Giảm chi phí đầu vào không đồng nghĩa giảm giá ngay
Độ trễ truyền dẫn chi phí là khoảng thời gian từ lúc giá đầu vào giảm đến khi doanh nghiệp điều chỉnh giá bán, và khoảng cách ấy phụ thuộc vào cả cơ cấu chi phí lẫn sức ép cạnh tranh. Vì vậy, giá xăng giảm và giá điện giảm chưa chắc lập tức làm bữa ăn hay món hàng rẻ hơn. Từ ngày 1/11, thuế tiêu thụ đặc biệt với các loại xăng được đưa về 0% đến hết ngày 31/3/2027; giá bán lẻ điện bình quân giảm 2%, còn hơn 2.159 đồng/kWh trước thuế giá trị gia tăng. Chính sách nhằm chia sẻ gánh nặng chi phí và giảm áp lực giá cả, nhưng lợi ích đến túi tiền người mua chỉ trọn vẹn nếu được truyền qua vận chuyển, sản xuất, phân phối rồi tới giá hàng hóa. Câu hỏi vì thế không chỉ là chi phí đầu vào đã giảm bao nhiêu, mà còn là ai sẽ chuyển phần giảm ấy cho người tiêu dùng.
Cửa hàng vẫn gánh nhiều khoản chưa hạ
Ở TP.HCM, một số quán ăn và cửa hàng vẫn giữ giá dù năng lượng rẻ hơn. Lý do không khó hiểu: nhiên liệu và điện chỉ là một phần trong chi phí cửa hàng. Chủ quán cà phê Vũ Thịnh từng tăng giá mỗi ly từ 25.000 lên 27.000 đồng khi giá cà phê mua vào tăng từ 220.000 lên 250.000 đồng/kg; ông muốn giảm lại nhưng giá cà phê nhập chưa xuống. Một chủ quán bún khác cho biết tiền thuê mặt bằng tăng 10%, còn nhà cung cấp rau và thịt vẫn báo giá cũ. Khi các đầu vào lớn ấy chưa giảm, việc hạ giá bán có thể làm biên lợi nhuận vốn đã mỏng hơn. Bởi thế, đòi hỏi cửa hàng giảm giá ngay sau một đợt điều chỉnh năng lượng là bỏ qua phần chi phí chưa dịch chuyển.

Cạnh tranh có thể thúc đẩy, nhưng chưa đủ bảo đảm
Mức độ cạnh tranh cũng quyết định cửa hàng có động lực chia sẻ khoản tiết kiệm hay không. Một người bán bánh cuốn ở Bình Thạnh giữ giá 27.000 đồng mỗi phần sau khi tăng giá vì rau đắt trong đợt mưa lớn; dù quanh đó xuất hiện thêm hai quầy ăn sáng, ông chưa xem giảm giá là cách cạnh tranh cần làm ngay. Khách đã quen với mức giá mới, còn ông muốn có thêm nguồn lực để bổ sung món và trang thiết bị. Đây là lựa chọn kinh doanh có thể hiểu được, nhưng cũng cho thấy người mua khó được hưởng lợi nếu thị trường không tạo sức ép đủ mạnh. Chuyên gia kinh tế Phạm Việt Thuận nhận định giá nhiều quán ăn và dịch vụ gần như chưa đổi là hiện tượng phổ biến, bởi không có cơ chế buộc cơ sở nhỏ phải hạ giá. Chính sách giảm đầu vào tạo điều kiện; cạnh tranh và giám sát mới quyết định nó có thành giá thấp hơn hay không.
Điều người mua nên chờ đợi
Tác động có thể xuất hiện dần khi chi phí vận tải, logistics và nguyên liệu ổn định, thay vì lập tức sau một lần giảm giá năng lượng. Từ ngày 1/11, giá xăng trong nước giảm ba lần liên tiếp chỉ trong năm ngày; mức giảm đến đợt điều chỉnh chiều 5/11 là 5.129 đồng/lít với E5 RON92 và 4.578 đồng/lít với E10 RON95-III. Đây là tín hiệu đáng mừng với người đi lại và doanh nghiệp vận tải, nhưng không tự động quyết định giá bán lẻ ở mọi ngành. Một chủ quán cho biết sẽ cân nhắc hạ giá nếu giá nguyên liệu ổn định trong vài tháng tới. Cơ quan quản lý nên theo dõi cả diễn biến chi phí lẫn giá bán, đồng thời khuyến khích doanh nghiệp tự nguyện điều chỉnh khi có dư địa. Nếu chi phí đầu vào giảm mà giá hàng hóa vẫn đứng yên quá lâu, người tiêu dùng có lý do để hỏi phần tiết kiệm đang được giữ lại ở đâu.
Kết luận: xăng và điện rẻ hơn là điều kiện cần, không phải lời hứa rằng mọi hóa đơn sẽ giảm ngay. Chỉ khi các khoản đầu vào khác hạ theo và cạnh tranh buộc doanh nghiệp chia sẻ lợi ích, mức giảm mới thực sự đến được với người mua.






