Khi đặc sản vùng miền lên phố: hồn quê trong vali du khách
Hành trình của bánh đa Kỳ Xuân, bún kèn Hà Tiên và bánh căn Nha Trang từ quê nhà ra thủ đô là câu chuyện ẩm thực vùng miền len lỏi vào vali du khách, bước ra khỏi chợ quê và hè phố để trở thành ký ức mang hồn đất, hồn người trong mỗi miếng ăn. Giữa nhịp sống Hà Nội tấp nập, những gói kẹo cu đơ, chai nước mắm, miếng bánh đa nem mang hồn quê Hà Tĩnh vẫn lặng lẽ chinh phục thực khách bằng hương vị chân chất và câu chuyện phía sau mỗi sản phẩm. Đây không chỉ là ẩm thực đường phố, mà là cách người Việt tự kể lại nguồn cội bằng mùi khói bếp, tiếng lách cách khuôn bánh, mùi nước lèo cá bốc hơi giữa chiều phố. Ai nói đô thị nuốt chửng nông thôn thì chưa đi qua những quán nhỏ, nơi đặc sản vùng miền đang âm thầm tái định nghĩa “ăn quà” của người thành phố.
Bánh đa Kỳ Xuân: từ làng quê Hà Tĩnh đến những con phố Hà Nội
Điểm đáng nói ở bánh đa Kỳ Xuân không nằm ở sự cầu kỳ, mà ở cái mộc mạc đúng chất Hà Tĩnh: từ hạt gạo, giọt nắng đến ngọn lửa bếp than. Trong những gói quà mang từ Hà Tĩnh ra Hà Nội, bên cạnh kẹo cu đơ hay nước mắm, hình bóng những miếng bánh đa nem mỏng, thơm mùi gạo mới xuất hiện ngày một nhiều. Không có dữ liệu, nhưng nhìn cách người xa quê ôm vài xấp bánh đa vào vali, ta hiểu đây là “tấm vé khứ hồi” rẻ nhất để trở về căn bếp mẹ. Mỗi chiếc bánh là kết tinh của nhịp phơi sương, phơi nắng và bàn tay thủ công truyền đời. Nếu Hà Nội có phở như biểu tượng, thì Hà Tĩnh có những món gỏi cá, sứa lá dung, bánh đa… như “di sản ẩm thực” kể lại câu chuyện từ biển khơi đến làng quê yên bình.
Bún kèn Hà Tiên: tinh hoa biển Nam Bộ trong một tô bún nóng
Bún kèn Hà Tiên là minh chứng rõ nhất cho việc một món ẩm thực đường phố có thể tinh tế chẳng kém nhà hàng. Một tô bún kèn Hà Tiên hoàn chỉnh gồm bún tươi, nước lèo cá béo thơm, ăn kèm giá sống, đu đủ bào sợi, dưa leo, rau thơm, húng quế và tôm khô giã nhuyễn. Điểm khác biệt nằm ở nồi nước lèo: cá biển như bạc má, cá ngân, cá nhồng, cá lóc được tách hết xương, giã nhuyễn, xào với sả, ớt, nghệ rồi nấu cùng nước dảo dừa, thêm nước cốt dừa, dầu điều để tạo độ béo thanh và màu vàng óng. Chiều tối 1/8, tại Ngày hội bánh dân gian Nam Bộ ở phường Long Xuyên (An Giang), hơn 200 tô bún kèn Hà Tiên nóng hổi được chế biến và phục vụ miễn phí ngay tại chỗ, thu hút đông đảo người dân và du khách chăm chú theo dõi từng công đoạn.
Bánh căn Nha Trang: chiếc khuôn đất nung giữ chân người xếp hàng cả tiếng
Nếu bún kèn Hà Tiên níu người ta bằng hương dừa và cá biển, thì bánh căn Nha Trang lại chinh phục bằng tiếng xì xèo trên khuôn đất nung. Nằm trên đường Phùng Thế Tài, phường Nam Nha Trang, quán bánh căn Thủy hơn 11 năm tuổi là địa chỉ quen thuộc của người dân địa phương và du khách. Mỗi ngày, quán mở bán từ 15h đến tối, phục vụ khoảng 400 khách; không gian hạn chế khiến quán thường kín chỗ, nhiều người chấp nhận xếp hàng từ 30 phút đến hơn một tiếng vào giờ cao điểm để được ăn. Bánh được đổ theo cặp, nhân tôm, mực, bò băm hay trứng cút đầy đặn, vỏ giòn nhẹ bên ngoài, mềm ẩm bên trong, ăn kèm mỡ hành, xoài xanh bào sợi, rau thơm và nước mắm chua ngọt pha theo khẩu vị địa phương. Bánh căn vốn là món ăn phổ biến của vùng Nam Trung Bộ, đặc biệt Khánh Hòa, Lâm Đồng, và ở Nha Trang, món này thường lên bếp từ chiều tối tại nhiều quán và khu ẩm thực trong thành phố.
Từ chợ quê đến thủ đô: ẩm thực đường phố là ký ức, không chỉ là món ăn
Nhìn lại hành trình của bánh đa Kỳ Xuân, bún kèn Hà Tiên và bánh căn Nha Trang, có thể nói ẩm thực đường phố đang làm điều mà sách hướng dẫn du lịch không làm được: kể chuyện con người. Từ chợ Nhe, nơi người Hà Tĩnh mua thịt tươi rồi mang sang quán phở nhờ nấu, tạo nên cách ăn phở rất riêng, đến những khu vực trình diễn bún kèn Hà Tiên đông kín người xem đầu bếp chế biến ngay tại chỗ, hay quán bánh căn Nha Trang với hàng dài người chờ, tất cả cho thấy nhu cầu chạm vào điều chân thực. Kết luận công bằng là: mỗi đặc sản vùng miền, với cách làm thủ công và kinh nghiệm truyền đời, không chỉ mang lại hương vị đậm đà mà còn là “cớ” để người ta nhớ về nơi mình đi qua, hoặc nơi mình đã rời xa. Khi thủ đô mở lòng đón những món quà này, đó cũng là lúc bản đồ ẩm thực Việt được vẽ lại, chi tiết hơn, sống động hơn.
