Deepfake ngân hàng biến niềm tin thành cửa ngõ lừa đảo
Deepfake ngân hàng là việc dùng trí tuệ nhân tạo tạo hoặc chỉnh sửa hình ảnh, giọng nói, video để giả danh người đáng tin, dụ nạn nhân chuyển tiền hoặc tiết lộ thông tin tài khoản. Vụ Fideuram cho thấy thủ đoạn này không chỉ nhắm vào người dùng thiếu kinh nghiệm: chủ tịch ngân hàng tư nhân này đã tin yêu cầu khẩn cấp từ người giả danh lãnh đạo và luật sư, rồi chỉ đạo cấp dưới chuyển tiền ra nước ngoài. Kẻ gian liên hệ qua WhatsApp, sau đó gọi điện với giọng nói được AI mô phỏng, tạo cảm giác yêu cầu đã được xác nhận độc lập. Chủ tịch từ chức sau vụ việc. Bài học đáng ngại không nằm ở chức vụ hay sự am hiểu tài chính: khi cuộc gọi tạo áp lực phải làm nhanh và giữ bí mật, cả người có quyền quyết định cũng có thể bỏ qua bước kiểm tra. Deepfake khiến chiêu lừa chuyển tiền vốn quen thuộc trở nên thuyết phục hơn; vì vậy, giọng nói quen thuộc không thể thay thế quy trình xác minh.
Quét khuôn mặt không còn là chốt chặn cuối cùng
Lừa đảo sinh trắc học khai thác một giả định nguy hiểm: nếu ứng dụng nhận diện khuôn mặt thì giao dịch chắc chắn do chính chủ thực hiện. Thượng tá Triệu Mạnh Tùng, Phó Cục trưởng A05, cho biết sinh trắc học tại nhiều ngân hàng vẫn có thể bị vượt qua. Ở một số hệ thống, ảnh tĩnh hoặc video ngắn có thể được chèn thay cho khuôn mặt thật. Vụ án tại Thanh Hóa cho thấy phần mềm chiếm quyền điều khiển điện thoại có thể can thiệp camera, chặn hình ảnh trực tiếp rồi thay bằng ảnh chân dung có sẵn. Đây không phải lý do để bỏ xác thực khuôn mặt; đó là lời nhắc rằng một lớp bảo vệ không đủ sức chống mọi kiểu tấn công. Điện thoại bị cài phần mềm độc hại, quyền truy cập camera hoặc trợ năng cấp cho ứng dụng lạ đều có thể làm tăng rủi ro. Xác thực khuôn mặt giả mạo vì thế cần được nhìn nhận như một nguy cơ thực tế, không phải kịch bản xa vời.
Năm việc nên làm để bảo vệ tài khoản ngân hàng
Không có thao tác đơn lẻ nào bảo đảm an toàn tuyệt đối, nhưng thói quen đúng có thể chặn nhiều mắt xích của một vụ chiếm đoạt. Hãy ưu tiên bảo vệ điện thoại và dữ liệu nhận diện, đồng thời chuẩn bị sẵn cách ứng phó nếu phát hiện dấu hiệu bất thường:
- Chỉ cài ứng dụng ngân hàng từ App Store, Google Play hoặc liên kết trên website chính thức của ngân hàng. Tránh tệp cài đặt và đường dẫn gửi qua tin nhắn, mạng xã hội.
- Kiểm tra định kỳ quyền trợ năng và camera; thu hồi quyền của ứng dụng không rõ nguồn gốc. Quyền trợ năng có thể cho phép ứng dụng đọc màn hình và thao tác thay người dùng.
- Không gửi ảnh chân dung, ảnh căn cước công dân hay video khuôn mặt cho người lạ. Từ chối yêu cầu quét mặt qua điện thoại, kể cả khi được hứa tặng thưởng hoặc hỗ trợ.
- Không bán, cho thuê hoặc cho mượn tài khoản ngân hàng. Tài khoản bị chuyển giao có thể bị dùng để lừa đảo, rửa tiền và khiến chính chủ gặp rắc rối pháp lý.
- Khi thấy giao dịch bất thường, ngắt Internet trên thiết bị nghi nhiễm, dùng thiết bị khác đổi mật khẩu, gọi ngân hàng để khóa dịch vụ rồi trình báo công an.
Điểm cốt lõi là đừng xem sinh trắc học như giấy phép để hạ cảnh giác. Cài ứng dụng đúng nguồn, giữ kín dữ liệu khuôn mặt và phản ứng nhanh khi có dấu hiệu lạ là những bước thiết thực nhất mỗi chủ tài khoản có thể tự làm.
