Đo hiệu quả bằng kết quả người dân nhận được
AI khu vực công là việc ứng dụng trí tuệ nhân tạo để hỗ trợ hoạt động của cơ quan nhà nước và cung cấp dịch vụ công, với hiệu quả được đánh giá qua chất lượng phục vụ người dân. Đây là thước đo nên dẫn dắt mọi quyết định đầu tư: công nghệ mới không tự tạo ra giá trị nếu người dân vẫn mất thời gian, khó tiếp cận hoặc không tin vào dịch vụ.
Ngày 28/10/2026, Bộ Khoa học và Công nghệ phối hợp với Cơ quan Chuyển đổi số Australia (DTA) tổ chức Diễn đàn Hợp tác số Việt Nam – Australia lần thứ 3 tại Quảng Ninh, trong khuôn khổ Tuần lễ Số quốc tế Việt Nam 2026. Diễn đàn chia sẻ kinh nghiệm quản trị và ứng dụng AI trong khu vực công, từ lựa chọn bài toán, kiểm soát rủi ro đến chuẩn bị hạ tầng, nhân lực và cách đầu tư công nghệ.
Thông điệp đáng chú ý là đừng nhầm số lượng hệ thống được triển khai với mức độ thành công. Bà Lucy Poole, Phó Tổng Giám đốc điều hành DTA, cho rằng phép thử của Chính phủ số và AI là người dân có được dịch vụ tốt hơn, đáng tin cậy hơn hay không. Vì vậy, dịch vụ công AI chỉ đáng được mở rộng khi chứng minh được ích lợi trong trải nghiệm thực tế.
Chọn đúng việc cần làm, thay vì chạy theo công nghệ
AI trong cơ quan nhà nước có thể hỗ trợ nhiều khâu quản lý và cung cấp dịch vụ, nhưng triển khai dàn trải dễ tạo thêm hệ thống mà không giải quyết được điểm nghẽn nào. Tại diễn đàn, ông Hoàng Hữu Hạnh, Phó Cục trưởng Cục Chuyển đổi số quốc gia, nhấn mạnh cần xác định vấn đề trước, rồi mới chọn công nghệ phù hợp và tổ chức thực hiện theo mục tiêu cụ thể.
Cách tiếp cận này đòi hỏi từng nhiệm vụ phải có người chịu trách nhiệm, nguồn lực, thẩm quyền, thời hạn và kết quả rõ ràng. Nó cũng giúp cơ quan nhà nước đặt câu hỏi thực chất hơn: AI có rút ngắn thời gian xử lý, giảm sai sót hay giúp người dân hoàn tất thủ tục thuận tiện hơn không? Nếu chưa có câu trả lời và cách đo lường, việc mua hoặc thử công nghệ nên được xem xét lại.
Đại diện Việt Nam cũng nêu định hướng phát triển nền tảng số quốc gia dùng chung để hạn chế đầu tư trùng lặp, tăng kết nối và chia sẻ dữ liệu. Theo ông Đỗ Lập Hiển, kết quả chuyển đổi số cần được đánh giá qua mức độ sử dụng thực tế và chất lượng dịch vụ mang lại cho người dân, doanh nghiệp.
Quản trị là điều kiện để tạo niềm tin
Một quyết định có AI hỗ trợ trong khu vực công không giống một tính năng tiện ích thông thường: nó có thể ảnh hưởng trực tiếp đến quyền, nghĩa vụ và lợi ích hợp pháp của người dân. Vì thế, quản trị AI phải được thiết kế cùng hệ thống, chứ không phải bổ sung sau khi công nghệ đã đi vào vận hành.
Kinh nghiệm Australia chuẩn bị AI khu vực công trên 3 trụ cột: niềm tin, con người và công cụ. Nước này xây dựng công cụ đánh giá tác động AI để các cơ quan nhận diện, quản lý rủi ro theo phương pháp thống nhất, đồng thời phát triển nền tảng AI dùng chung trong môi trường được kiểm soát. Đây là những bước đi thiết thực hơn việc giao cho từng đơn vị tự đặt quy tắc.
Ở Việt Nam, yêu cầu đặt ra là đưa chính sách, pháp luật về AI vào thực tiễn, xây dựng tiêu chuẩn và cách đánh giá hiệu quả hệ thống. Bà Chu Thị Thắm lưu ý quản trị AI cần vừa mở đường cho lợi ích công nghệ, vừa kiểm soát nguy cơ thiên vị, thông tin giả, deepfake, xâm phạm dữ liệu cá nhân và mất an toàn hệ thống.
Hạ tầng và con người phải phục vụ cùng một mục tiêu
AI không thể bù đắp cho dữ liệu rời rạc, hệ thống thiếu hỗ trợ hay đội ngũ chưa được chuẩn bị. Đại diện Australia lưu ý tuổi đời của một hệ thống chưa đủ để quyết định thay thế; điều cần xét là hệ thống còn được hỗ trợ không, có nhân sự vận hành, kết nối dữ liệu và đáp ứng nhu cầu người dân hay không. Khi AI làm tăng nhu cầu khai thác dữ liệu, hiện đại hóa hạ tầng trở thành điều kiện vận hành chứ không phải phần trang trí cho chiến lược số.
Đầu tư nền tảng dùng chung, bồi dưỡng kỹ năng công chức và xác định trách nhiệm đối với kết quả cần đi cùng nhau. Công nghệ có thể xử lý nhanh hơn, nhưng cơ quan nhà nước vẫn phải bảo đảm có người giám sát và giải thích quyết định, nhất là khi quyết định ấy tác động đến người dân.
Diễn đàn là cơ sở để hai bên tiếp tục trao đổi và xác định nội dung phối hợp cụ thể, hướng tới nâng cao hiệu quả hoạt động của cơ quan nhà nước và chất lượng phục vụ người dân, doanh nghiệp. Kết luận cần được giữ rõ: chỉ nên gọi AI công là hiệu quả khi người dân cảm nhận được dịch vụ tốt hơn, đáng tin hơn và dễ sử dụng hơn.
