quy hoạch tập trung để phát triển sản xuất, dịch vụ công nghiệp và logistics, gắn với hạ tầng kỹ thuật hoàn chỉnh, ưu đãi đất đai, thuế và thủ tục nhằm thu hút nhà đầu tư trong và ngoài nước, đồng thời tái cấu trúc không gian kinh tế địa phương theo hướng công nghiệp hóa hiện đại. Giai đoạn hiện nay, câu chuyện không còn là mở thêm vài chục hecta đất sản xuất, mà là cuộc đua mở rộng quy mô hàng trăm hecta, gắn khu công nghiệp với cảng biển, khu kinh tế và xu hướng công nghiệp xanh. Các tỉnh ven biển như Khánh Hòa, Thanh Hóa, Quảng Ninh đang cho thấy tham vọng nâng tầm bằng những dự án đầu tư hạ tầng công nghiệp lớn, nhắm trực tiếp vào cạnh tranh với các trung tâm cảng và khu công nghiệp trong khu vực.
Khánh Hòa đặt cược vào Ninh Sơn: mở quỹ đất ngoài Vân Phong
Khánh Hòa lựa chọn chiến lược khá khác biệt khi đề xuất Khu công nghiệp Ninh Sơn quy mô khoảng 470ha tại xã Bắc Ninh Hòa, nằm ngoài Khu kinh tế Vân Phong. Thay vì phụ thuộc hoàn toàn vào cực tăng trưởng Vân Phong, tỉnh đang tạo thêm một cực công nghiệp mới với tổng vốn dự kiến hơn 6.738 tỷ đồng. Đây là lựa chọn mang tính chủ động về quy hoạch công nghiệp tỉnh: mở rộng quỹ đất công nghiệp, phân tán rủi ro, đồng thời tận dụng vị trí kết nối cảng biển, logistics khu vực. Dự án có thời hạn hoạt động 70 năm và thời gian triển khai dự kiến 60 tháng kể từ khi được giao hoặc cho thuê đất, cho thấy tầm nhìn dài hạn, không phải quyết định ngắn hạn chạy theo trào lưu. Khi hoàn thành, khu công nghiệp này được kỳ vọng tạo việc làm cho khoảng 16.000 lao động và góp phần thúc đẩy phát triển khu kinh tế rộng hơn chứ không chỉ riêng Vân Phong.
Miza tại Nghi Sơn: doanh nghiệp sản xuất nhảy sang sân chơi hạ tầng
Tại Thanh Hóa, bước đi được chú ý nhất là việc Công ty Cổ phần Miza được chấp thuận trở thành nhà đầu tư dự án xây dựng và kinh doanh kết cấu hạ tầng Khu công nghiệp Miza Nghi Sơn. Từ một doanh nghiệp chủ yếu hoạt động trong sản xuất và tái chế giấy bao bì, Miza chọn chuyển hướng chiến lược sang đầu tư hạ tầng công nghiệp – một “cuộc chơi” dài hơi và đòi hỏi năng lực tài chính lẫn quản trị dự án. Dự án có tổng vốn 1.383,5 tỷ đồng, trong đó Miza góp khoảng 207,5 tỷ đồng (15%), còn lại gần 1.176 tỷ đồng là vốn huy động. Quy mô diện tích gần 199,55ha, với khoảng 118,99ha đề nghị Nhà nước giao hoặc cho thuê đất, đặt Miza vào vị trí không chỉ là người sử dụng hạ tầng khu kinh tế Nghi Sơn mà là người định hình cấu trúc hạ tầng mới. Tiến độ giải phóng mặt bằng 12 tháng, xây dựng hạ tầng 24 tháng cho thấy doanh nghiệp muốn đi nhanh để chớp cơ hội phát triển khu kinh tế và lợi thế cảng biển, logistics tại Nghi Sơn.
Quảng Ninh và lựa chọn công nghiệp xanh với dự án điện rác
Trong khi Khánh Hòa và Thanh Hóa tập trung mở rộng quỹ đất khu công nghiệp, Quảng Ninh đang gửi tín hiệu khác: tăng công suất hạ tầng xanh trong lòng các khu kinh tế, đô thị. Tỉnh cho INDEVCO thuê khu đất hơn 20,1ha tại Hạ Long để xây dựng Dự án Điện rác, theo hình thức trả tiền một lần cho toàn bộ thời gian thuê. Phần lớn diện tích này được chuyển đổi từ các dự án công viên nghĩa trang và trung tâm xử lý chất thải rắn trước đây, cho thấy tư duy tái cấu trúc không gian sử dụng đất theo yêu cầu môi trường và công nghiệp hóa. Dự án thuộc nhóm ngành đặc biệt ưu đãi đầu tư, được miễn tiền thuê đất trong thời gian xây dựng cơ bản tối đa 3 năm, sau đó tiếp tục được miễn 11 năm nữa. Quảng Ninh chấp nhận không đấu giá, không đấu thầu lựa chọn nhà đầu tư cho khu đất này, một quyết định cho thấy tỉnh ưu tiên tốc độ triển khai hạ tầng xử lý chất thải gắn với tăng trưởng công nghiệp ven biển, thay vì chỉ nhìn vào lợi ích tài chính ngắn hạn.
Cuộc cạnh tranh hạ tầng: địa phương nào sẽ dẫn đầu?
Nhìn từ ba trường hợp, có thể thấy cuộc đua đầu tư hạ tầng công nghiệp đang chuyển sang bước mới: tỉnh nào quy hoạch công nghiệp tỉnh bài bản hơn, gắn khu công nghiệp với cảng biển, khu kinh tế và công nghiệp xanh tốt hơn, tỉnh đó sẽ nắm lợi thế. Khu công nghiệp Ninh Sơn bổ sung quỹ đất công nghiệp gắn với định hướng phát triển công nghiệp – dịch vụ – xuất khẩu của Khánh Hòa. KCN Miza Nghi Sơn tận dụng lợi thế một trong những trung tâm công nghiệp, cảng biển và logistics quan trọng của Thanh Hóa, đồng thời cho thấy vai trò ngày càng lớn của doanh nghiệp tư nhân trong phát triển khu kinh tế. Tại Quảng Ninh, dự án điện rác trên 20,1ha đất thuê dài hạn cho thấy hạ tầng môi trường đang trở thành một phần không thể tách rời của chiến lược mở rộng khu công nghiệp Việt Nam. Cuối cùng, tỉnh dẫn đầu sẽ không chỉ là nơi có diện tích lớn nhất, mà là nơi biết gắn mở rộng quy mô với chất lượng hạ tầng và cam kết phát triển bền vững.
