Một bầu trời có thật phía sau kiệt tác
Đêm đầy sao Van Gogh là bức sơn dầu hậu ấn tượng do Vincent van Gogh vẽ tại Provence năm 1889, kết hợp bầu trời rực sáng với cảnh làng và cây bách. Các nhà khoa học Hàn Quốc cho rằng bầu trời trong tranh có thể dựa trên quan sát vào rạng sáng ngày 22/7/1889, thay vì hoàn toàn là sản phẩm của trí tưởng tượng. Giả thuyết này đáng chú ý vì hơn một thế kỷ qua, tác phẩm thường được gắn với ký ức, phác thảo và khung cảnh ngoài cửa sổ phòng Van Gogh tại một bệnh viện tâm thần ở Pháp. Nhóm nghiên cứu xác định khu vực quan sát ở phía tây nam khuôn viên bệnh viện gần Saint-Rémy-de-Provence, nơi họa sĩ lưu trú và sáng tác. Đây không phải bằng chứng rằng tranh là bản sao bầu trời, mà là lời nhắc rằng kiệt tác hội họa có thể bắt đầu từ một cảnh thực rồi được tái tạo qua trí tưởng tượng.
Thiên văn học nhận ra cấu trúc giữa những vòng xoáy
Điểm thuyết phục nhất của nghiên cứu khoa học không nằm ở việc các ngôi sao trong tranh giống hệt vị trí thiên thể ngoài trời, mà ở cấu trúc tương đối của chúng. Mô phỏng bầu trời vào ngày được đề xuất đặt Mặt Trăng và Sao Kim ở hai phía đối diện; giữa chúng là cụm sao Hyades thuộc chòm Kim Ngưu. Năm ngôi sao sáng trong cụm có thể nhìn thấy bằng mắt thường. Để đối chiếu, nhóm dùng phân tích hình dạng Procrustes, loại bỏ khác biệt về vị trí, kích thước và góc xoay rồi so sánh cách sắp xếp các điểm. Kết quả cho thấy bố cục trong tranh giữ được cấu trúc tổng thể của Hyades, dù Van Gogh không vẽ sao theo đúng kích thước hay hướng thực tế. Cách đọc hợp lý nhất là họa sĩ quan sát bầu trời rồi phóng đại, biến đổi nó bằng ngôn ngữ hội họa.
Bằng chứng gợi mở, chưa phải phán quyết cuối cùng
Giả thuyết về tháng 7 cũng thách thức cách định niên đại quen thuộc, vốn thường đặt thời điểm hình thành bức tranh vào tháng 6/1889. Hướng nghiên cứu nảy sinh sau chuyến đi Pháp năm 2019 của Elijah Jeong-hyun Kim, khi ông quan sát bầu trời trước bình minh và nhận thấy vị trí các thiên thể thay đổi giữa tháng 6 và tháng 7. Dẫu vậy, tương đồng về hình dạng chưa chứng minh Van Gogh quan sát đúng một đêm duy nhất. Nhà nghiên cứu liên ngành Ulrike Kuchner cho rằng ông có thể hòa trộn quan sát với tưởng tượng; nhà vật lý Jose Luis Aragon cũng lưu ý họa sĩ sáng tác trong xưởng, dựa vào phác thảo và ký ức. Dữ liệu thời tiết thế kỷ XIX chưa được chuẩn hóa, còn thời điểm bắt đầu vẽ và việc chỉnh sửa sau đó vẫn chưa rõ. Vì thế, nghiên cứu có giá trị nhất khi mở cuộc đối thoại giữa lịch sử nghệ thuật và thiên văn học, chứ không đóng lại bí ẩn.
