Từ công bố khoa học đến giá trị cho doanh nghiệp: thước đo phải thay đổi
Đưa bài toán doanh nghiệp vào giảng đường là cách tổ chức đào tạo và nghiên cứu để mọi đề tài, đồ án và phòng thí nghiệm đều xuất phát từ nhu cầu sản xuất – kinh doanh, được đánh giá bằng hiệu quả ứng dụng, giá trị tạo ra cho doanh nghiệp và người học, thay vì chỉ đếm số bài báo hay đề tài nghiệm thu. Khi các trường đại học hợp tác doanh nghiệp một cách chiến lược, tri thức không còn nằm trên giá sách mà được chuyển hóa thành nguồn nhân lực, công nghệ, sản phẩm và những đóng góp cụ thể cho xã hội. Đây không phải lựa chọn mang tính trang trí, mà là yêu cầu sống còn trong bối cảnh chuyển đổi số, AI, công nghệ sinh học, tự động hóa và công nghệ xanh đang làm thay đổi phương thức sản xuất và đặt ra chuẩn cạnh tranh mới cho mọi ngành, từ nông nghiệp đến hạ tầng số.
Mô hình Thủy lợi – Viettel Solutions: bài toán địa phương thành phòng thí nghiệm sống
Ký kết hợp tác giữa Trường Đại học Thủy lợi và Viettel Solutions chiều 7/10/2026 về nghiên cứu khoa học, phát triển công nghệ, đổi mới sáng tạo và chuyển đổi số trong các lĩnh vực thủy lợi, tài nguyên nước, phòng chống thiên tai và hạ tầng cho thấy một bước dịch chuyển rõ ràng từ lý thuyết sang bài toán thực tiễn. Những nhu cầu cụ thể của địa phương trở thành đề bài để năng lực nghiên cứu của nhà trường kết nối với thế mạnh công nghệ và triển khai của doanh nghiệp, cùng hướng tới các giải pháp đáp ứng yêu cầu quản lý tài nguyên nước, bảo đảm an toàn công trình và nâng cao năng lực chủ động ứng phó thiên tai. Thỏa thuận này không dừng ở nghiên cứu mà hướng tới cùng phát triển, triển khai và từng bước thương mại hóa sản phẩm, giải pháp khoa học – công nghệ phục vụ nông nghiệp và môi trường, gắn với chuyển đổi số của địa phương. Nếu được cụ thể hóa bằng phòng thí nghiệm chung, kết nối nhóm nghiên cứu với hạ tầng tính toán của doanh nghiệp, đây sẽ là hình mẫu cho hợp tác ba nhà vận hành trên nền những bài toán rất cụ thể.
Hệ sinh thái đại học gắn thực tiễn: sinh viên phải rèn kỹ năng ứng dụng ngay khi học
Một hệ sinh thái đại học gắn thực tiễn không thể chỉ là vài buổi tham quan doanh nghiệp, mà phải là cấu trúc đào tạo nơi sinh viên liên tục sống trong môi trường nghề nghiệp. Mô hình bệnh viện, nhà thuốc và phòng thực hành lâm sàng giúp sinh viên khối ngành sức khỏe sớm tiếp cận quy trình chuyên môn, rèn kỹ năng và đạo đức nghề nghiệp ngay từ khi còn ngồi trên ghế nhà trường. Cùng với đó là mạng lưới hơn 500 doanh nghiệp đồng hành với các ngành đào tạo, vừa là nơi thực hành, vừa là nguồn tuyển dụng sau tốt nghiệp. Đây là cách thiết kế để sinh viên kỹ năng ứng dụng không phải là khẩu hiệu: các em được tiếp cận hồ sơ bệnh án, đồng hành cùng bác sĩ để nhận diện vấn đề và nâng cao khả năng ra quyết định lâm sàng. Nguồn nhân lực chất lượng cao vì thế không chỉ có kiến thức mà còn khả năng thích ứng và ứng dụng công nghệ để giải quyết bài toán cụ thể của sản xuất.
Kỷ nguyên AI: trường đại học phải đào tạo kỹ năng AI gắn với bài toán doanh nghiệp
Trong kỷ nguyên AI, nếu trường đại học chỉ nói về thuật toán trên slide mà không cho sinh viên dùng AI để giải bài toán thật, thì đó là một sự lãng phí. Ở một số trường, AI đã được dùng như công cụ hỗ trợ sinh viên theo dõi thời khóa biểu, giải đáp khó khăn và định hướng trong quá trình học tập, đồng thời đóng vai trò gia sư để cá nhân hóa việc học. Trong thực hành, AI có thể giúp sinh viên nhận diện những kỹ năng còn thiếu, kết hợp với logbook để ghi lại quá trình rèn luyện và theo dõi tiến bộ mỗi ngày. Nhưng để đào tạo kỹ năng AI có ý nghĩa, các bài toán đưa vào lớp phải xuất phát từ nhu cầu doanh nghiệp: tối ưu quy trình, phân tích dữ liệu sản xuất, dự báo thị trường. Khi đó, sinh viên kỹ năng ứng dụng được rèn trên dữ liệu thật, quy trình thật, và doanh nghiệp nhận về những người trẻ hiểu cách dùng AI như một công cụ giải quyết vấn đề, không phải món đồ chơi công nghệ.
Nghiên cứu ứng dụng thực tiễn: thước đo là hiệu quả chuyển giao công nghệ
Nếu vẫn đánh giá nhà khoa học bằng số bài báo, chúng ta sẽ tiếp tục có những công trình "đẹp trên giấy" nhưng mờ nhạt trong đời sống. Khi doanh nghiệp tham gia từ khâu đặt vấn đề, nghiên cứu khoa học được buộc phải gắn với nhu cầu ứng dụng: doanh nghiệp nêu những khó khăn phát sinh từ sản xuất và thị trường, nhà khoa học tìm lời giải, thử nghiệm và hoàn thiện công nghệ. Thay vì nghiên cứu tách rời thực tiễn, các bên cùng xác định vấn đề, chọn hướng nghiên cứu và đánh giá kết quả bằng khả năng giải quyết khó khăn cụ thể. Theo Giám đốc Học viện Nông nghiệp Việt Nam, thước đo cuối cùng của nghiên cứu ứng dụng phải là hiệu quả và giá trị mang lại cho doanh nghiệp, người sản xuất và xã hội. Khi hợp tác bắt đầu từ nhu cầu thực tiễn, doanh nghiệp có thêm nguồn nhân lực và giải pháp công nghệ phù hợp, nhà trường nâng chất lượng đào tạo, còn người nông dân có cơ hội tiếp cận phương thức sản xuất hiệu quả hơn. Đó mới là chuyển giao công nghệ đúng nghĩa.
