Đầu mối đường thủy mới bên sông Cầu
Cảng Yên Bình là dự án cảng thủy nội địa tại khu Mom Kiệu, phường Trung Thành, được quy hoạch để bốc xếp và trung chuyển hàng hóa, kết nối vận tải đường thủy với đường bộ ở Thái Nguyên. Đây là bước đi đáng chú ý vì tỉnh cần thêm lựa chọn vận chuyển khối lượng lớn, thay vì tiếp tục dồn phần lớn nhu cầu lên đường bộ. Ngày 29/10, Phó Thủ tướng Thường trực Chính phủ Phạm Gia Túc dự lễ khởi công dự án do Công ty Cổ phần Đầu tư Xây dựng và Khai thác khoáng sản Thăng Long làm chủ đầu tư. Công trình được khởi công dịp kỷ niệm 195 năm thành lập tỉnh và Festival Trà quốc tế Thái Nguyên năm 2026. Nhưng giá trị của cảng Thái Nguyên này sẽ không nằm ở nghi thức khởi công: điều quyết định là công trình có hoàn thành đúng tiến độ và thu hút được hàng hóa hay không.
Quy mô đủ lớn, nhưng hiệu quả phụ thuộc kết nối
Dự án có tổng vốn đầu tư 435 tỷ đồng, diện tích 24,92 ha, gồm 7 cầu cảng và công suất thiết kế 3,8–4,5 triệu tấn hàng hóa mỗi năm. Đây là cảng thủy nội địa quy mô đầu tiên của tỉnh, được kỳ vọng làm đầu mối đưa hàng từ nhà máy, cơ sở sản xuất tới hệ thống cảng biển quốc tế ở phía Bắc. Vị trí ven sông Cầu, gần cao tốc Hà Nội – Thái Nguyên, Quốc lộ 3 và cụm cảng Đa Phúc tạo cơ sở để phối hợp đường bộ với vận tải thủy nội địa. Lợi thế ấy có thể giúp doanh nghiệp chọn phương thức phù hợp hơn cho nguyên liệu và hàng cồng kềnh. Tuy nhiên, công suất thiết kế chỉ cho thấy khả năng của hạ tầng; để biến thành lợi ích kinh tế, cảng cần có luồng hàng ổn định, kết nối thuận tiện và hoạt động bốc xếp hiệu quả.
Kỳ vọng giảm chi phí logistics cần được kiểm chứng
Lý do đầu tư khá rõ: nhu cầu vận chuyển vật liệu xây dựng, nguyên liệu và hàng hóa khối lượng lớn ở Thái Nguyên cùng các địa phương lân cận lớn, trong khi chi phí logistics còn cao. Một đầu mối đường thủy có thể mở thêm phương án vận chuyển, giảm áp lực lên đường bộ và hỗ trợ hoạt động sản xuất, kinh doanh. Đây là kỳ vọng hợp lý, nhưng mức tiết kiệm thực tế sẽ phụ thuộc vào quãng đường từ nhà máy tới cảng, khả năng gom hàng và sự phối hợp giữa chặng bộ với chặng thủy. Vì vậy, không nên xem riêng công suất hàng triệu tấn là bằng chứng rằng chi phí sẽ tự giảm. Doanh nghiệp chỉ hưởng lợi khi dịch vụ đủ đều đặn để họ chuyển một phần hàng hóa sang đường thủy mà không phát sinh thêm thời gian và khâu trung chuyển bất tiện. Dự án đặt mục tiêu đưa cảng vào khai thác trong năm 2027; tiến độ và chất lượng kết nối sẽ là thước đo quan trọng hơn mọi kỳ vọng ban đầu.
Năm 2027 sẽ là phép thử thực chất
Cảng Yên Bình có quy mô và vị trí để bổ sung một mắt xích còn thiếu trong mạng lưới logistics của Thái Nguyên. Nếu cảng vận hành đúng kế hoạch, hàng hóa khối lượng lớn sẽ có thêm lựa chọn ngoài đường bộ, còn doanh nghiệp có cơ hội giảm chi phí logistics và bớt phụ thuộc vào một phương thức vận tải. Dù vậy, hiệu quả không được quyết định bởi ngày khánh thành mà bởi lượng hàng thực sự qua cảng và mức độ thuận tiện cho đơn vị gửi, nhận hàng. Chủ đầu tư được đề nghị tập trung nguồn lực, bảo đảm tiến độ và hiệu quả để phấn đấu khai thác trong năm 2027. Kết luận có cơ sở nhất lúc này là cảng mở ra cơ hội rõ ràng, nhưng chỉ khi kết nối vận tải hoạt động trơn tru, cơ hội đó mới chuyển thành khoản tiết kiệm cụ thể cho sản xuất.
