Thương mại Việt Nam-Nga: đà tăng 12% và ý nghĩa chiến lược
Thương mại Việt Nam Nga là tổng thể các hoạt động xuất nhập khẩu và hợp tác kinh tế giữa hai nền kinh tế, phản ánh không chỉ dòng chảy hàng hóa mà còn mức độ gắn kết về đầu tư, tài chính và chuỗi cung ứng, qua đó định hình vị thế của mỗi bên trong quan hệ song phương và khu vực Đông Nam Á. Trong 7 tháng đầu năm 2026, kim ngạch thương mại hai chiều đạt 3,24 tỷ USD, tăng 12% so với cùng kỳ năm 2025. Con số tăng trưởng này xuất hiện trong bối cảnh thương mại năm 2025 chỉ tăng khoảng 4% so với năm 2024, cho thấy đà phục hồi đang rõ nét hơn. Điểm đáng chú ý là xuất khẩu của Việt Nam sang Nga đạt 1,33 tỷ USD, trong khi nhập khẩu từ Nga chiếm tỷ trọng lớn hơn. Đây không chỉ là câu chuyện về số liệu, mà là tín hiệu cho thấy quan hệ song phương đang chuyển từ “mua bán đơn thuần” sang tính toán lại cấu trúc hợp tác kinh tế.
Động lực tăng trưởng: từ hàng hóa truyền thống đến chuỗi giá trị mới
Động lực chính của thương mại Việt Nam Nga hiện vẫn xuất phát từ các mặt hàng Việt Nam có thế mạnh truyền thống như dệt may, cà phê, thủy sản. Nhưng nếu chỉ bám vào cơ cấu này, thương mại song phương rất dễ chạm trần. Cơ quan quản lý đã thừa nhận hợp tác kinh tế, thương mại và đầu tư giữa hai bên vẫn chưa tương xứng với tiềm năng. Đáng nói hơn, tốc độ tăng nhập khẩu từ Nga đang vượt xuất khẩu của Việt Nam, cho thấy cán cân đang dịch chuyển và buộc doanh nghiệp Việt phải suy nghĩ khác: không chỉ xuất khẩu hàng hóa, mà từng bước tham gia các mô hình cùng đầu tư, cùng sản xuất và chuỗi giá trị chung. Trong bối cảnh kinh tế Nga phục hồi và thúc đẩy chu kỳ đầu tư mới vào công nghiệp, nông nghiệp, dịch vụ, nếu Việt Nam vẫn đứng ngoài các chuỗi này, lợi ích sẽ bị giới hạn ở biên lợi nhuận xuất khẩu thô.
Tài chính và tháo gỡ vướng mắc: nút thắt phải được xử lý
Đà tăng thương mại không thể bền nếu các rào cản tài chính và thủ tục vẫn giữ nguyên. Cuộc làm việc song phương giữa Bộ trưởng Tài chính Việt Nam Ngô Văn Tuấn và Bộ trưởng Tài chính Nga Anton Germanovich Siluanov tại Moskva ngày 8-9 đặt đúng trọng tâm này. Hai bên rà soát các nội dung hợp tác tài chính đang triển khai, thẳng thắn trao đổi về những khó khăn, vướng mắc, và khẳng định sẽ tiếp tục phối hợp chặt chẽ để tháo gỡ. Đây là thông điệp quan trọng với doanh nghiệp: các vấn đề về thanh toán, thuế, hải quan và tiếp cận thị trường tài chính Nga không còn bị coi là “chuyện nội bộ của doanh nghiệp”, mà là phần việc chính thức trong nghị trình hợp tác. Khi hai bộ tài chính nhấn mạnh trao đổi kinh nghiệm về thị trường tài chính, tài chính xanh, tài chính số và đổi mới sáng tạo, đó là lời cam kết rằng nền tảng cho hợp tác kinh tế Nga sẽ được nâng cấp theo hướng dài hạn, thay vì giải quyết từng vụ việc lẻ tẻ.
Việt Nam trong bức tranh Nga-ASEAN: vị trí không thể bỏ qua
Ở tầm khu vực, quan hệ song phương Việt Nam-Nga đang chiếm gần một phần tư tổng kim ngạch thương mại giữa Nga và ASEAN. Điều đó chứng minh Việt Nam giữ vị trí quan trọng trong quan hệ kinh tế giữa Nga và Đông Nam Á, chứ không chỉ là một đối tác đơn lẻ. Bộ trưởng Ngô Văn Tuấn đã đặt Việt Nam vào vai trò cầu nối kinh tế giữa Nga và ASEAN, đồng thời chủ động đề xuất thúc đẩy chuỗi cung ứng, logistics, công nghệ, năng lượng và dòng vốn đầu tư mới. Nếu các đề xuất như cơ chế hỗ trợ đầu tư "một cửa", kết nối vận tải và logistics hay khai thác tính bổ trợ giữa tài nguyên Viễn Đông Nga với năng lực chế biến và mạng lưới FTA của Việt Nam được hiện thực hóa, Việt Nam không chỉ xuất khẩu sang Nga, mà còn dùng không gian kinh tế Nga-ASEAN như một thị trường mở rộng. Vị thế trong quan hệ song phương vì thế gắn với vai trò điều phối khu vực.
Từ tăng kim ngạch đến tái cấu trúc hợp tác: doanh nghiệp phải chủ động
Điểm dễ thấy là thương mại Việt Nam Nga đang tăng, nhưng câu hỏi quan trọng hơn là: ai hưởng lợi và ở tầng giá trị nào. Với 244 dự án đầu tư của Nga tại Việt Nam và 19 dự án của Việt Nam tại Nga, mô hình hợp tác đã đi xa hơn mua bán hàng hóa, song vẫn còn nhiều dư địa. Việt Nam đã đặt định hướng rõ ràng: chuyển từ tăng kim ngạch xuất nhập khẩu 2026 sang mở rộng hợp tác đầu tư, sản xuất, logistics và thị trường tài chính. Điều doanh nghiệp cần lúc này không phải chờ thêm ưu đãi, mà là dám dịch chuyển sang vai trò đối tác trong chuỗi giá trị chung, tận dụng các cơ chế mới như hỗ trợ đầu tư “một cửa” và những giải pháp thanh toán thuận lợi đang được hai bên bàn thảo. Nếu cộng đồng doanh nghiệp không song hành với hướng đi này, đà tăng 12% sẽ chỉ là con số đẹp trong thống kê, thay vì bước ngoặt cho quan hệ kinh tế và hợp tác tài chính Nga.
