Tăng 12% kim ngạch: Thương mại Nga – Việt Nam đang bước vào chu kỳ mới
Thương mại Nga – Việt Nam là tổng thể các hoạt động trao đổi hàng hóa, dịch vụ, đầu tư và hợp tác tài chính giữa hai nền kinh tế, phản ánh không chỉ số liệu kim ngạch mà còn cho thấy mức độ gắn kết chiến lược, mức độ tin cậy thể chế và khả năng phối hợp chính sách trong bối cảnh kinh tế toàn cầu biến động mạnh, chuỗi cung ứng tái sắp xếp và các chuẩn mực tài chính số đang thay đổi nhanh chóng.
Điểm đáng chú ý nhất hiện nay là kim ngạch thương mại Nga – Việt Nam đạt 3,24 tỷ USD trong 7 tháng đầu năm, tăng 12% so với cùng kỳ. Con số này không chỉ là một tín hiệu tích cực thuần túy về tăng trưởng thương mại song phương, mà là dấu hiệu cho thấy hai nước đang chủ động dịch chuyển để giảm phụ thuộc vào các thị trường truyền thống. Xuất khẩu của Việt Nam sang Nga đạt 1,33 tỷ USD, trong khi nhập khẩu từ Nga đạt 1,91 tỷ USD. Một câu có thể trích dẫn là: “Trong 7 tháng đầu năm, thương mại Nga – Việt Nam đạt 3,24 tỷ USD, tăng 12% so với cùng kỳ”.
Điều quan trọng hơn: đà tăng này xuất hiện trong bối cảnh kinh tế Việt Nam giữ được ổn định vĩ mô, xuất nhập khẩu toàn nền đạt quy mô lớn và dòng vốn đầu tư trực tiếp nước ngoài tiếp tục là điểm sáng. Nghĩa là, thương mại Nga – Việt Nam đang hưởng lợi từ một nền tảng nội tại khá vững, chứ không chỉ là kết quả của vài hợp đồng ngắn hạn.
Đầu tư Nga tại Việt Nam: Quy mô nhỏ nhưng vai trò “nêm” chiến lược
Nếu nhìn vào số lượng và quy mô, đầu tư Nga tại Việt Nam chưa phải là trụ cột lớn, nhưng lại đóng vai trò giống một “nêm” chiến lược, gắn kết các lĩnh vực năng lượng, nông nghiệp và tài chính với tầm nhìn dài hạn. Nga hiện có 244 dự án đầu tư tại Việt Nam với tổng vốn đăng ký gần 1 tỷ USD, đứng thứ 28 trong 154 quốc gia và vùng lãnh thổ có đầu tư tại Việt Nam. Đây không phải là vị trí nổi bật về lượng, nhưng rất đáng chú ý về chất.
Ở chiều ngược lại, Việt Nam có 19 dự án đầu tư còn hiệu lực tại Liên bang Nga với tổng vốn đăng ký 1,64 tỷ USD, đứng thứ 4 trong số 88 quốc gia và vùng lãnh thổ mà Việt Nam có đầu tư. Những tên tuổi như liên doanh Rusvietpetro hay các dự án chăn nuôi bò sữa, nông nghiệp của Tập đoàn TH cho thấy hướng tiếp cận thực dụng: chọn lĩnh vực cốt lõi, gắn với lợi thế dài hạn. Đầu tư Nga tại Việt Nam vì thế không nên chỉ được nhìn qua số thứ hạng, mà qua khả năng tạo nền tảng cho thương mại Nga Việt Nam phát triển theo chiều sâu.
Quan điểm cần nhấn mạnh là: nếu không nâng tầm đầu tư, đặc biệt là các dự án hạ tầng tài chính – logistics – công nghệ, tăng trưởng thương mại song phương sẽ khó duy trì ở mức hai con số. Đầu tư phải đi trước thương mại, và trong quan hệ Nga – Việt Nam, khoảng cách này vẫn còn khá rõ.
Cuộc gặp Bộ trưởng Tài chính: Khi tài chính số trở thành “ngôn ngữ chung”
Cuộc làm việc song phương giữa Bộ trưởng Tài chính Việt Nam Ngô Văn Tuấn và Bộ trưởng Tài chính Liên bang Nga Anton Germanovich Siluanov diễn ra trong khuôn khổ chuyến thăm cấp Nhà nước tới Liên bang Nga của Tổng Bí thư, Chủ tịch nước Tô Lâm. Đây không phải là một cuộc gặp mang tính nghi thức, mà là bước hiệu chỉnh quan trọng cho tương lai hợp tác tài chính hai nước.
Cuộc trao đổi tập trung bàn về hợp tác tài chính song phương, trong đó hai bên thảo luận các giải pháp thúc đẩy hợp tác đầu tư, thương mại và tài chính. Bộ trưởng Ngô Văn Tuấn nhấn mạnh mục tiêu phát triển kinh tế của Việt Nam đến các mốc 2030 và 2045, đặt trong bối cảnh kinh tế Việt Nam duy trì đà phục hồi, ổn định vĩ mô, FDI công nghệ cao tăng và tổng kim ngạch xuất nhập khẩu đạt hơn 770 tỷ USD trong 8 tháng. Một câu đáng trích dẫn là: “Hoạt động xuất nhập khẩu tiếp tục duy trì quy mô lớn, với tổng kim ngạch 770,14 tỷ USD trong 8 tháng”.
Điểm then chốt là hai Bộ trưởng không dừng ở việc nhắc lại các dự án hiện hữu, mà cùng rà soát những nội dung hợp tác đang triển khai, nhận diện khó khăn và cam kết phối hợp tháo gỡ. Quan trọng hơn, họ thống nhất tiếp tục thúc đẩy hợp tác nhằm làm sâu sắc hơn quan hệ kinh tế, tài chính giữa hai nước. Điều này cho thấy tài chính đang trở thành “ngôn ngữ chung” mới, bổ sung cho các kênh ngoại giao truyền thống.
Thuế, hải quan, tài chính số: Ba trụ cột ưu tiên mới của hợp tác
Tăng trưởng thương mại Nga – Việt Nam sẽ khó duy trì nếu thủ tục thuế, hải quan và thanh toán vẫn phức tạp, thiếu kết nối. Vì vậy, việc hai bên coi thuế, hải quan và hợp tác tài chính số là các lĩnh vực ưu tiên mới là bước xoay trục cần thiết. Bộ trưởng Ngô Văn Tuấn đã nêu rõ các lĩnh vực đầu tư, thuế và hải quan là trọng tâm cần tiếp tục thúc đẩy hiệu quả trong thời gian tới.
Đồng thời, hai Bộ được đề nghị tăng cường phối hợp, chia sẻ kinh nghiệm về thị trường tài chính, phát triển doanh nghiệp tư nhân, khoa học – công nghệ, tài chính xanh, tài chính số và đổi mới sáng tạo. Đây là sự dịch chuyển từ hợp tác thuần thương mại sang hợp tác thể chế. Khi hai bên cùng bàn về giải pháp thanh toán, hỗ trợ hoạt động của doanh nghiệp đầu tư – kinh doanh giữa hai nước, họ đang đặt nền móng cho một hệ sinh thái hợp tác tài chính số, nơi ngân hàng, doanh nghiệp và cơ quan quản lý có thể vận hành trên những chuẩn chung.
Điểm đáng phê bình là các kế hoạch hiện mới dừng ở mức định hướng; chưa có thông tin chi tiết về lộ trình tiêu chuẩn dữ liệu hải quan, cơ chế chia sẻ thông tin thuế hay bộ quy tắc cho tài chính số. Nếu không sớm cụ thể hóa, ưu tiên này có nguy cơ trở thành khẩu hiệu, trong khi doanh nghiệp vẫn gặp khó vì thủ tục và rủi ro thanh toán.
Tương lai thương mại song phương: Cơ hội chỉ dành cho bên dám tái cấu trúc
Hai bên đã khẳng định sẽ tiếp tục phối hợp chặt chẽ, nỗ lực tháo gỡ vướng mắc và thúc đẩy hợp tác trong những lĩnh vực, dự án cùng quan tâm. Họ cũng thống nhất tiếp tục thúc đẩy hợp tác để làm sâu sắc hơn quan hệ kinh tế, tài chính giữa Việt Nam và Liên bang Nga. Từ góc độ tăng trưởng thương mại song phương, đây là cam kết quan trọng nhưng vẫn cần được kiểm chứng bằng hành động cụ thể.
Tương lai thương mại Nga Việt Nam sẽ phụ thuộc vào việc hai nước có dám tái cấu trúc các kênh hợp tác hiện nay theo hướng ưu tiên tài chính số, đơn giản hóa thuế – hải quan và nâng tầm đầu tư hay không. Nếu các Bộ Tài chính biến những tuyên bố hiện tại thành các thỏa thuận kỹ thuật cụ thể – từ hệ thống thanh toán song phương, hành lang pháp lý cho tài chính số đến cơ chế chia sẻ dữ liệu – tăng trưởng 12% hôm nay có thể trở thành “nền mới” thay vì đỉnh nhất thời.
Ngược lại, nếu thiếu quyết tâm cải cách, thương mại song phương dễ bị kẹt trong mô hình cũ: phụ thuộc vào một số ngành truyền thống, thiếu đa dạng và dễ tổn thương trước biến động chính trị – kinh tế toàn cầu. Lựa chọn nằm trong tay các nhà hoạch định chính sách, nhưng áp lực cạnh tranh sẽ không chờ đợi.
