Sách giáo khoa điện tử miễn phí là gì và vì sao đang trở thành phao cứu sinh?
Sách giáo khoa điện tử miễn phí là phiên bản số hóa toàn văn sách giáo khoa, cho phép học sinh, giáo viên và phụ huynh truy cập trực tuyến hoặc tải về không thu phí, nhằm bảo đảm việc học không bị gián đoạn khi thiếu sách in, giảm gánh nặng tài chính và mở rộng khả năng tiếp cận tài liệu học tập ở cả vùng khó khăn lẫn đô thị. Trong bối cảnh đầu năm học nhiều phụ huynh gặp khó khi mua đủ sách cho con, việc coi sách in là “hàng hóa thiết yếu, quan trọng và độc nhất” không còn đủ. Nhà xuất bản Giáo dục Việt Nam buộc phải chuyển mình, cung cấp sách giáo khoa điện tử miễn phí để giáo viên, học sinh, cha mẹ dễ tiếp cận trong thời gian chờ bản in. Quan điểm đáng nói ở đây là: sách e-book giáo dục không chỉ là phương án chữa cháy, mà đang dần trở thành tầng an toàn thứ hai của hệ thống giáo dục phổ thông.
Hành trang số và lớp học không gián đoạn khi sách giấy thiếu
Điểm sáng đầu tiên là nền tảng Hành trang số tại địa chỉ taphuan.nxbgd.vn, nơi Nhà xuất bản Giáo dục cung cấp sách giáo khoa điện tử và hướng dẫn người dùng truy cập hoàn toàn miễn phí. Người học có thể tìm sách theo khối lớp, môn học, tên sách, chọn đối tượng Học sinh hoặc Giáo viên, sau đó mở hoặc tải file ngay trên hệ thống. Đáng chú ý, kho này đã có 11 sách giáo khoa được chỉnh sửa theo Thông tư 17/2025 của Bộ Giáo dục và Đào tạo, từ Lịch sử và Địa lí 4 đến các chuyên đề Địa lí 12. Đây không chỉ là tài liệu học tập miễn phí, mà còn là “bản cập nhật chính thức” giúp nhà trường không bị chậm chương trình khi bản in đến muộn. Cùng trên nền tảng này, video giới thiệu sách, slide và tài liệu bồi dưỡng giúp giáo viên soạn bài trên môi trường số thuận lợi hơn.
Trường học dùng sách điện tử: giải pháp tạm thời nhưng không thể xem nhẹ
Thực tế ở trường THCS và THPT Lý Thánh Tông cho thấy khi khối 11, 12 còn thiếu sách ở tất cả các môn, giáo viên đã tăng cường bài giảng điện tử, trình chiếu nội dung trên màn hình kết hợp hướng dẫn trực tiếp để lấp chỗ trống sách giấy. Tại Tiểu học Cẩm Vũ, đến tuần học thứ hai trường mới nhận được hơn 70% số sách theo nhu cầu, nên sách giáo khoa điện tử được sử dụng hằng ngày trong các tiết học để bảo đảm dạy – học không đứt quãng. Giáo viên mở sách trên thiết bị trình chiếu, đồng thời gửi bài học cho cha mẹ phối hợp hỗ trợ con tại nhà. Câu chuyện này cho thấy: khi chuỗi cung ứng sách in bị trục trặc, sách e-book giáo dục, kho học liệu trực tuyến, thư viện điện tử và bài giảng số trở thành lớp đệm bắt buộc cho hệ thống. Dù các trường vẫn xác định sách in là tài liệu chính, việc coi sách điện tử chỉ là “bổ trợ” đang ngày càng lạc hậu trước nhu cầu thực tế.
iHanoi và ‘National Digital School’: ứng dụng học tập cho học sinh từ lớp 1 đến 12
Điểm mới đáng chú ý là sự xuất hiện của các ứng dụng học tập cho học sinh, mà iHanoi với mini-app National Digital School là ví dụ rõ nhất. Theo đại diện ngành giáo dục Hà Nội, ứng dụng iHanoi đã tích hợp tiện ích giáo dục cho phép phụ huynh và học sinh truy cập thư viện sách e-book giáo dục đủ các môn từ lớp 1 đến 12 hoàn toàn miễn phí. Đây là tài liệu học tập miễn phí hiếm hoi có phạm vi phủ khắp cấp học, giúp giảm gánh nặng mua sách đầu năm cho gia đình. Phụ huynh có thể xem sách trên điện thoại, kiểm tra nội dung bài học của con ngay cả khi sách giấy để ở trường. Một phát biểu tiêu biểu là: “Từ nay, phụ huynh có thể truy cập hệ thống sách giáo khoa điện tử miễn phí trên ứng dụng iHanoi, dễ dàng tra nội dung chương trình lớp 1 đến 12 trên điện thoại cá nhân”. Đây không chỉ là tiện ích, mà là cách kéo phụ huynh trở lại vai trò đồng hành học tập một cách chủ động hơn.
Thu hẹp khoảng cách vùng khó khăn và bước đi tiếp theo của chuyển đổi số
Ở tầng chính sách, Bộ Giáo dục và Đào tạo đã yêu cầu Nhà xuất bản Giáo dục rà soát cung ứng sách, đồng thời cung cấp miễn phí sách giáo khoa điện tử và công khai địa chỉ truy cập để giáo viên, học sinh, phụ huynh dễ tiếp cận. Ngành giáo dục Hà Nội cũng chỉ đạo các cơ sở rà soát số sách đã đăng ký, đã nhận và còn thiếu cho từng lớp, từng môn, từng tên sách, làm cơ sở bổ sung kịp thời. Đến nay, tỷ lệ thiếu sách kỳ I tại Hà Nội khoảng 3,5% tổng số đầu sách trong danh mục – một con số nhỏ nếu nhìn trên giấy, nhưng đủ để tạo bất bình đẳng nếu không có tầng đệm số. Sách giáo khoa điện tử, kho học liệu trực tuyến và thư viện điện tử giúp giáo viên có thêm nguồn tài liệu, học sinh có thêm nội dung tham khảo ngoài sách giáo khoa, đồng thời giảm bớt chênh lệch giữa thành phố và vùng khó khăn. Tuy nhiên, thiết bị và internet vẫn phân hóa, nên đa dạng hóa học liệu số phải song hành với nhiệm vụ bảo đảm đủ sách in, thay vì thay thế hoàn toàn.
