Nghiên cứu ứng dụng đại học: phải bắt đầu từ bài toán thật
Nghiên cứu ứng dụng đại học là quá trình chuyển đổi tri thức công nghệ và kết quả khoa học trong trường đại học thành giải pháp, sản phẩm và quy trình có thể sử dụng trực tiếp trong doanh nghiệp, sản xuất và đời sống, được đo lường bằng hiệu quả thực tiễn chứ không chỉ bằng số lượng công bố hay báo cáo học thuật. Điều đang diễn ra tại Học viện Nông nghiệp Việt Nam cho thấy: nếu giảng đường tách rời nhà máy, nghiên cứu tách rời ruộng đồng, mọi khẩu hiệu về đổi mới sáng tạo sẽ chỉ dừng ở hội thảo. Ngược lại, khi doanh nghiệp mang bài toán thật vào phòng thí nghiệm, tri thức không còn là kho lưu trữ mà trở thành công nghệ, sản phẩm, nguồn nhân lực và giá trị xã hội cụ thể.
Từ hội nghị đối thoại đến yêu cầu đổi thước đo nghiên cứu
Chiều 9/10, tại hội nghị kỷ niệm 70 năm Học viện Nông nghiệp Việt Nam với chủ đề đối thoại chiến lược về nhân lực, nghiên cứu và đổi mới sáng tạo, GS.TS Nguyễn Thị Lan đặt thẳng câu hỏi: chuẩn bị nguồn nhân lực thế nào, làm chủ công nghệ ra sao, và biến đổi mới sáng tạo thành động lực phát triển bằng cách nào. Câu trả lời của bà là một quan điểm mang tính tranh luận: giá trị của trường đại học không nằm ở số bài báo, mà ở khả năng chuyển hóa tri thức thành nhân lực, công nghệ, sản phẩm và đóng góp thiết thực cho xã hội. Một câu nói đáng trích dẫn từ bà: “Thước đo cuối cùng của nghiên cứu ứng dụng phải là hiệu quả và giá trị mang lại cho doanh nghiệp, người sản xuất và xã hội”. Khi thước đo thay đổi, cách tổ chức nghiên cứu buộc phải thay đổi theo.
Đưa bài toán doanh nghiệp vào giảng đường và phòng thí nghiệm
Điểm then chốt của mô hình hợp tác doanh nghiệp phòng thí nghiệm là để doanh nghiệp tham gia từ khâu đào tạo đến nghiên cứu, không đứng ngoài như nhà tài trợ sự kiện. Doanh nghiệp cùng nhà trường dự báo nhu cầu nhân lực, xác định kỹ năng và vị trí việc làm sẽ thay đổi, tham gia xây dựng chương trình, tổ chức thực tập, hướng dẫn đồ án và đưa tình huống thực tế vào lớp học. Kết quả là đào tạo nhân lực công nghiệp không còn dừng ở lý thuyết, sinh viên có cơ hội tiếp xúc sớm với môi trường sản xuất, kinh doanh, còn doanh nghiệp chủ động hơn trong phát triển nguồn nhân lực. Trong nghiên cứu, doanh nghiệp đặt ra bài toán từ sản xuất và thị trường, nhà khoa học cùng xác định vấn đề, thử nghiệm và hoàn thiện công nghệ, đánh giá kết quả trên khả năng giải quyết khó khăn thực tế chứ không phải trên số trang báo cáo.
Khi tri thức trở thành công nghệ: tác động tới sinh viên, doanh nghiệp, nông dân
Sau 70 năm phát triển, Học viện Nông nghiệp Việt Nam đã có hơn 200 sản phẩm khoa học và công nghệ được đăng ký sở hữu trí tuệ, công nhận lưu hành hoặc công nhận là tiến bộ kỹ thuật. Con số này chỉ có ý nghĩa khi các sản phẩm ấy đi vào sản xuất, phục vụ doanh nghiệp, địa phương và người nông dân, thay đổi cách làm nông nghiệp theo hướng xanh hơn, giảm phát thải, thích ứng biến đổi khí hậu và nâng cao giá trị nông sản. Với người học, mô hình gắn đào tạo với nhu cầu thực tiễn giúp họ không bị “sốc” khi ra trường: nội dung học đã được điều chỉnh theo yêu cầu thị trường lao động, kỹ năng thực hành và năng lực ứng dụng công nghệ được rèn luyện trong môi trường thật. Với doanh nghiệp, đây là con đường ngắn nhất để tiếp cận nguồn nhân lực và giải pháp công nghệ phù hợp; với nông dân, đó là cơ hội tiếp cận phương thức sản xuất hiệu quả hơn.
Từ liên kết ba nhà đến hệ sinh thái đổi mới sáng tạo
Điểm đáng chú ý trong các phát biểu tại hội nghị là cách nhìn dài hạn: hợp tác giữa đại học và doanh nghiệp không chỉ để giải bài toán tuyển dụng trước mắt, mà để tăng tốc chuyển đổi tri thức công nghệ từ phát hiện khoa học sang ứng dụng xã hội. Tinh thần của các nghị quyết về khoa học công nghệ, đổi mới sáng tạo và giáo dục đặt ra yêu cầu các cơ sở giáo dục đại học phải gắn chặt hơn với thực tiễn phát triển. Khi liên kết Nhà nước – Nhà trường – Doanh nghiệp được xây dựng như một hệ sinh thái, mỗi bài toán thực tiễn có thể trở thành nhiệm vụ nghiên cứu, mỗi kết quả khoa học có cơ hội thành giải pháp, mỗi sinh viên có thêm cơ hội học tập và trưởng thành trong môi trường công nghiệp. Nếu các trường đại học khác không sớm đi theo hướng này, họ sẽ bị bỏ lại phía sau trong cuộc cạnh tranh nguồn nhân lực và năng lực đổi mới sáng tạo mà nông nghiệp và các ngành công nghiệp đang đòi hỏi.
