Giá năng lượng giảm, hóa đơn ăn uống chưa đổi
Độ trễ truyền dẫn giá là khoảng thời gian cần thiết để biến động chi phí đầu vào đi qua các khâu sản xuất, tồn kho và định giá trước khi xuất hiện trên giá bán lẻ. Vì vậy, xăng và điện giảm không đồng nghĩa hàng ăn lập tức rẻ hơn.
Từ 0h ngày 1/11, xăng E5 RON 92 giảm 1.800 đồng/lít, còn 24.220 đồng/lít; xăng E10 RON 95 giảm 1.580 đồng/lít, còn 24.150 đồng/lít. Cùng ngày, giá bán lẻ điện bình quân giảm 2%, xuống 2.159,9037 đồng/kWh, chưa gồm thuế giá trị gia tăng. Đây là tín hiệu đáng kể trong bối cảnh chi phí năng lượng gây sức ép lên hộ gia đình và doanh nghiệp, nhưng quy mô điều chỉnh không đủ để mặc định mọi món ăn phải giảm giá ngay.
Tác động trực tiếp đến túi tiền mỗi nhà cũng có giới hạn: hộ dùng bình quân khoảng 400 kWh điện mỗi tháng có thể tiết kiệm gần 20.000 đồng nhờ đợt điều chỉnh. Khoản tiết kiệm có ý nghĩa, song chưa thể bù cho mọi đợt tăng giá nguyên liệu, bao bì hay chi phí vận hành mà quán đã gánh trước đó.
Giá hàng ăn mắc kẹt ở mặt bằng đã tăng
Thực tế được ghi nhận tại nhiều hàng quán ở Thành phố Hồ Chí Minh cho thấy giá bán gần như không đổi so với tháng 3, tháng 4, thời điểm xăng từng vượt mốc 30.000 đồng/lít. Khi ấy, một số quán tăng giá nhanh; nay nhiên liệu giảm, phần lớn vẫn giữ nguyên giá. Sự chênh lệch ấy khiến người ăn có lý do để đặt câu hỏi: nếu chi phí năng lượng từng được dùng để giải thích việc tăng giá, vì sao giá món ăn chưa giảm?
Một tô bún bò từng có giá 35.000 đồng đã tăng qua hai lần lên 50.000 đồng và vẫn giữ mức đó. Ổ bánh mì ông Kiệt mua trước đây với giá 15.000 đồng nay lên 25.000 đồng. Những con số này phản ánh sức ép mà người tiêu dùng cảm nhận mỗi ngày, nhất là người phải ăn ngoài với thu nhập eo hẹp. Tuy nhiên, chúng cũng cho thấy giá bán thường đi lên nhanh hơn đi xuống: quán có thể điều chỉnh để ứng phó với chi phí tăng, nhưng hiếm khi hạ giá ngay khi chỉ một phần đầu vào vừa giảm.
Năng lượng chỉ là một phần của chi phí đầu vào
Lý do quan trọng nhất là tiền xăng và điện không phải toàn bộ chi phí của một suất ăn. Quán còn phải trả tiền nước, gas, thuế, phí, bao bì, hao hụt khi chế biến và chiết khấu cho nền tảng giao đồ ăn. Giá bao bì, theo thông tin được ghi nhận, đã tăng hơn 40% từ hai tháng trước và chưa giảm; nhiều nhà cung cấp còn đang xử lý lượng hàng tồn mua ở mức giá cao. Một khoản đầu vào hạ không thể tự xóa phần tăng ở những khoản khác.
Mức giảm điện 2% cũng không tác động giống nhau tới mọi cơ sở: hiệu quả tiết kiệm tùy thuộc tỷ trọng điện trong tổng chi phí, còn tác động của chính sách thuế xăng tùy loại nhiên liệu doanh nghiệp sử dụng. Nói cách khác, giảm giá năng lượng tạo dư địa, chứ không phải lệnh buộc giá bán lẻ phải giảm tương ứng. Nếu chi phí nguyên liệu, nhân công, thuê mặt bằng và vận hành vẫn cao, quán có thể chọn giữ giá để tránh thua lỗ.
Giữ giá để tránh một vòng tăng giảm bất ổn
Một số cơ sở còn ngại hạ giá rồi phải tăng trở lại nếu nhiên liệu đảo chiều sau vài tuần. Việc thay bảng giá liên tục dễ làm khách hàng mất thiện cảm, trong khi mức giảm hiện tại có thể chưa đủ bền để chủ quán đánh cược vào một mặt bằng chi phí thấp hơn. Sự thận trọng này có lý về quản trị, nhưng không nên trở thành cái cớ để mọi đợt tăng giá chỉ đi một chiều.
Chính sách giảm thuế tiêu thụ đặc biệt với xăng về 0% được áp dụng đến hết ngày 31/3/2027; các biện pháp kiểm soát giá khác cũng được đặt trong mục tiêu kiềm chế lạm phát dịp cuối năm. Điều người mua có thể đòi hỏi trước mắt không phải mức giảm máy móc theo từng đồng xăng, mà là sự minh bạch: quán cần giải thích rõ những khoản chi còn tăng, còn cơ quan quản lý cần theo dõi việc điều chỉnh giá hàng hóa, dịch vụ.
Kết luận, giá xăng giảm và giá điện giảm là điều kiện thuận lợi để hạ áp lực chi phí, nhưng độ trễ tồn kho, các đầu vào chưa hạ và nỗi lo biến động khiến giá hàng ăn chưa thể giảm tức thì. Dù vậy, khi chi phí thực sự dịu xuống và ổn định, người tiêu dùng có quyền kỳ vọng phần tiết kiệm ấy được phản ánh công bằng hơn trên thực đơn.
