Từ giải thưởng nội dung số đến câu chuyện công bằng ngôn ngữ
Ứng dụng “Vui đọc cùng em” là một công cụ học tiếng Việt trên nền tảng công nghệ giáo dục, được thiết kế cho học sinh tiểu học, đặc biệt là trẻ dân tộc thiểu số, nhằm hỗ trợ các em nâng cao kỹ năng đọc hiểu tiếng Việt thông qua tiếng mẹ đẻ học tập, đồng thời nuôi dưỡng sự tự tin và hứng thú với việc đến trường. Chiều 26-8 tại Hà Nội, ứng dụng này đã được trao giải “Nhà sáng tạo nội dung số vì trẻ em” trong khuôn khổ Giải thưởng Sáng tạo nội dung số Việt Nam, mùa giải thứ 3 với 10 hạng mục và 15 tác phẩm, sản phẩm, chương trình, dự án được vinh danh. Việc một ứng dụng học tiếng Việt dành cho nhóm trẻ dễ bị tổn thương bước lên sân khấu giải thưởng công nghệ không chỉ là tin vui, mà là tín hiệu cho thấy chuyển đổi số đang bắt đầu chạm đến những đứa trẻ vốn hay đứng ngoài cuộc chơi tri thức.
Tiếng mẹ đẻ như chiếc cầu, không phải rào cản
Điểm khác biệt đáng giá của “Vui đọc cùng em” là cách ứng dụng tôn trọng tiếng mẹ đẻ học tập thay vì ép trẻ dân tộc thiểu số phải bỏ qua ngôn ngữ đầu đời. Với 500 bài học từ lớp 1 đến lớp 5, trong đó 200 bài đã được dịch sang tiếng Mông để hỗ trợ học sinh song ngữ, ứng dụng gửi đi một thông điệp rõ ràng: muốn trẻ nắm vững tiếng Việt thì phải bắt đầu từ thứ ngôn ngữ làm chúng thấy an toàn. Sau gần 2 năm triển khai tại 18 trường ở Điện Biên, giáo viên ghi nhận việc tiếp cận tài liệu thuận lợi hơn, còn học sinh cải thiện rõ rệt kỹ năng đọc hiểu và sự tự tin. Đây là lời phản biện sống động trước quan điểm lâu nay vẫn coi tiếng mẹ đẻ của các em là trở ngại trong lớp học tiếng Việt.
Bahnar và bước mở rộng cần thiết của công nghệ giáo dục
Khi 200 bài học đã được dịch sang tiếng Mông, bước đi tiếp theo với tiếng Bahnar cho thấy định hướng nhất quán: công nghệ giáo dục phải đi cùng bản đồ ngôn ngữ của cộng đồng chứ không dừng lại ở một dân tộc. Việc bổ sung bài giảng tiếng Bahnar mở ra cơ hội cho trẻ Bahnar ở những địa bàn phù hợp tiếp cận ứng dụng học tiếng Việt trên nền tảng chính ngôn ngữ của mình. Đây không đơn thuần là thêm một lựa chọn ngôn ngữ trong ứng dụng, mà là một tuyên bố về công bằng: mỗi trẻ em đều xứng đáng có một chiếc cầu ngôn ngữ riêng để bước vào hệ thống giáo dục chung. Khi ngôn ngữ của cộng đồng được đưa vào môi trường số, trẻ không phải “tạm bỏ quê hương” mỗi lần mở sách, mà được mang cả văn hóa của mình vào hành trình học tập.
Cơ hội số cho nhóm trẻ dễ bị tổn thương: từ Điện Biên ra toàn quốc
Điện Biên đang chuẩn bị bước từ giai đoạn thí điểm sang mở rộng, khi Sở Giáo dục và Đào tạo dự kiến hướng dẫn triển khai ứng dụng “Vui đọc cùng em” trên toàn tỉnh và phối hợp xây dựng đội ngũ hỗ trợ kỹ thuật. Nếu lộ trình này đi đến nơi, đây sẽ là một minh chứng cho việc công nghệ số có thể cải thiện cơ hội giáo dục cho nhóm trẻ em dễ bị tổn thương, miễn là có sự đồng hành của hệ thống công và cộng đồng giáo viên. Thông tin về kế hoạch mở rộng địa bàn triển khai ra nhiều tỉnh, thành, trong đó có khả năng áp dụng cho trẻ Bahnar ở Gia Lai, cho thấy mục tiêu không dừng ở một điểm sáng đơn lẻ. Vấn đề không phải có bao nhiêu ứng dụng mới, mà là những ứng dụng hiện có có được đưa đến đúng lớp học, đúng ngôn ngữ và đúng đứa trẻ cần chúng hay không.
Vì sao cần nhiều hơn những “cánh cửa tri thức” như Vui đọc cùng em?
Đại diện đơn vị phát triển ứng dụng đã nhấn mạnh rằng “Vui đọc cùng em” không chỉ là một ứng dụng học tập mà còn là cánh cửa mở ra tri thức, ngôn ngữ và sự tự tin cho trẻ em vùng khó khăn. Câu nói này đáng để hệ thống giáo dục đặt lên bàn làm việc: nếu coi tiếng Việt là nền tảng hội nhập, tại sao chúng ta chấp nhận việc hàng nghìn trẻ dân tộc thiểu số phải tự xoay xở, trong khi công nghệ số hoàn toàn có thể san bằng khoảng cách đầu đời ấy? Một ứng dụng học tiếng Việt dựa trên tiếng mẹ đẻ, được ghi nhận bằng giải thưởng nội dung số, không nên bị xem như trường hợp ngoại lệ, mà phải trở thành chuẩn mực cho cách thiết kế công cụ học tập trong kỷ nguyên số. Kết luận ở đây khá rõ ràng: muốn chuyển đổi số trong giáo dục có ý nghĩa, hãy bắt đầu từ những lớp học nơi một chiếc máy tính bảng và vài bài học song ngữ có thể đổi cả đường đời của một đứa trẻ.
