AI đã trở thành “một đơn vị đo” mới – nhưng có phải ai cũng cần?
AI trên smartphone là xu hướng nhồi nhét các tính năng thông minh như trợ lý ảo, chỉnh ảnh sinh nội dung, tóm tắt văn bản, dịch trực tiếp và gợi ý tự động vào hệ điều hành và ứng dụng, với mục tiêu biến điện thoại thành thiết bị hiểu ngữ cảnh và chủ động hỗ trợ người dùng ở mọi tác vụ hàng ngày. Trong hai năm gần đây, cuộc đua phần cứng đã chuyển thành cuộc đua AI: Samsung có Galaxy AI, Apple có Apple Intelligence, Microsoft đẩy Copilot+ PC, các hãng điện tử tiêu dùng đồng loạt gắn mác AI lên đủ loại thiết bị từ TV tới robot hút bụi. Vấn đề là, AI đang trở thành lý do để bán sản phẩm, nhưng chưa chắc là lý do để người dùng sử dụng sản phẩm – và đây là điểm đứt gãy mà ngành di động chưa dám nhìn thẳng.
Nghịch lý: AI được marketing rầm rộ nhưng mức sử dụng lại khiêm tốn
Nếu nghe theo quảng cáo, AI là thứ “phải có” trên mọi flagship. Nhưng hành vi thực tế kể câu chuyện khác: một khảo sát trên hơn 2.000 người dùng iPhone và Samsung Galaxy cho thấy 73% người dùng iPhone và 87% người dùng Samsung đánh giá các tính năng AI mang lại ít hoặc không mang lại giá trị đáng kể, trong khi chỉ 23,7% người dùng Galaxy xem AI là yếu tố quan trọng khi quyết định mua điện thoại. Đây là câu trích dẫn xứng đáng để ngành tự soi lại mình: “73% người dùng iPhone và 87% người dùng Samsung cho rằng các tính năng AI mang lại ít hoặc không mang lại giá trị đáng kể”. Thực tế sử dụng cũng củng cố bức tranh đó: người dùng hứng thú thử Circle to Search, Generative Edit, Writing Tools hay AI Summary trong vài ngày đầu, rồi lại quay về Zalo, Facebook, Chrome, Gmail, YouTube. AI không biến mất, nhưng nó bị đẩy xuống nền – không trở thành lý do khiến họ mở máy nhiều hơn.
Khi một bộ phận người dùng nói thẳng: AI smartphone không cần thiết
Trong khi các hãng cố thuyết phục rằng tính năng AI điện thoại là tương lai, một nhóm người dùng lại phản ứng theo hướng ngược lại: né AI càng nhiều càng tốt. Có người chọn cách dùng AI qua trình duyệt, như mở ChatGPT hoặc Gemini khi cần, thay vì phụ thuộc vào AI cài sâu trong hệ điều hành. Có người đi xa hơn, săn tìm những mẫu smartphone chống AI – tức thiết bị không tích hợp hoặc cho phép gỡ bỏ hầu hết tính năng AI. Thị trường quốc tế hiện vẫn còn “đất sống” cho những máy không ép AI làm tính năng trọng tâm; thậm chí vẫn tồn tại vài mẫu “dumb phone” cho ai muốn detox số hoàn toàn. Một số model cũ như Galaxy S20 Ultra được khuyến nghị cho người muốn tránh hoàn toàn Galaxy AI vì máy không hỗ trợ phần cứng lẫn phần mềm AI, không cần mất công tắt bớt hay gỡ ứng dụng. Điều này cho thấy người dùng từ chối AI không phải thiểu số đến mức vô hình – họ đủ lớn để tạo thành một phân khúc riêng.
Các hãng công nghệ đang xoay trục: từ phô diễn AI sang giấu AI đi
Điều thú vị là chính các ông lớn cũng đã cảm nhận được độ lệch giữa hype và nhu cầu. Sau sự kiện Galaxy Unpacked 2026, Jay Kim, Phó chủ tịch điều hành của một hãng smartphone lớn, nói hãng “không muốn làm người dùng bị ngợp bởi AI”, và muốn AI hoạt động âm thầm trong nền, chỉ xuất hiện khi giải quyết tác vụ cụ thể. Song song, họ vẫn mở rộng quy mô với tốc độ đáng nể: các tính năng Galaxy AI đã được triển khai trên khoảng 400 triệu thiết bị di động, với mục tiêu nâng lên 800 triệu trong năm 2026. Hãng cho biết hơn 70% người dùng Galaxy S25 đã sử dụng các công cụ AI tích hợp, trong đó dịch vụ Gemini ghi nhận lượng sử dụng tăng gấp ba lần trên dòng máy mới nhất. Nhưng ngay cả những con số đó cũng không xóa được cảm giác rằng người dùng đang “xài ké” AI khi tiện, chứ không xem nó là trung tâm trải nghiệm. AI càng phô diễn lộ liễu, người dùng càng dễ coi đó là chiêu trò marketing hơn là giá trị thật.
Tương lai: AI phải biến mất khỏi khẩu hiệu, chỉ còn lại lợi ích cụ thể
Điểm mấu chốt của sự đứt gãy hôm nay là: AI đang được bán như một khái niệm trừu tượng, trong khi người dùng chỉ quan tâm tới lợi ích đo được. Ở cấp độ trải nghiệm, những tính năng AI điện thoại như xóa vật thể, dịch trực tiếp, tóm tắt văn bản hay tìm kiếm bằng hình ảnh vốn đã hoạt động khá tốt khi gặp đúng ngữ cảnh. Nhưng nếu AI chỉ là “một nút bấm mới” và là cái cớ để tăng giá, người dùng sẽ tiếp tục coi AI smartphone không cần thiết – hoặc tệ hơn, tìm đến smartphone chống AI như một lời phản kháng. Hướng đi hợp lý hơn là AI âm thầm nâng chất lượng camera, tối ưu pin, tăng bảo mật, giúp công việc xong nhanh hơn… mà không bắt người dùng phải suy nghĩ “đây là AI”. Có lẽ vài năm tới, người ta sẽ không còn mua điện thoại vì “có AI”, mà vì nó chỉnh ảnh nhanh hơn, tìm kiếm dễ hơn, dịch cuộc họp chính xác hơn và giúp hoàn thành việc trong thời gian ngắn hơn. Khi đó, AI thôi là chiêu bài tiếp thị, trở thành hạ tầng vô hình – và đó mới là dấu hiệu trưởng thành của toàn ngành.
