Một “Musée d’Orsay thu nhỏ” bước ra ánh sáng
Bộ sưu tập Blaquier-Arrieta là nhóm 12 tác phẩm trường phái Ấn tượng và Hậu ấn tượng, bao gồm tranh của Vincent van Gogh, Paul Cézanne, Claude Monet, Pierre-Auguste Renoir và Camille Pissarro, từng được giữ kín trong tay một gia đình Argentina và nay được đưa lên sàn đấu giá, làm nổi bật câu chuyện quyền lực của các sưu tập nghệ thuật tư nhân đối với thị trường tranh cổ. Đây không chỉ là tin thời sự, mà là lời nhắc rằng nhiều kiệt tác vẫn đang “mất tích” trong những phòng khách xa xôi. Điểm khiến giới sưu tập nghệ thuật xôn xao là hai kiệt tác của Van Gogh và Cézanne chưa xuất hiện trước công chúng trong khoảng nửa thế kỷ. Việc một bộ sưu tập chất lượng bảo tàng bất ngờ bước ra thị trường cho thấy đấu giá không còn là sân chơi của những bức tranh lưu thông thường xuyên, mà đang trở thành nơi hé lộ những lớp lịch sử bí mật của nghệ thuật thế kỷ 19. Có thể tranh cổ không thiếu, nhưng tranh cổ với xuất xứ kín đáo chứa cả huyền thoại lẫn quyền lực thị trường thì luôn khan hiếm.
Van Gogh đấu giá: khi cuối đời thành “mỏ vàng” của thị trường
Việc đưa bức Châtaignier en fleurs roses et blanches của Van Gogh lên sàn đấu giá cho thấy giai đoạn cuối đời của ông đang bị thị trường thần thánh hóa mạnh mẽ. Tranh được vẽ trong hai tháng cuối tại Auvers-sur-Oise, ngay sau thời gian họa sĩ tự nguyện điều trị tại cơ sở tâm thần Saint-Rémy-de-Provence. Thay vì nhìn đây như phần đời mong manh của một nghệ sĩ, nhà đấu giá lại nhấn mạnh bảng màu mạnh mẽ và tinh thần lạc quan của giai đoạn này. Thông điệp ngầm rất rõ: các tác phẩm cuối đời của Van Gogh là “tài sản hiếm” còn lại trên thị trường, nên xứng đáng mức định giá thuộc nhóm cao nhất đối với tranh cổ. Cách dựng câu chuyện như vậy vừa tô thêm huyền thoại thiên tài đoản mệnh, vừa tạo cảm giác khan hiếm để thúc đẩy Van Gogh đấu giá thành một cuộc tranh giành không chỉ vì nghệ thuật, mà vì biểu tượng văn hóa toàn cầu.
Cézanne tác phẩm Arlequin: bản duy nhất ngoài bảo tàng và quyền lực của tính khan hiếm
Ở phía Cézanne, Arlequin là minh chứng sống động cho việc tính khan hiếm đang được nhà đấu giá biến thành động cơ cạnh tranh. Tác phẩm là một trong bốn bức Harlequin, và hiện là bức duy nhất trong nhóm không thuộc về bảo tàng. Hai nguồn tin cho biết đây là một bức tranh có màu sắc tương phản mạnh, với cách xử lý hình thể và bố cục khẳng định vị trí Cézanne như chiếc cầu nối giữa Ấn tượng và hiện đại. Lịch sử lưu chuyển của Arlequin cũng làm tăng sức nặng cho lần xuất hiện này: từng qua tay các nhà buôn tranh Pháp nổi tiếng Ambroise Vollard, Paul Durand-Ruel, Paul Rosenberg và được trưng bày tại những bảo tàng nghệ thuật hiện đại hàng đầu trước khi gia đình Blaquier mua vào năm 1975. Khi một Cézanne tác phẩm như vậy rời khỏi vùng an toàn của bảo tàng để trở lại thị trường, mỗi bước giá đều trở thành thông điệp về cách giới siêu giàu định giá ký ức của nghệ thuật châu Âu.
Từ phòng khách Argentina tới sàn đấu giá: câu chuyện quyền thừa kế và thế hệ nhà sưu tập mới
Việc bộ sưu tập Blaquier-Arrieta bất ngờ được mang bán không phải tình cờ, mà gắn với biến động thế hệ trong giới nhà sưu tập. Các tác phẩm hiện được con cái của Carlos Pedro Blaquier và Nelly Arrieta de Blaquier đưa ra thị trường sau khi Nelly qua đời năm 2020 và Carlos qua đời năm 2023. Điều này diễn ra trong bối cảnh nhiều bộ sưu tập lớn của thế hệ sưu tầm thập niên 1960-1980 lần lượt được bán khi chủ sở hữu qua đời hoặc chuyển giao tài sản. Điểm đáng nói là gia đình Blaquier-Arrieta gần như không cho bảo tàng mượn tranh và sống tại Argentina, khiến bộ sưu tập càng xa tầm mắt giới nghệ thuật châu Âu suốt nhiều thập kỷ. "Đây là một trong những bộ sưu tập tranh trường phái Ấn tượng và Hậu ấn tượng lớn còn nằm trong tay tư nhân," Helena Newman nhận xét. Khi thế hệ thừa kế chọn bán thay vì tiếp tục giữ vai trò nhà bảo trợ, cán cân quyền lực giữa bảo tàng và thị trường đấu giá có nguy cơ nghiêng mạnh về phía những phiên gõ búa.
Tác động thị trường: sưu tập nghệ thuật tư nhân và cuộc chơi của số ít
Nhà đấu giá kỳ vọng bộ sưu tập Blaquier-Arrieta sẽ thu hút một nhóm rất nhỏ nhà sưu tầm có khả năng sở hữu những tác phẩm vốn đủ tầm nằm trong bảo tàng. Nếu kỳ vọng giá trị được đáp ứng, phiên đấu giá có thể trở thành một trong những sự kiện nổi bật của thị trường nghệ thuật năm nay, củng cố xu hướng bộ sưu tập tư nhân lớn được giải phóng theo từng làn sóng thừa kế. Từ góc nhìn rộng hơn, sự xuất hiện lại của 12 tranh cổ này cho thấy sưu tập nghệ thuật tư nhân đang nắm giữ quyền kiểm soát không chỉ đối với nguồn cung, mà cả với lịch sử hiển lộ của các kiệt tác. Thị trường hiện phải chấp nhận thực tế: những bảo tàng quốc gia có thể xây dựng diễn ngôn nghệ thuật, nhưng một cú gõ búa Van Gogh đấu giá hay Cézanne tác phẩm hiếm lại có sức định hình cảm nhận công chúng về giá trị tranh cổ không kém. Và ở đó, trò chơi là của số rất ít người, nhưng ảnh hưởng thì lan ra toàn bộ hệ sinh thái nghệ thuật.
