Bỏ khâu chấp thuận, không bỏ trách nhiệm an toàn
Hậu kiểm PCCC là cách quản lý trong đó cơ quan chức năng kiểm tra việc tuân thủ quy định tại cơ sở sau khi công trình đưa vào hoạt động, thay vì yêu cầu hoàn tất một thủ tục chấp thuận trước đó. Đây là thay đổi đáng chú ý trong dự án luật PCCC sửa đổi: giảm tiền kiểm, nhưng đặt trách nhiệm rõ hơn lên chủ đầu tư.
Chiều 27-10, đại diện Cục Cảnh sát PCCC và CNCH thông tin về đề xuất bãi bỏ thủ tục kiểm tra nghiệm thu của cơ quan quản lý chuyên ngành; dự án luật sẽ được Quốc hội xem xét tại Kỳ họp thứ 2. Theo Tờ trình số 582/TTr-CP ngày 19/8/2026, việc kiểm tra nghiệm thu có thể thực hiện trong hoạt động hậu kiểm khi công trình khai thác, sử dụng. Đây là bước tiếp nối chủ trương cắt giảm thủ tục: Nghị quyết số 66.18/2026/NQ-CP đã bãi bỏ thủ tục kiểm tra nghiệm thu từ ngày 01/7/2026, còn dự án luật sẽ luật hóa nội dung này.
Điểm cần lưu ý là bỏ bước cơ quan nhà nước kiểm tra hồ sơ không đồng nghĩa miễn nghiệm thu PCCC. Chủ đầu tư và nhà thầu vẫn phải thực hiện đầy đủ yêu cầu nghiệm thu, khai báo trên cơ sở dữ liệu và hoàn thành nghĩa vụ liên quan trước khi vận hành công trình. Dự thảo dự kiến có hiệu lực từ ngày 1/3/2027.
Ba thủ tục dự kiến bãi bỏ: giảm giấy tờ, tăng tự chịu trách nhiệm
Đề xuất nhắm vào ba thủ tục PCCC riêng biệt. Thứ nhất là kiểm tra nghiệm thu PCCC của cơ quan quản lý chuyên ngành đối với công trình. Việc cắt khâu này giúp chủ đầu tư chủ động hơn về lịch nghiệm thu và tiến độ đưa công trình vào sử dụng, nhưng không làm thay đổi nghĩa vụ nghiệm thu theo pháp luật.
Thứ hai là thủ tục đề nghị phục hồi hoạt động sau khi cơ sở, phương tiện giao thông hoặc hộ gia đình bị đình chỉ vì vi phạm PCCC. Theo phương án được đề xuất, sau khi khắc phục, người đứng đầu cơ sở, chủ phương tiện hoặc chủ hộ có thể cho hoạt động trở lại, nhưng phải chịu trách nhiệm về kết quả, báo cáo bằng văn bản cho cơ quan quản lý trực tiếp và duy trì giải pháp kỹ thuật đã áp dụng.
Thứ ba là cấp phép trước khi lưu thông đối với phương tiện PCCC và CNCH, vật liệu, cấu kiện ngăn cháy, chống cháy. Lập luận của cơ quan soạn thảo là chất lượng sản phẩm, hàng hóa đã thuộc phạm vi điều chỉnh của pháp luật liên quan. Thay đổi này không nên bị hiểu thành sản phẩm được miễn kiểm soát chất lượng: doanh nghiệp vẫn cần bảo đảm đáp ứng các quy định áp dụng cho hàng hóa.
Quy mô thủ tục được cắt giảm cho thấy đây không chỉ là sửa một biểu mẫu: từ ngày 01/7/2025 đến tháng 9/2026, cả nước tiếp nhận khoảng 509 hồ sơ đề nghị cấp phép qua Cổng dịch vụ công của Bộ Công an và cấp 172 giấy phép.
Hậu kiểm PCCC sẽ dựa vào dữ liệu, thực địa và mức độ rủi ro
Thay tiền kiểm bằng hậu kiểm chỉ có ý nghĩa nếu cơ quan quản lý chuyển từ rà từng bộ hồ sơ sang xác minh thực tế. Định hướng được nêu là kiểm tra dựa trên dữ liệu khai báo và mức độ rủi ro của từng cơ sở, đồng thời tập trung nguồn lực vào công trình có nguy cơ cháy, nổ cao. Đây là hướng đi hợp lý hơn kiểm tra dàn đều, miễn là dữ liệu khai báo có thể đối chiếu và vi phạm bị xử lý.
Dự thảo bổ sung nội dung kiểm tra việc chấp hành quy định về thẩm định thiết kế và nghiệm thu của chủ đầu tư, chủ sở hữu công trình, chủ phương tiện; đồng thời đưa hành vi nghiệm thu PCCC không đúng quy định vào danh mục hành vi bị nghiêm cấm. Vì vậy, doanh nghiệp không nên xem việc không phải xin xác nhận là giảm chuẩn an toàn. Ngược lại, hồ sơ nghiệm thu, kết quả kiểm tra và bằng chứng khắc phục phải đủ chặt để giải trình khi cơ quan chức năng kiểm tra.
Lợi ích về vận hành là có thật: giảm thời gian chuẩn bị và hoàn thiện hồ sơ riêng cho thủ tục kiểm tra nghiệm thu, bớt thời gian phối hợp với cơ quan quản lý và dành nguồn lực cho hoạt động của doanh nghiệp. Tuy nhiên, tiết kiệm thủ tục chỉ bền vững khi chủ đầu tư tự kiểm soát chất lượng nghiêm túc; một biên bản nghiệm thu thiếu căn cứ có thể biến tiến độ nhanh thành rủi ro pháp lý và an toàn.
Doanh nghiệp nên chuẩn bị gì cho tự nghiệm thu PCCC?
Trước hết, chủ đầu tư nên lập kế hoạch nghiệm thu gắn với tiến độ thi công, phân công rõ trách nhiệm giữa các nhà thầu và lưu lại kết quả kiểm tra từng hạng mục. Sau khi nghiệm thu đạt yêu cầu, cần thông báo bằng văn bản cho cơ quan quản lý PCCC hoặc khai báo trên cơ sở dữ liệu trước khi đưa công trình vào hoạt động. Hồ sơ lưu tại cơ sở sẽ là căn cứ quan trọng cho công tác hậu kiểm.
Bộ Công an đã chỉ đạo Cục Cảnh sát PCCC và CNCH ban hành tài liệu hướng dẫn tự nghiệm thu để hỗ trợ đánh giá đầy đủ các nội dung. Tài liệu được định hướng theo cách “cầm tay, chỉ việc”, có biểu mẫu ghi nhận kết quả kiểm tra; chủ đầu tư căn cứ vào đó để tổ chức nghiệm thu phù hợp với quy mô, tính chất và đặc điểm công trình. Doanh nghiệp nên dùng hướng dẫn làm khung kiểm soát, không coi biểu mẫu là sự thay thế cho việc kiểm tra thực tế.
Việc tự nghiệm thu PCCC chuyển quyền chủ động về lịch trình cho chủ đầu tư, nhưng cũng khiến trách nhiệm pháp lý tập trung hơn ở chính chủ thể này. Chủ đầu tư cần xác minh hạng mục đã thi công đúng thiết kế, hệ thống hoạt động theo yêu cầu, các tồn tại được khắc phục và giải pháp kỹ thuật tiếp tục được duy trì. An toàn PCCC không thay đổi chỉ vì thủ tục hành chính được cắt giảm.
