Đại học gắn thực tiễn: từ truyền thống đến mô hình đại học thông minh
Đại học gắn thực tiễn là mô hình giáo dục trong đó chương trình đào tạo, môi trường học tập và hoạt động nghiên cứu được thiết kế để kết nối trực tiếp với nhu cầu của thị trường lao động, doanh nghiệp và cộng đồng địa phương, đồng thời tích hợp công nghệ số và trí tuệ nhân tạo nhằm hình thành một mô hình đại học thông minh, chú trọng đào tạo kỹ năng sinh viên và khả năng ứng dụng kiến thức vào công việc cụ thể. Với cách tiếp cận này, các trường ở Việt Nam đang rời khỏi tư duy giảng đường khép kín, nơi kiến thức được truyền thụ một chiều, để xây dựng hệ sinh thái giáo dục thực tiễn: sinh viên vừa học, vừa thực hành, vừa tham gia giải quyết những bài toán phát triển của địa phương. Đây không phải xu hướng trang trí, mà là câu trả lời bắt buộc trước một thị trường lao động liên tục thay đổi, nơi bằng cấp không còn là tấm vé đảm bảo việc làm nếu thiếu năng lực ứng dụng.
Hệ sinh thái thực hành và AI: nền tảng mới cho kỹ năng nghề nghiệp
Sự thay đổi rõ nhất của mô hình đại học thông minh là việc đưa môi trường nghề nghiệp thực vào trong trường, thay vì chỉ gửi sinh viên đi thực tập vài tuần cho có. Ở một trường khối sức khỏe, hệ sinh thái đào tạo được xây dựng bằng bệnh viện, nhà thuốc và phòng thực hành lâm sàng, nơi sinh viên tiếp cận hồ sơ bệnh án, đồng hành cùng bác sĩ để nhận diện vấn đề và rèn luyện đạo đức nghề nghiệp ngay khi còn ngồi trên ghế nhà trường. Đây là giáo dục thực tiễn đúng nghĩa, giúp rút ngắn thời gian làm quen công việc sau tốt nghiệp. Song song, trường phát triển mạng lưới hơn 500 doanh nghiệp hỗ trợ thực hành và tuyển dụng, biến kết nối đại học doanh nghiệp thành cấu phần bắt buộc chứ không phải hoạt động ngoại khóa. Trí tuệ nhân tạo được dùng như trợ lý học tập: theo dõi tiến độ, gợi ý bài tập theo điểm yếu của từng sinh viên và hỗ trợ nhận diện những kỹ năng còn thiếu. Nếu được triển khai nghiêm túc, AI không thay thế giảng viên, mà làm cho việc học trở nên cá nhân hóa và có dữ liệu để cải tiến chương trình.
Đặt tri thức vào bài toán phát triển của thành phố
Một bước chuyển quan trọng khác là việc chính quyền địa phương coi trường đại học như đối tác chiến lược trong các dự án phát triển, thay vì chỉ là nơi cấp bằng. Khi thành phố xây dựng Trung tâm Tài chính Quốc tế Việt Nam, một trường kinh tế đã cùng cơ quan điều hành khai giảng khóa 4 chương trình “Tổng quan vận hành và chiến lược tham gia Trung tâm Tài chính Quốc tế Việt Nam”, gồm 9 chuyên đề về mô hình vận hành, khung pháp lý, thị trường vốn, tiền tệ, phái sinh, các định chế trung gian và mô hình sàn giao dịch 24/7. Theo lãnh đạo trường, muốn trung tâm tài chính phát triển thì phải có đội ngũ nhân lực hiểu đúng, làm đúng và tham gia thực chất vào hệ sinh thái. Đây là một câu nói cho thấy vai trò mới của đại học: chuẩn bị tri thức và nhân lực ngay từ giai đoạn hình thành chính sách, chứ không đợi đến khi thị trường đã vận hành rồi mới đào tạo bổ sung. Tương tự, một trường luật ký kế hoạch phối hợp với UBND thành phố giai đoạn 2026–2030 để góp ý văn bản pháp luật, đánh giá tác động chính sách và rà soát tính hợp hiến, tính đồng bộ. Quan hệ hai chiều hình thành: thành phố đưa bài toán pháp lý, thể chế vào giảng đường; trường đưa nghiên cứu và sáng kiến trở lại phục vụ quản lý đô thị.
Mời chuyên gia quốc tế, dùng tình huống thực tế để dạy tài chính – ngân hàng
Ở khối kinh tế, giáo dục thực tiễn không dừng ở việc mời doanh nghiệp trong nước nói chuyện nghề nghiệp, mà còn mở cửa cho chuyên gia quốc tế tham gia trực tiếp vào giảng đường. Tại một học viện, chuỗi bài giảng chuyên đề cho sinh viên Khoa Kinh tế và Tài chính, Quản trị kinh doanh do ông Corbinian Rupp, Phó phụ trách Trung tâm Tư vấn Ngân hàng Bán lẻ của một ngân hàng tại Munich, Đức, trực tiếp giảng dạy trong 5 ngày với 7 buổi, tiếp cận hơn 300 lượt sinh viên. Nội dung trải từ quản lý tài chính cá nhân, định hướng nghề nghiệp đến xu hướng ngân hàng hiện đại trong bối cảnh chuyển đổi số, AI và FinTech. Quan trọng hơn, sinh viên được học bằng tình huống cụ thể: ví dụ, một quán cà phê được dùng để hướng dẫn cách nhận diện tài sản, nguồn vốn, doanh thu, chi phí; đọc bảng cân đối kế toán và báo cáo kết quả kinh doanh; phân biệt lợi nhuận với dòng tiền. Cách tổ chức này kết nối nội dung đào tạo với kinh nghiệm thực tiễn và tạo điều kiện để sinh viên làm quen với môi trường có yếu tố quốc tế. Đây là đào tạo kỹ năng sinh viên theo chuẩn nghề nghiệp, thay vì chỉ dạy lý thuyết kế toán và tài chính trên giấy.
Kết luận: Đại học phải trở thành “hạ tầng tri thức” của địa phương
Nhìn vào những mô hình trên, có thể thấy một thông điệp rõ ràng: nếu đại học không gắn với doanh nghiệp và chính quyền địa phương, bằng cấp sẽ mất dần giá trị. Khi thị trường lao động đòi hỏi khả năng phân tích vấn đề, sử dụng công nghệ, quản lý tài chính, ra quyết định và thích ứng với môi trường đa dạng, thì mô hình giảng đường truyền thống chỉ cung cấp kiến thức sẽ bị bỏ lại phía sau. Các chương trình hợp tác dài hạn giữa thành phố và đại học, với 16 nội dung từ đào tạo nhân lực công nghệ chiến lược đến nghiên cứu, tư vấn và phản biện chiến lược phát triển kinh tế – xã hội, cho thấy một tương lai nơi trường đại học trở thành hạ tầng tri thức của địa phương. Từ thực tế bệnh viện, doanh nghiệp đến trung tâm tài chính, từ hội thảo chiến lược đến báo cáo thực tế, sinh viên được đặt vào dòng chảy phát triển thay vì đứng ngoài quan sát. Câu hỏi không còn là “có nên” kết nối đại học doanh nghiệp hay không, mà là: trường nào dám tái thiết mình thành mô hình đại học thông minh, còn trường nào chấp nhận tụt hậu trong một nền kinh tế đang chuyển đổi số.
