AI trên smartphone: từ “đơn vị đo” mới đến nghịch lý sử dụng
AI trên smartphone là cách các nhà sản xuất tích hợp những mô hình trí tuệ nhân tạo vào điện thoại để hỗ trợ chụp ảnh, dịch thuật, tóm tắt nội dung, cá nhân hóa và tự động hóa tác vụ, đồng thời biến AI thành thông điệp bán hàng mới trong bối cảnh phần cứng đã bão hòa về khác biệt. Trong vài năm gần đây, cuộc đua smartphone không còn xoay quanh camera, chip hay pin, mà chuyển sang “đơn vị đo” mới mang tên AI. Samsung có Galaxy AI, Apple tung Apple Intelligence, Microsoft đẩy Copilot+ trên PC, còn vô số thiết bị tiêu dùng khác đồng loạt gắn mác AI. Nhưng cùng lúc, một nghịch lý hiện ra: AI đang là lý do để bán máy, chứ chưa chắc là lý do để người dùng bấm mở máy mỗi ngày.
Quảng cáo AI quá mức: con số đẹp không che được “tính năng AI không dùng”
Nếu nhìn từ góc độ marketing, AI là câu chuyện gần như hoàn hảo: nó gợi cảm giác tương lai, tạo khác biệt khi phần cứng khó bứt phá và giúp các hãng dựng nên một lớp hào quang mới cho sản phẩm. Nhưng trải nghiệm AI thực tế lại phơi bày một khoảng cách khó bỏ qua. Một khảo sát trên hơn 2.000 người dùng iPhone và Samsung Galaxy cho thấy 73% người dùng iPhone và 87% người dùng Samsung nhận định các tính năng AI mang lại “ít hoặc không mang lại giá trị đáng kể”. Đây là câu trả lời khá rõ ràng cho câu hỏi vì sao có quá nhiều tính năng AI không dùng. Các hãng có thể kể công hàng chục tính năng, nhưng với người dùng, phần lớn chúng chỉ dừng ở mức màn trình diễn ấn tượng trong ngày đầu mở hộp.
Ngay cả những con số khả quan cũng không đủ phá vỡ nghịch lý đó. Theo chính Samsung, hơn 70% người dùng Galaxy S25 đã từng sử dụng các công cụ AI của Samsung và Google, trong đó Google Gemini là dịch vụ tăng trưởng mạnh nhất với lượng sử dụng gấp ba lần trên dòng Galaxy S mới nhất. Nghe thì ấn tượng, nhưng dùng “từng sử dụng” để đo giá trị là một cách thống kê khá rộng rãi: mở thử vài lần cũng được tính. Vấn đề không nằm ở việc AI hoạt động kém – các tính năng xóa vật thể trong ảnh, dịch trực tiếp hay tóm tắt văn bản thực ra chạy khá ổn trong điều kiện phù hợp. Vấn đề là chúng không đủ quan trọng để bước vào thói quen hằng ngày của đa số người dùng.
Smartphone – thiết bị cá nhân nhất nhưng AI vẫn chưa là thói quen
Về lý thuyết, smartphone là điểm chạm cá nhân nhất của AI: không thiết bị nào hiểu người dùng bằng điện thoại, nơi lưu toàn bộ lịch trình, vị trí, ảnh gia đình, tin nhắn và thói quen thanh toán. Chính vì vậy, nhiều lãnh đạo ngành tin rằng smartphone sẽ tiếp tục là tâm điểm để đưa AI vào đời sống một cách tự nhiên. Nhưng thực tế sử dụng lại kém lãng mạn hơn nhiều. Với chiếc máy mới, người dùng háo hức thử Circle to Search, Generative Edit, Writing Tools hay AI Summary, song chỉ sau vài tuần, họ quay về vòng an toàn: Zalo, Facebook, Chrome, Gmail, YouTube. AI không biến mất, nhưng cũng không trở thành lý do khiến họ mở khóa màn hình thường xuyên hơn.
Điểm khác biệt so với camera, pin hay màn hình nằm ở chỗ: những thứ đó giải quyết nhu cầu sẵn có. Người dùng không cần được dạy để muốn chụp ảnh đẹp hoặc dùng pin lâu hơn. Trong khi đó, nhiều tính năng AI trên smartphone lại đang cố gắng tạo ra nhu cầu mới rồi dùng quảng cáo AI quá mức để thuyết phục chúng ta rằng nhu cầu đó quan trọng. Một doanh nhân thường xuyên họp với đối tác quốc tế có thể đánh giá rất cao dịch cuộc gọi theo thời gian thực, nhưng với phần đông người dùng Việt, các cuộc gọi chủ yếu vẫn bằng tiếng Việt với người thân, bạn bè, đồng nghiệp. Những tính năng kiểu này trở thành “bảo hiểm công nghệ”: nghe thì yên tâm, xem trình diễn thì đã mắt, còn trong thực tế gần như bị bỏ quên.
Khi các hãng phải điều chỉnh chiến lược: AI lùi vào nền hay tiếp tục phô diễn?
Cuộc đua AI trên thiết bị di động đang bước vào giai đoạn mà bản thân các hãng cũng buộc phải nhìn lại chiến lược của mình. Sau giai đoạn gắn nhãn AI lên mọi thứ, từ điện thoại, máy giặt đến robot hút bụi, họ bắt đầu nhận ra rằng người dùng không muốn bị “dội bom” bằng thuật ngữ công nghệ. Sau sự kiện Galaxy Unpacked 2026, một lãnh đạo Samsung khẳng định hãng không muốn làm người dùng bị ngợp bởi AI, mà để AI hoạt động âm thầm ở nền và chỉ xuất hiện khi cần giải quyết tác vụ cụ thể. Đây là sự chuyển dịch quan trọng: từ phô diễn sang ẩn mình, từ “khoe AI” sang “giấu AI trong trải nghiệm”. Nếu làm đúng, người dùng sẽ cảm nhận lợi ích mà không cần phải nhớ tên tính năng.
Xu hướng này ăn khớp với cách các hệ sinh thái thiết bị đang được xây dựng. Khi điện thoại, đồng hồ, máy tính bảng và thiết bị gia dụng “trò chuyện” với nhau, AI có thể âm thầm tự động hóa các thao tác lặp lại và hỗ trợ đúng lúc, giúp cuộc sống nhẹ nhàng hơn. Người dùng Việt không cần bài giảng về mô hình ngôn ngữ lớn; họ cần chiếc điện thoại có thể tự gợi ý lịch trình, nhắc cuộc hẹn sáng sớm dựa trên dữ liệu từ đồng hồ thông minh. Nói thẳng: AI trên smartphone sẽ chỉ sống sót lâu dài nếu nó bám vào những phút giây rất đời thường, chứ không phải những demo “wow” trên sân khấu ra mắt sản phẩm.
Từ trào lưu gắn mác AI đến bài kiểm tra giá trị thật cho người dùng
Ở một khía cạnh khác, AI còn tạo thêm nghịch lý chi phí: để chạy AI trực tiếp trên thiết bị, các hãng phải tăng sức mạnh NPU, RAM, bộ nhớ, kéo theo giá bán ở phân khúc cao hơn. Khi đó, câu hỏi của người mua không còn là “máy này có AI không?” mà là “AI đó có làm ảnh đẹp hơn, tìm kiếm dễ hơn, dịch họp chính xác hơn hay giúp tôi xong việc nhanh hơn?”. Samsung cho biết Galaxy AI đã có mặt trên khoảng 400 triệu thiết bị di động và đặt mục tiêu nâng lên 800 triệu thiết bị trong năm 2026. Quy mô lớn là điều kiện cần, nhưng không đồng nghĩa với giá trị: triển khai tới hàng trăm triệu máy chỉ có ý nghĩa khi phần lớn trong số đó dùng AI như một phần tự nhiên của đời sống số, không phải dùng vài lần rồi bỏ.
Dù vậy, đây không phải là câu chuyện “AI thất bại”. Ngược lại, thị trường AI trên thiết bị di động đang rời khỏi giai đoạn thổi phồng để bước vào giai đoạn buộc phải chứng minh giá trị thực cho người dùng. Hành trình đó không còn là cuộc đua thông số hay màn phô diễn “thiết bị thông minh nhất”, mà quay về mục tiêu giản dị: mang lại sự tiện lợi, an tâm và ý nghĩa cho từng khoảnh khắc thường ngày. Trong vài năm tới, người dùng sẽ không mua điện thoại vì hai chữ AI in trên slide giới thiệu, mà vì những thứ rất cụ thể: chỉnh ảnh nhanh hơn, tóm tắt văn bản rõ ràng hơn, dịch họp mượt mà hơn, và quan trọng nhất – giúp họ bớt phải nghĩ về công nghệ khi đang sống cuộc sống của mình.
