Phòng ngừa bắt đầu từ kiến thức gần gũi
Tuyên truyền pháp luật trong trường học là hoạt động giúp học sinh hiểu quy định, nhận diện nguy cơ và biết cách ứng xử an toàn qua hướng dẫn phù hợp với lứa tuổi và tình huống đời sống. Cách tiếp cận này đáng chú ý vì phòng ngừa vi phạm không thể chỉ trông chờ vào xử lý sau sự việc: các em cần biết cách tránh rủi ro, giải quyết bất đồng không dùng bạo lực và tìm người hỗ trợ đúng lúc. Cục Cảnh sát hình sự phối hợp với ngành giáo dục và công an địa phương tổ chức các chương trình tại trường học, với sự tham gia của đại diện các cơ quan liên quan. Tại một chương trình, Thiếu tướng Phan Mạnh Trường, Phó Cục trưởng Cục Cảnh sát hình sự, cùng Đại tá Võ Công Bình, Phó Giám đốc Công an tỉnh Vĩnh Long, dự và nhấn mạnh mục tiêu giúp học sinh hiểu luật, nhận diện nguy cơ, xử lý tình huống phù hợp.
Nội dung được chia thành năm nhóm thiết thực: phòng, chống bạo lực học đường; xâm hại trẻ em và mua bán người; lừa đảo trên không gian mạng; kỹ năng bảo đảm an toàn, thoát nạn; và hòa nhập cộng đồng. Thay vì dừng ở việc phổ biến quy định, chương trình dùng tình huống gần gũi để học sinh nhận biết hành vi vi phạm, cân nhắc hậu quả, sử dụng mạng xã hội an toàn và chủ động tìm trợ giúp. Ban tổ chức còn trao 10 suất học bổng cho học sinh có hoàn cảnh khó khăn. Đây là cách kết hợp thông tin pháp lý với sự động viên thiết thực, dù trọng tâm vẫn là giúp các em biết tự bảo vệ mình và bạn bè.
Tiếp cận học sinh THCS bằng hoạt động trực quan
Ở bậc THCS, nội dung phòng ngừa cần được trình bày cụ thể và dễ vận dụng. Chương trình tại Trường THCS Tiểu Cần thu hút gần 1.000 học sinh tham gia; đây là quy mô cho thấy nhu cầu đưa kiến thức an toàn và pháp luật học đường đến đông đảo học sinh, thay vì chỉ giới hạn trong một nhóm nhỏ. Hoạt động cũng nằm trong chuỗi tuyên truyền tại các điểm trường THCS, trong đó có THCS Bến Tre và THCS Tiểu Cần. Qua tình huống thực tế, học sinh được hướng dẫn nhận diện bạo lực, nguy cơ xâm hại, mua bán người và thủ đoạn lừa đảo trực tuyến, đồng thời học cách ứng xử văn minh, bảo vệ thông tin cá nhân và tìm hỗ trợ khi gặp nguy hiểm.
Điểm có giá trị ở những buổi đông người tham dự không chỉ là số lượng, mà là cơ hội biến kiến thức thành phản xạ: phát hiện dấu hiệu đáng ngờ, không tự giải quyết tình huống vượt quá khả năng và báo cho người lớn đáng tin cậy. Các hoạt động trải nghiệm, trao đổi và trả lời câu hỏi giúp học sinh THCS tham gia chủ động hơn so với việc chỉ nghe phổ biến một chiều. Cùng với nội dung phòng ngừa, ban tổ chức trao 10 suất học bổng cho học sinh khó khăn. Sự phối hợp giữa công an, ngành giáo dục, gia đình và xã hội vì thế cần tiếp tục được duy trì, để thông điệp an toàn không dừng lại ở một buổi sinh hoạt tại trường.
Ở bậc THPT, gắn kiến thức với tình huống và công nghệ
Với học sinh THPT, chương trình tại Trường THPT Đạ M’ri cho thấy công an cơ sở có thể phối hợp trực tiếp với nhà trường để đưa giáo dục pháp luật vào năm học. Công an xã Đạ Huoai 2 tổ chức tuyên truyền cùng cán bộ quản lý, giáo viên, nhân viên và học sinh toàn trường. Nội dung gồm trật tự, an toàn giao thông; phòng, chống ma túy và tệ nạn xã hội; bạo lực học đường; an toàn trên không gian mạng; và phòng, chống mua bán người. Qua phân tích tình huống, học sinh được hướng dẫn nhận diện rủi ro, ứng xử phù hợp, tự bảo vệ và tìm kiếm hỗ trợ. Đây là cách làm có ích vì kết nối quy định pháp luật với những lựa chọn các em có thể gặp trong sinh hoạt hằng ngày.
Phần thi trực tuyến “Thanh niên với pháp luật” dành cho học sinh toàn trường giúp buổi tuyên truyền có thêm tương tác. Học sinh quét mã QR để làm bài trắc nghiệm gồm 20 câu hỏi tình huống, qua đó củng cố kiến thức và thử vận dụng quy định vào những vấn đề quen thuộc. Hình thức này không thay thế vai trò của giáo viên hay công an, nhưng có thể khiến người học chủ động kiểm tra điều mình đã hiểu. Chương trình cũng nhấn mạnh phối hợp giữa công an xã và nhà trường nhằm nâng cao ý thức chấp hành pháp luật, kỹ năng tự bảo vệ, đồng thời khuyến khích học sinh chia sẻ kiến thức với bạn bè, gia đình và cộng đồng.
Phối hợp liên tục mới tạo được môi trường an toàn
Các hoạt động ở THCS Tiểu Cần và THPT Đạ M’ri cho thấy tuyên truyền pháp luật có thể đến với nhiều nhóm tuổi bằng những hình thức khác nhau: tình huống, trao đổi trực tiếp, trải nghiệm và trắc nghiệm trực tuyến. Nhưng một buổi học khó tự mình tạo nên thay đổi bền vững. Công an có thể cung cấp kiến thức và hướng dẫn phòng ngừa; nhà trường giáo dục đạo đức, lối sống và kỹ năng ứng xử; gia đình cần lắng nghe, đồng hành để học sinh sẵn sàng lên tiếng khi gặp nguy cơ. Sự phối hợp này giúp phòng ngừa vi phạm từ sớm, thay vì chờ đến khi hậu quả xảy ra mới can thiệp.
Vì vậy, thước đo đáng quan tâm không chỉ là có bao nhiêu học sinh dự buổi tuyên truyền, mà còn là các em có biết nhận diện nguy cơ, tránh hành vi gây hại và tìm đúng nơi hỗ trợ hay không. Việc đưa nội dung phù hợp đến cả học sinh THCS lẫn học sinh THPT là bước cần thiết để xây dựng môi trường học đường an toàn, kỷ cương và lành mạnh. Muốn kiến thức thực sự phát huy tác dụng, nhà trường, công an và gia đình cần cùng củng cố thông điệp ấy trong đời sống thường ngày.
