AI trên smartphone: Từ cuộc đua phần cứng đến lời hứa thông minh
AI trên smartphone là xu hướng các hãng công nghệ dùng để thay thế cuộc đua truyền thống về camera, hiệu năng và pin, biến trí tuệ nhân tạo thành đơn vị đo mới cho sự khác biệt, đồng thời quảng bá những tính năng AI điện thoại như một lý do nâng cấp dù mức độ hữu ích trong đời sống hằng ngày của số đông người dùng vẫn gây tranh cãi. Khoảng hai năm gần đây, Samsung với Galaxy AI, Apple với Apple Intelligence và Microsoft với Copilot+ PC đều đẩy mạnh thông điệp “thiết bị có AI” như nhãn hiệu của tương lai. AI trên smartphone được trình bày như bước nhảy vọt: xóa vật thể trong ảnh, dịch trực tiếp, tóm tắt văn bản, tìm kiếm bằng hình ảnh. Nhưng nghịch lý là AI đang trở thành lý do để bán sản phẩm, không hẳn là lý do để người dùng mở máy và dùng mỗi ngày. Điểm đáng nói: cuộc đua này không xuất phát từ nhu cầu rõ ràng, mà từ áp lực phải kể câu chuyện mới trong thị trường phần cứng đã bão hòa. Khi marketing dẫn dắt quá mạnh, khoảng cách giữa lời hứa và trải nghiệm thực tế gần như là điều không tránh khỏi.
Số liệu biết nói: AI thực tế hay quảng cáo?
Nếu gạt lớp khẩu hiệu “thông minh hơn” sang một bên, câu hỏi cần hỏi thẳng là: AI thực tế hay quảng cáo? Các con số hiện tại cho thấy câu trả lời không hề đơn giản. Một khảo sát trên hơn 2.000 người dùng iPhone và Samsung Galaxy cho thấy 73% người dùng iPhone và 87% người dùng Samsung đánh giá các tính năng AI mang lại “ít hoặc không mang lại giá trị đáng kể”, chỉ 23,7% người dùng Galaxy xem AI là yếu tố quan trọng khi quyết định mua điện thoại. Đây là câu trần thuật lạnh lùng về khoảng cách giữa khẩu hiệu và thói quen. Trong những ngày đầu, người dùng thử đủ kiểu: Circle to Search, Generative Edit, Writing Tools, AI Summary trên Galaxy AI hay Apple Intelligence. Vài tuần sau, họ quay lại Zalo, Facebook, Chrome, Gmail, YouTube – những ứng dụng vốn giải quyết nhu cầu có sẵn. AI trên smartphone hiện diện, nhưng phần lớn vẫn ở vùng “thử cho biết” hơn là “không thể thiếu mỗi ngày”. Nghịch lý còn nằm ở chi phí: để chạy AI cục bộ, hãng phải nâng NPU, RAM, bộ nhớ, khiến giá thiết bị tăng, trong khi người dùng chưa chắc dùng hết các tính năng được quảng bá.
Quan điểm Samsung: smartphone là điểm chạm tự nhiên nhất của AI
Ở chiều ngược lại, một số lãnh đạo công nghệ vẫn tin AI trên smartphone không phải là chiêu trò marketing, mà là đường đi hợp lý để đưa trí tuệ nhân tạo vào cuộc sống. Theo Chủ tịch kiêm Tổng Giám đốc một hãng sản xuất, smartphone vẫn và sẽ tiếp tục là điểm chạm cá nhân nhất để AI đi vào đời sống thực tế một cách tự nhiên. Lập luận khá thuyết phục: không thiết bị nào hiểu người dùng bằng điện thoại – lịch làm việc, vị trí di chuyển, ảnh gia đình, tin nhắn riêng tư, thói quen thanh toán đều nằm ở đó. Với bức tranh ngữ cảnh dày như vậy, AI có thể trở thành người đồng hành hiểu thói quen từng cá nhân, thay vì chỉ là cỗ máy trả lời câu hỏi vô hồn. Tại Việt Nam, người dùng không cần bài giảng về mô hình ngôn ngữ, họ cần một chiếc điện thoại biết gợi ý lịch trình khi vừa thức dậy, nhắc cuộc hẹn quan trọng dựa trên dữ liệu từ đồng hồ thông minh. Trong viễn cảnh này, AI không phô diễn trên bề mặt, mà âm thầm tự động hóa thao tác lặp lại, hỗ trợ đúng lúc để cuộc sống nhẹ nhàng hơn mà không buộc người dùng phải liên tục ra lệnh. Đáng chú ý, sau sự kiện Galaxy Unpacked, một lãnh đạo Samsung xác nhận hãng không muốn làm người dùng bị ngợp bởi AI, mà để AI chạy nền và hiện ra khi cần, thay vì gán nhãn AI cho mọi thứ.
Nghịch lý sử dụng: khi tính năng AI tạo ra nhu cầu thay vì giải quyết nhu cầu
Cốt lõi của khoảng cách hiện nay nằm ở chỗ nhiều tính năng AI điện thoại đang cố tạo ra nhu cầu mới, thay vì giải quyết vấn đề vốn đã tồn tại. Người dùng không cần học cách chụp ảnh hay dùng pin – đó là nhu cầu tự nhiên. Nhưng để nhớ mở AI Summary, kích hoạt dịch cuộc gọi hay dùng công cụ viết thông minh, họ phải thay đổi thói quen. Thực tế, nhiều tính năng AI như xóa vật thể trong ảnh, dịch trực tiếp, tóm tắt văn bản, tìm kiếm bằng hình ảnh hoạt động khá tốt khi điều kiện phù hợp. Vấn đề là chúng không đủ quan trọng để nhập vào nhịp sống hàng ngày của số đông. Một doanh nhân họp với đối tác quốc tế có thể coi dịch cuộc gọi thời gian thực là cứu cánh, nhưng đa số cuộc gọi của người dùng Việt vẫn bằng tiếng Việt, khiến tính năng này trở thành “bảo hiểm công nghệ” – ấn tượng khi demo, ít gặp trong đời thực. Ngay cả trong các hệ sinh thái nhà thông minh, AI trên máy giặt, robot hút bụi, TV được quảng bá là biết nhận diện vải, tối ưu chu trình giặt, tự động điều chỉnh tham số. Nhưng nếu người dùng vẫn bấm các chế độ quen như Cotton, Quick, Mixed, thì giá trị thực tế thấp hơn nhiều so với câu chuyện marketing. AI trên smartphone và thiết bị gia dụng đang bị kẹt trong vùng “đẹp trên slide, mờ nhạt trong thao tác mỗi ngày”.
Người mua nên làm gì: hỏi thẳng AI giải quyết được vấn đề nào
Trong bối cảnh hãng nào cũng nói về Samsung Apple AI, câu hỏi người mua cần đặt ra không còn là “có AI hay không”, mà là “AI trên smartphone giải quyết được vấn đề gì của mình, có đáng với phần chi phí và sự phức tạp thêm vào hay không”. Theo một số số liệu, hơn 70% người dùng Galaxy S25 đã sử dụng các công cụ AI của Samsung và Google, trong đó Google Gemini ghi nhận mức tăng trưởng mạnh nhất với lượng sử dụng gấp ba lần trên dòng Galaxy S mới nhất; các tính năng Galaxy AI đã được triển khai trên khoảng 400 triệu thiết bị và đặt mục tiêu nâng lên 800 triệu trong năm 2026. Đây là minh chứng rằng nếu AI bám vào nhu cầu rõ ràng, người dùng sẵn sàng mở và dùng. Trong vài năm tới, người dùng sẽ không mua điện thoại vì “có AI”, mà vì máy đó chỉnh ảnh nhanh hơn, tìm kiếm dễ hơn, dịch cuộc họp chính xác hơn, giúp hoàn thành việc trong thời gian ngắn hơn. Khi công nghệ mờ đi khỏi tầm chú ý, chỉ còn giá trị cụ thể, cuộc đua AI mới chạm đến chương tiếp theo. Kết luận thẳng thắn: trước khi nâng cấp, hãy nhìn vào thói quen của chính mình. Nếu AI trên smartphone gắn với những việc bạn làm hằng ngày, nó là công cụ. Nếu nó chỉ xuất hiện trong video quảng cáo và buổi ra mắt sản phẩm, đó vẫn là lời hứa chưa được trả.
