Từ tiếp cận công nghệ đến năng lực tự giải quyết vấn đề
Chương trình nâng cao năng lực ứng dụng trí tuệ nhân tạo là chuỗi đào tạo thực hành giúp sinh viên dân tộc thiểu số biết sử dụng AI cho học tập, định hướng nghề nghiệp và xử lý nhu cầu cụ thể tại địa phương. Chương trình đã bế giảng ngày 7/11 tại Trường Đại học Sư phạm – Đại học Thái Nguyên, khép lại sau buổi học cuối về tự động hóa công việc và kỹ năng làm việc trong môi trường có AI hỗ trợ. Điểm đáng chú ý không chỉ là quy mô hơn 5.400 người học, mà là cách khóa học chuyển trọng tâm từ việc biết đến công cụ sang khả năng chủ động tạo ra sản phẩm có ích. Khi cơ hội tiếp cận công nghệ được mở rộng, sinh viên không còn chỉ là người dùng thụ động; họ có thể đem kiến thức về phục vụ việc học, công việc và cộng đồng.
Chương trình được khai giảng ngày 17/10 tại Trường Đại học Đà Lạt, gồm sáu buổi, mỗi buổi hai giờ, kết hợp trực tiếp và trực tuyến. Có tám cơ sở giáo dục đại học tham gia; tổng cộng hơn 5.400 sinh viên dân tộc thiểu số được hỗ trợ phát triển năng lực số và khả năng ứng dụng AI. Đây là cách tiếp cận đáng ghi nhận: để AI cho sinh viên có ý nghĩa, cơ hội học không thể giới hạn ở những nhóm vốn đã thuận lợi về thiết bị, môi trường và nguồn lực.
Kỹ năng ứng dụng AI được dạy qua việc làm cụ thể
Nội dung học đi từ tổng quan AI và cách viết câu lệnh đến tìm kiếm, xử lý thông tin, làm việc với tài liệu, tạo bài trình bày và hình minh họa. Sinh viên còn thực hành phân tích, trực quan hóa dữ liệu, luyện hội thoại tiếng Anh, xây dựng ứng dụng, tự động hóa công việc và tìm hiểu an toàn trên không gian mạng. Khung đào tạo bám sát Khung năng lực số cho người học của Bộ Giáo dục và Đào tạo, đồng thời tham chiếu khung năng lực AI của UNESCO. Cách thiết kế này có giá trị vì kỹ năng ứng dụng AI không chỉ là biết hỏi công cụ; người học cần biết kiểm tra thông tin, lựa chọn cách dùng và hiểu rủi ro khi đưa dữ liệu lên mạng.
Sức lan tỏa thể hiện qua hơn 38.900 lượt xem và gần 24.200 lượt tương tác ở các buổi trực tuyến. Người học thuộc 42 dân tộc thiểu số, nữ giới chiếm 73,1%; chương trình nhận hơn 11.700 lượt đánh giá, điểm trung bình 4,84/5 và 98,5% đánh giá đạt từ bốn đến năm sao. Những con số này cho thấy nhu cầu học AI là rộng, nhưng giá trị lâu dài sẽ được quyết định bởi việc sinh viên có tiếp tục dùng kỹ năng sau khi khóa học kết thúc hay không.
Sản phẩm AI bắt đầu từ nhu cầu của cộng đồng
144 sản phẩm tham gia thử thách ứng dụng AI cho thấy người học đã có cơ hội chuyển kiến thức thành việc làm cụ thể. Một số sản phẩm hướng đến những nhu cầu gần gũi: hỗ trợ học sinh vùng cao tìm hiểu ngành học và tuyển sinh, giúp nông dân Tây Bắc lập phương án vay vốn, giới thiệu du lịch địa phương, khám phá di sản hát Then và đàn tính, hoặc quản lý thu chi của sinh viên. Đây là phần thuyết phục nhất của chương trình: công nghệ được đánh giá bằng khả năng giúp người dân giải quyết việc thật, thay vì chỉ bằng mức độ mới lạ của công cụ.
Phó Vụ trưởng Vụ Giáo dục Đại học Nguyễn Anh Dũng nhận định rằng khi được trao cơ hội tiếp cận đúng đắn, sinh viên dân tộc thiểu số có thể làm chủ AI, ứng dụng công nghệ vào học tập, nghề nghiệp tương lai và đóng góp cho cộng đồng. Nhận định ấy đặt đúng trọng tâm: AI không thay thế hiểu biết về địa phương. Ngược lại, sinh viên am hiểu ngôn ngữ, sinh kế và những vướng mắc ở quê nhà có thể dùng công cụ để tạo giải pháp sát thực tế hơn.
Phối hợp để cơ hội học AI không dừng ở một khóa học
Chương trình nằm trong đề án đào tạo nguồn nhân lực chất lượng cao người dân tộc thiểu số giai đoạn 2026–2035, định hướng đến năm 2045, và được triển khai theo kế hoạch của Bộ Giáo dục và Đào tạo. Bộ giữ vai trò định hướng chính sách; Đại học Sư phạm – Đại học Thái Nguyên đăng cai lễ tổng kết và kết nối người học; RMIT Việt Nam tham gia phối hợp, cung cấp chuyên gia và giảng viên trực tiếp hướng dẫn. Sự phối hợp này quan trọng vì mở rộng tiếp cận cần cả định hướng, mạng lưới cơ sở đào tạo lẫn năng lực thiết kế nội dung thực hành.
Bế giảng không nên được xem là đích đến. Kết quả bước đầu là cơ sở để tiếp tục hợp tác, đào tạo và phát triển năng lực số cho người học; Đại học Sư phạm – Đại học Thái Nguyên cũng xác định chuyển đổi số giáo dục và hợp tác quốc tế là hướng tiếp nối. Thách thức kế tiếp là duy trì môi trường thực hành, hỗ trợ sinh viên hoàn thiện sản phẩm và đưa những ý tưởng hữu ích đến đúng cộng đồng. Nếu làm được điều đó, kỹ năng ứng dụng AI sẽ trở thành năng lực sử dụng lâu dài, chứ không chỉ là kiến thức ghi nhớ sau sáu buổi.
