UAV là công cụ hỗ trợ, không thay thế kiểm lâm
UAV giám sát rừng là thiết bị bay không người lái được dùng để quan sát, ghi nhận biến động và hỗ trợ lực lượng bảo vệ rừng tiếp cận thông tin từ những khu vực khó tuần tra. Đây là hướng đang được tỉnh nghiên cứu cho Vườn quốc gia Phong Nha - Kẻ Bàng, chứ chưa phải chương trình triển khai đồng loạt.
Sáng 31/10, UBND tỉnh làm việc với Ban Quản lý Vườn quốc gia Phong Nha - Kẻ Bàng cùng các sở, ngành và đơn vị liên quan để xem xét phương án dùng UAV phục vụ quản lý, giám sát và bảo vệ rừng. Chủ tịch UBND tỉnh Bùi Hoàng Phương chủ trì cuộc họp, gợi mở việc nghiên cứu công nghệ này như một cách bổ trợ cho lực lượng tại chỗ. Điểm đáng chú ý không nằm ở hình ảnh thiết bị hiện đại, mà ở câu hỏi thực tế: liệu dữ liệu từ trên cao có giúp phát hiện nguy cơ sớm hơn và đưa người đến đúng nơi cần kiểm tra hay không?
Địa hình karst khiến tuần tra tốn sức và thời gian
Phong Nha Kẻ Bàng quản lý hơn 121.764 ha đất có rừng tự nhiên. Địa hình núi đá vôi bị chia cắt, nhiều nơi dốc và khó tiếp cận, khiến việc tuần tra thường xuyên trên toàn khu vực tạo áp lực lớn lên nhân lực và thời gian. Trong bối cảnh ấy, drone bảo vệ rừng có thể giúp khảo sát khu vực trọng điểm, nhận diện dấu hiệu xâm hại tài nguyên, theo dõi biến động tán rừng và hỗ trợ xác định nguy cơ cháy.
Quy mô tuần tra hiện có cũng cho thấy công việc dưới mặt đất không hề nhỏ: trong 10 tháng năm 2026, đơn vị tổ chức 1.875 đợt, đi tổng cộng hơn 16.750 km và không để xảy ra điểm nóng về phá rừng, săn bắt động vật hoang dã, buôn bán lâm sản trái phép hay cháy rừng. UAV không làm giảm giá trị của kết quả này; nếu được tích hợp hợp lý, nó có thể bổ sung góc nhìn để kiểm lâm ưu tiên tuyến đường và phản ứng nhanh hơn, kể cả trong ứng phó thiên tai, tìm kiếm cứu nạn.
Thí điểm phải chứng minh được ích lợi thực tế
Quản lý rừng bằng UAV không chỉ là đưa máy bay lên trời. Các bên đã thảo luận về năng lực bay và ghi hình, điều kiện kỹ thuật, kinh phí, nhân lực vận hành, thủ tục cấp phép, kết nối và xử lý dữ liệu, cũng như cách phối hợp với doanh nghiệp công nghệ. Đây là những điều kiện quyết định thiết bị có tạo ra thông tin hữu ích hay chỉ thêm một lớp dữ liệu khó khai thác.
Vườn hiện đã dùng phần mềm SMART, hệ thống thông tin địa lý GIS, ảnh viễn thám và ba thiết bị UAV cho tuần tra, giám sát tài nguyên, theo dõi biến động rừng và phòng cháy, chữa cháy. Vì vậy, bước tiếp theo nên tập trung vào việc xác định UAV bổ sung được gì cho các công cụ sẵn có, ở địa bàn nào và ai chịu trách nhiệm xử lý cảnh báo. Trước mắt, tỉnh xem xét thí điểm tại một số khu vực phù hợp; hiệu quả và khả năng ứng dụng sẽ được đánh giá trước khi cân nhắc nhân rộng. Đây là kế hoạch nghiên cứu, thử nghiệm, không phải quyết định phủ UAV trên diện rộng.
Hiệu quả nằm ở khả năng biến dữ liệu thành hành động
Một chuyến bay chỉ có ý nghĩa nếu phát hiện được dấu hiệu cần kiểm tra và giúp lực lượng chức năng hành động kịp thời. Thời tiết, địa hình, tầm hoạt động, chất lượng liên lạc và năng lực phân tích hình ảnh đều có thể giới hạn hiệu quả. Nếu các cảnh báo không được xác minh hoặc dữ liệu không kết nối với quy trình tuần tra, UAV sẽ khó tạo khác biệt bền vững.
Do đó, thí điểm nên đặt ra tiêu chí rõ ràng: phát hiện được nguy cơ nào, rút ngắn khâu khảo sát ra sao, hỗ trợ phòng cháy hay cứu nạn ở mức nào, và chi phí vận hành có phù hợp với nguồn lực hay không. Những câu trả lời ấy quan trọng hơn số lượng thiết bị. Với Phong Nha - Kẻ Bàng, UAV có tiềm năng giúp bảo vệ rừng trên địa hình hiểm trở, nhưng chỉ nên mở rộng khi thử nghiệm chứng minh được lợi ích và phương án vận hành, cấp phép, xử lý dữ liệu đã khả thi.
