Hai quy trình khác nhau, một nút thắt chung
Mã số thuế tồn đọng là mã gắn với đơn vị đã dừng kinh doanh hoặc không còn hoạt động tại địa chỉ đăng ký nhưng chưa hoàn tất thủ tục đóng mã trên hệ thống thuế. Đây không đồng nghĩa mọi đơn vị liên quan đều đã được giải thể hợp pháp hay đã hoàn thành nghĩa vụ thuế. Chiều 29/10, tại phiên thảo luận về dự án Luật Phát triển doanh nghiệp nhỏ và vừa, Bộ trưởng Tài chính Ngô Văn Tuấn cho biết còn 2,8 triệu mã số thuế chưa đóng, trong đó khoảng 1,2 triệu thuộc doanh nghiệp và chi nhánh; gần 600.000 mã đã được đóng trong tám tháng đầu năm. Quy mô này cho thấy việc rút khỏi thị trường đang bị nghẽn ở khâu xử lý hồ sơ và dữ liệu. Vì vậy, đề xuất nghiên cứu cơ chế đặc thù là cần thiết, nhưng chưa thể hiểu là quyết định xóa nợ thuế đã có hiệu lực.
Điểm cần phân biệt là xử lý mã số thuế tồn đọng hướng tới các trường hợp đã ngừng hoạt động nhưng còn vướng trạng thái đăng ký, khoản phải nộp hoặc tiền phạt; còn giải thể doanh nghiệp là thủ tục chấm dứt pháp nhân theo quy định. Một đơn vị có mã số thuế chưa đóng không tự động được xem là đã giải thể, và việc làm sạch dữ liệu cũng không mặc nhiên xác nhận doanh nghiệp đã hoàn thành mọi nghĩa vụ.
Đề xuất xóa nợ vẫn phải qua bước nghiên cứu
Bộ trưởng cho biết cơ quan soạn thảo sẽ nghiên cứu chính sách đặc thù, báo cáo Quốc hội xem xét để xử lý số mã còn lại. Một hướng được nêu là nghiên cứu cơ chế xóa nợ thuế môn bài và miễn tiền phạt chậm nộp nhằm làm sạch dữ liệu. Đây mới là đề xuất cần nghiên cứu và trình xem xét, không phải chính sách đã ban hành hay quyền miễn nợ tự động cho mọi doanh nghiệp ngừng hoạt động.
Lý do cần xem xét cách làm riêng nằm ở những hồ sơ đã bỏ không nhiều năm nhưng vẫn mắc lại bởi nghĩa vụ phát sinh hoặc tiền phạt. Bộ trưởng nêu ví dụ một doanh nghiệp dừng hoạt động mười năm, không phát sinh hoạt động trong thời gian đó nhưng khi muốn đóng mã số thuế, khoản thuế môn bài và phạt chậm nộp có thể lên khoảng 62 triệu đồng. Trường hợp này cho thấy nếu áp dụng một lối xử lý cứng nhắc cho mọi hồ sơ, doanh nghiệp khó rời thị trường còn cơ quan quản lý cũng khó cập nhật dữ liệu chính xác. Tuy nhiên, phạm vi được xem xét, tiêu chí xác định đối tượng và cách xử lý từng khoản vẫn cần hướng dẫn chính thức.
Doanh nghiệp đã sạch nghĩa vụ có thể đi nhanh hơn
Với doanh nghiệp đã hoàn thành đầy đủ nghĩa vụ tài chính, hướng được Bộ trưởng nêu khác hẳn: thủ tục giải thể, đóng cửa có thể được giải quyết trong vòng 12 giờ. Đây là lối xử lý dành cho hồ sơ đã sạch nghĩa vụ, không phải cơ chế xóa nợ hay đóng mã số thuế hàng loạt cho các đơn vị còn vướng mắc.
Nếu được triển khai thành quy trình rõ ràng, thời hạn này có thể giảm chi phí chờ đợi và giúp chủ doanh nghiệp tập trung hoàn tất các bước chấm dứt hoạt động thay vì mắc kẹt trong thủ tục kéo dài. Nhưng tuyên bố về thời gian xử lý không nên bị hiểu thành cam kết áp dụng tức thì cho mọi hồ sơ: doanh nghiệp vẫn cần hoàn tất nghĩa vụ thuế, tài chính và các điều kiện liên quan. Với người đang cân nhắc giải thể doanh nghiệp, việc đối chiếu trạng thái nghĩa vụ thuế trước khi nộp hồ sơ vẫn là bước thiết yếu.
Chờ tiêu chí cụ thể, đừng xem đề xuất là quy định hiện hành
Điều còn thiếu là thiết kế chi tiết cho cơ chế đặc thù: ai đủ điều kiện, hồ sơ chứng minh ra sao, khoản nào có thể được xem xét xóa hoặc miễn, và cách thông báo để bảo vệ quyền lợi của các bên liên quan. Các nội dung này chưa được nguồn thông tin nêu thành quy định chính thức; Bộ Tài chính mới cho biết sẽ nghiên cứu và báo cáo Quốc hội xem xét. Doanh nghiệp vì thế không nên tự suy diễn rằng chỉ cần ngừng kinh doanh là được đóng mã số thuế hoặc xóa nghĩa vụ.
Tín hiệu tích cực nằm ở việc nhìn nhận cả hai phía của bài toán: gỡ nút thắt cho mã số thuế tồn đọng, đồng thời rút ngắn thủ tục cho doanh nghiệp đã làm xong phần việc của mình. Nhưng hiệu quả cuối cùng phụ thuộc vào hướng dẫn có ranh giới minh bạch giữa hồ sơ được xem xét đặc thù và hồ sơ đủ điều kiện giải thể nhanh. Cho tới khi có văn bản cụ thể, doanh nghiệp nên rà soát nghĩa vụ thuế và tình trạng đăng ký thay vì coi đề xuất là chính sách đã có hiệu lực.
