Thước đo không thể dừng ở nhãn quốc tế
Đào tạo chuẩn quốc tế là phát triển chương trình có chuẩn đầu ra, phương pháp giảng dạy và cách đánh giá tương đương các chương trình ở những nước phát triển, đồng thời chứng minh được người học đạt năng lực đó. Đây là trọng tâm đáng chú ý trong dự thảo chương trình đào tạo nhân lực chất lượng cao giai đoạn 2026-2035, chứ không phải một cuộc đua gắn nhãn hay mở rộng chỉ tiêu. Ngày 5/11, Bộ Giáo dục và Đào tạo lấy ý kiến các trường đại học, chuyên gia và nhà khoa học tại tọa đàm ở Đại học Bách khoa Hà Nội. Chương trình do Bộ chủ trì xây dựng, trình Thủ tướng Chính phủ phê duyệt để thực hiện Nghị quyết 109/NQ-CP ngày 16/4/2026. Định hướng này hợp lý: chuẩn quốc tế phải thể hiện trong nội dung đào tạo, cách tổ chức, đánh giá và kết quả của người học, không thể chỉ suy ra từ ngôn ngữ giảng dạy, hợp tác nước ngoài hay chứng nhận kiểm định.
Quy mô lớn, nhưng phát triển theo năng lực từng ngành
Dự thảo đặt mục tiêu đào tạo khoảng 50.000 người học vào năm 2030 và 100.000 vào năm 2035 trong các chương trình được lựa chọn, gồm bậc đại học, thạc sĩ và tiến sĩ. Các chỉ tiêu được chia theo bốn nhóm: công nghệ số, điện tử, bán dẫn, robot và tự động hóa; công nghệ sinh học, môi trường, năng lượng và vật liệu tiên tiến; khoa học cơ bản, công nghệ lượng tử cùng các lĩnh vực phục vụ không gian, biển và hạ tầng chiến lược; cuối cùng là quản trị thông minh. Con số lớn chỉ có ý nghĩa nếu đi cùng năng lực triển khai. Dự thảo chủ trương đầu tư có trọng điểm, phát triển theo mức độ sẵn sàng của từng cơ sở: nơi đã có nền tảng cần nâng chất lượng, còn ngành thiếu đội ngũ hay điều kiện đào tạo phải có lộ trình gây dựng năng lực trước khi tăng quy mô. Đây là cách tránh biến mục tiêu nhân lực chất lượng cao thành cuộc chạy đua tuyển sinh.
Khung tiêu chí quốc gia phải đo được kết quả
Dự thảo đi kèm khung tiêu chí quốc gia gồm 13 nhóm tiêu chí và 5 mức đáp ứng từ M0 đến M4. Mục tiêu là đến năm 2030, ít nhất 60% chương trình tham gia đáp ứng khung và được tổ chức kiểm định quốc tế uy tín công nhận; đến năm 2035, tỷ lệ này đạt ít nhất 80%. Điểm đáng giữ vững là yêu cầu đánh giá bằng kết quả thực chất, không phải hồ sơ đẹp. Phó Vụ trưởng Vụ Giáo dục Đại học Đặng Văn Huấn nhấn mạnh: “Việc đánh giá phải dựa trên kết quả thực chất và minh chứng có thể kiểm chứng, làm rõ người học đạt chuẩn đầu ra đến mức nào, được đánh giá bằng phương pháp gì và có dữ liệu theo dõi qua các khóa đào tạo”. Các đại biểu cũng đề nghị hướng dẫn rõ yêu cầu, minh chứng và cách xác định mức đáp ứng, đồng thời tính đến đặc thù và quá trình phát triển của từng chương trình. Nếu khung tiêu chí chỉ tạo thêm thủ tục, nó sẽ lệch mục tiêu; giá trị của khung nằm ở khả năng chỉ ra năng lực người học bằng dữ liệu đáng tin cậy.
Từ góp ý đến chương trình có thể thực thi
Các trường đại học đã thảo luận cách phát triển chương trình nhân lực chất lượng cao cho ngành chiến lược, trong đó có những lĩnh vực khoa học công nghệ, quản trị thông minh và các ngành ưu tiên mới nổi. Ý kiến tại tọa đàm còn nhấn mạnh đào tạo liên ngành và kết nối công nghệ với các lĩnh vực ứng dụng như nông nghiệp, y dược, môi trường, sản xuất. Đào tạo thạc sĩ, tiến sĩ cũng cần được chú trọng để hình thành đội ngũ có chuyên môn sâu, năng lực nghiên cứu và khả năng làm chủ công nghệ tiên tiến. Bước tiếp theo là ban soạn thảo tổng hợp góp ý, rà soát và hoàn thiện dự thảo cùng khung tiêu chí; các trường được đề nghị tiếp tục nghiên cứu và gửi ý kiến sau tọa đàm. Kết luận nên rõ ràng: thành công không nằm ở số người được ghi danh, mà ở việc người học làm được gì sau đào tạo. Nếu dự thảo giữ được chuẩn đầu ra có thể kiểm chứng và đầu tư phù hợp với năng lực từng ngành, mục tiêu chuẩn quốc tế mới có cơ sở để trở thành chất lượng thật.
