Chip AI bùng nổ: gốc rễ của làn sóng tăng giá linh kiện
Cơn khát chip AI là tình trạng nhu cầu chip xử lý và chip nhớ phục vụ trí tuệ nhân tạo tăng nhanh hơn nhiều so với khả năng mở rộng sản xuất, khiến giá CPU, RAM, SSD và các linh kiện bán dẫn đồng loạt leo thang, tạo áp lực trực tiếp lên giá laptop, smartphone và thiết bị điện tử tiêu dùng trong vài năm tới. Tình trạng thiếu hụt chip nhớ toàn cầu đã kéo dài từ năm ngoái, khi đầu tư hạ tầng AI vượt xa khả năng cung ứng, đẩy giá linh kiện lên cao. Nguồn hàng tồn kho giá rẻ đang dần cạn kiệt, trong khi các nhà sản xuất phải chịu áp lực từ việc giá CPU, bộ nhớ và SSD cùng tăng. Nếu nhìn vào chuỗi cung ứng, có thể thấy lợi nhuận của các ông lớn bán dẫn tăng vọt chính là mặt trái của việc người dùng phổ thông phải trả nhiều tiền hơn cho cùng một cấu hình.
Laptop phổ thông: 68% chi phí dồn vào CPU, RAM và SSD
Ở phân khúc laptop phổ thông, chi phí RAM SSD và CPU đang chiếm tỷ trọng bất thường, biến chúng thành tâm điểm của mọi cuộc tăng giá. Theo dữ liệu của TrendForce, CPU, bộ nhớ (RAM) và bộ nhớ SSD hiện chiếm tới 68% chi phí vật tư của một chiếc máy tính xách tay giá 900 USD. Khi ba linh kiện này cùng leo thang vì giá chip AI tăng, nhà sản xuất gần như không còn dư địa để giữ giá bán lẻ ổn định. Họ bị kẹt trong ba lựa chọn đều khó chấp nhận: tăng giá bán và chấp nhận nhu cầu suy giảm, tự gánh chi phí để bảo vệ thị phần, hoặc cắt giảm cấu hình khiến sản phẩm kém cạnh tranh. TrendForce cảnh báo rằng nếu giá CPU và bộ nhớ vẫn cao, lượng xuất xưởng laptop toàn cầu năm 2027 có thể chuyển từ mức giảm nhẹ sang giảm mạnh một con số. Nói thẳng, người dùng sẽ phải trả nhiều hơn cho một chiếc máy không mạnh hơn bao nhiêu.
Samsung, TSMC thắng lớn nhờ nhu cầu chip nhớ và chip AI
Trong khi người dùng đau đầu vì giá laptop smartphone tăng, các ông lớn bán dẫn lại bước vào chu kỳ vàng. Samsung dự báo lợi nhuận hoạt động quý III đạt 107,4 nghìn tỷ won, tăng gần 9 lần so với cùng kỳ năm ngoái nhờ nhu cầu chip nhớ phục vụ AI tăng mạnh. Động lực chính đến từ mảng chip nhớ, đặc biệt là bộ nhớ băng thông cao HBM cho xử lý dữ liệu AI, với sản lượng bán ra tăng gần 50% so với quý trước. Ở phía gia công, TSMC ghi nhận lợi nhuận ròng kỷ lục 763,1 tỷ TWD trong quý 3, tăng 68,7% so với cùng kỳ, nhờ nhu cầu chip phục vụ AI trên toàn cầu tăng mạnh. TSMC còn nâng dự báo chi tiêu vốn lên 60-64 tỷ USD để xây thêm nhà máy và mở rộng năng lực sản xuất chip AI. Một câu nói có thể trích nguyên văn: "Lợi nhuận ròng quý 3 của TSMC đạt 763,1 tỷ TWD, tăng 68,7% so với cùng kỳ năm trước".
Người dùng trả giá: laptop, smartphone đắt hơn và ít lựa chọn hơn
Điều đáng nói là phần lợi nhuận khổng lồ từ nhu cầu chip nhớ và chip AI không được chia sẻ nhiều với các mảng thiết bị tiêu dùng. Ngay chính mảng di động của Samsung đang ghi nhận mức lỗ lớn hơn dự kiến, vượt 1 tỷ USD, vì chi phí mua linh kiện bán dẫn tăng mạnh làm thu hẹp biên lợi nhuận. Khi chi phí RAM SSD và CPU chiếm tới 68% chi phí vật tư của laptop phổ thông, mỗi đợt tăng giá chip AI sẽ nhanh chóng phản ánh vào giá laptop smartphone. Người dùng sẽ thấy hai xu hướng: giá bán tăng, hoặc cấu hình bị cắt giảm để giữ mức giá, đồng nghĩa trải nghiệm kém đi. Tệ hơn, TrendForce dự báo tỷ trọng năng lực sản xuất laptop bên ngoài Trung Quốc sẽ giảm từ 24% xuống 21% và có thể dưới 20% vào các năm tới, khiến chuỗi cung ứng càng tập trung, ít cạnh tranh hơn. Nói cách khác, người dùng ở nhiều thị trường sẽ có ít lựa chọn hơn với giá laptop smartphone cao hơn.
Từ nay đến 2028: giá chip AI tăng kéo dài, người dùng nên chuẩn bị gì?
Samsung và Micron đều nhận định tình trạng mất cân đối cung cầu chip nhớ có thể kéo dài đến năm 2028. Điều này đồng nghĩa giá chip AI tăng sẽ không phải là cơn sốt ngắn hạn, mà là mặt bằng giá mới cho toàn bộ thị trường linh kiện. Đầu tư hạ tầng AI vẫn được củng cố, khi ngay cả nhà sản xuất thiết bị chế tạo chip lớn nhất thế giới cho biết khách hàng đã bắt đầu tính đến việc đặt hàng cho giai đoạn 2029-2030. Trong bối cảnh đó, kỳ vọng giá laptop smartphone giảm mạnh trong 1–2 năm tới là thiếu thực tế. Người dùng nên chủ động lên kế hoạch nâng cấp: mua sớm khi còn hàng tồn kho giá thấp, ưu tiên cấu hình đủ dùng thay vì chạy theo trào lưu AI, và chấp nhận rằng chu kỳ thay máy có thể phải kéo dài thêm vài năm. Khi nhu cầu chip nhớ cho AI vẫn tăng mà năng lực sản xuất chưa bắt kịp, việc chờ "giá rẻ bất ngờ" gần như là ảo tưởng.
