Câu lạc bộ liên thế hệ là gì – và vì sao quan trọng với tuổi già?
Câu lạc bộ liên thế hệ tự giúp nhau là mô hình tập hợp người cao tuổi và các nhóm tuổi khác trong cộng đồng để cùng rèn luyện sức khỏe, hỗ trợ nhau về tinh thần, chăm sóc tại nhà và giúp nhau cải thiện sinh kế thông qua các hoạt động tập luyện cộng đồng, tư vấn y tế, tương trợ tài chính và kết nối xã hội thường xuyên. Buổi sinh hoạt định kỳ của Câu lạc bộ Liên thế hệ tự giúp nhau thôn Phượng Tường, xã Hoàng Hoa Thám diễn ra trong không khí rộn ràng với văn nghệ, trao đổi cách tăng thu nhập, chăm sóc sức khỏe và phân công tình nguyện viên chăm sóc người già neo đơn. Đó không phải “phòng khám” theo nghĩa truyền thống, mà là một hệ sinh thái hỗ trợ liên thế hệ giúp người già vui, khỏe và bớt cô đơn hơn nhiều so với khi ở nhà một mình.
Điểm đáng nói là các câu lạc bộ người cao tuổi này không chỉ giải quyết nhu cầu tập thể dục hay giải trí. Chúng đang âm thầm định nghĩa lại thế nào là chính sách an sinh hiệu quả: thay vì chờ người cao tuổi đổ bệnh mới vào viện, cộng đồng tạo sẵn những “vùng đệm” phòng ngừa, nơi vận động thể chất đi cùng chăm sóc sức khỏe tinh thần người già. Khi gần 36.400 suất quà Tết trị giá gần 27,5 tỷ đồng được trao tới người cao tuổi nghèo, cô đơn, khuyết tật, người có công và hoàn cảnh đặc biệt, mạng lưới câu lạc bộ chính là nơi giúp xác định, kết nối và trao hỗ trợ tới đúng người cần nhất.
Từ sân bóng chuyền hơi đến “liều thuốc” tinh thần chống cô đơn
Nếu chỉ nhìn các buổi dưỡng sinh hay bóng chuyền hơi, nhiều người dễ nghĩ đây là những hoạt động giải trí nhẹ nhàng. Thực tế, đó là “hạ tầng sức khỏe” giá rẻ nhưng hiệu quả cho một xã hội đang già hóa nhanh. Tại xã Vũ Thư, gần 500 người cao tuổi từ 6 xã tham gia Hội thao với bóng chuyền hơi, đồng diễn thể dục, khiêu vũ thể thao; riêng xã Vũ Thư cử gần 100 vận động viên và giành giải Nhất toàn đoàn. Những sân chơi tưởng như giản dị như một buổi tập dưỡng sinh, một trận bóng chuyền hơi hay một buổi tập văn nghệ đang góp phần làm nên một tuổi già năng động, gắn kết. Đây là tập luyện cộng đồng đúng nghĩa, nơi rèn luyện sức khỏe gắn với niềm vui và danh dự tập thể, chứ không phải những bài tập đơn điệu trong phòng ngủ.
Quan trọng hơn, chính các hoạt động đó cứu người già khỏi “căn bệnh” cô đơn. Bà Đoàn Thị Hiền hơn 70 tuổi, sống một mình ở Phượng Tường, nói thẳng: tuổi già cần nhất không chỉ cơm ăn, thuốc uống mà là có người hỏi han, chia sẻ; tham gia câu lạc bộ, bà thấy vui hơn, khỏe hơn và có thêm những người bạn, người thân trong cộng đồng. Tại thôn Kim Bịch, ông Triệu Bá Thiển trước kia rảnh rỗi là ở nhà, ít giao lưu; từ ngày tham gia câu lạc bộ, ông có nơi để gặp gỡ, cùng tập luyện, trò chuyện, tinh thần thoải mái hơn, sức khỏe duy trì tốt hơn. Đây là bằng chứng sống cho thấy sức khỏe tinh thần người già được cải thiện mạnh khi có không gian sinh hoạt đều đặn cùng thế hệ và các thế hệ khác.
Không chỉ tập thể dục: chăm sóc sức khỏe, tinh thần và túi tiền
Mô hình câu lạc bộ người cao tuổi hiện nay vượt xa khuôn khổ một nhóm thể dục buổi sáng. Ở thôn Phượng Tường, câu lạc bộ phối hợp với Hội người cao tuổi và trạm y tế xã để khám sức khỏe định kỳ, theo dõi sức khỏe hàng tháng, duy trì đội dưỡng sinh, bóng chuyền hơi và tổ tình nguyện viên chăm sóc tại nhà. Tại phường Hải An, câu lạc bộ còn có tổ chăm sóc sức khỏe với các bác sĩ, cán bộ y tế nghỉ hưu; hàng tháng đo huyết áp, cân nặng, đường huyết, tư vấn dinh dưỡng, hướng dẫn luyện tập; người già yếu không đi lại được thì tổ y tế đến tận nhà thăm hỏi, theo dõi sức khỏe và động viên tinh thần, thường xuyên chăm sóc 10 người cao tuổi và người mắc bệnh mạn tính. Đây là chăm sóc dự phòng thông minh dựa vào cộng đồng hơn là đợi can thiệp lâm sàng muộn và tốn kém.
Điểm khác biệt quan trọng nữa: câu lạc bộ liên thế hệ còn chạm đến “điểm đau” kinh tế. Từ nguồn vốn luân chuyển, nhiều thành viên được hỗ trợ vay để phát triển sản xuất, chăn nuôi, từng bước cải thiện đời sống gia đình. Ông Vũ Phúc Ngọc ở thôn Kim Bịch nhận 30 triệu đồng vay để mua thức ăn, con giống nuôi tôm; với 8 sào ao, ông thả khoảng 15 vạn tôm giống, duy trì 3 vụ/năm, sản lượng khoảng 3 tấn/năm, mang lại lợi nhuận khoảng 300 triệu đồng. Khi câu lạc bộ vừa là nơi rèn luyện sức khỏe vừa là “ngân hàng vi mô” và mạng lưới bạn đồng hành, khái niệm hỗ trợ liên thế hệ không còn là khẩu hiệu mà trở thành cơ chế cụ thể giúp người cao tuổi tự đứng vững thay vì lệ thuộc hoàn toàn vào con cháu.
Từ chính sách bảo hiểm y tế đến mạng lưới 3.543 câu lạc bộ
Không phải ngẫu nhiên mà mô hình câu lạc bộ liên thế hệ nở rộ những năm gần đây. Từ 1/1/2026, 100% người cao tuổi trên địa bàn một tỉnh được cấp thẻ bảo hiểm y tế từ ngân sách nhà nước theo một nghị quyết của Hội đồng nhân dân tỉnh. Một nghị quyết khác năm 2026 quy định hỗ trợ thu nhập hằng tháng với một số thành viên không có khả năng lao động thuộc hộ nghèo cũng tăng thêm điểm tựa an sinh cho người cao tuổi khó khăn. Chính sách y tế và trợ cấp là nền, nhưng nếu chỉ dừng ở đó, người già vẫn dễ bị cô lập. Câu lạc bộ là “lớp thứ hai” của an sinh – nối chính sách với cuộc sống hàng ngày thông qua tập luyện cộng đồng, thăm hỏi, hỗ trợ tại nhà và gắn kết liên thế hệ.
Quy mô hiện nay cho thấy đây không còn là thử nghiệm. Toàn một tỉnh đã có 104 Hội người cao tuổi cấp xã với hơn 630 nghìn hội viên, chiếm 93,8% tổng số người cao tuổi; trong 9 tháng năm 2026, các cấp hội vận động kết nạp hơn 12.200 hội viên mới, duy trì 3.543 câu lạc bộ các loại, trong đó 128 câu lạc bộ liên thế hệ tự giúp nhau. Ở một thành phố khác, 29 câu lạc bộ được hỗ trợ hơn 2,66 tỷ đồng để xây dựng Quỹ tăng thu nhập trong ba năm của một dự án; đến nay, thành phố đã có 311 câu lạc bộ liên thế hệ, trở thành nơi hỗ trợ người cao tuổi về sức khỏe, tinh thần, sinh kế và phát huy vai trò trong gia đình, cộng đồng. Câu nói có thể trích dẫn ở đây là: “Không chỉ là nơi giao lưu, rèn luyện sức khỏe, các câu lạc bộ liên thế hệ tự giúp nhau còn tạo điểm tựa tinh thần, hỗ trợ vốn vay, giúp người cao tuổi sống vui, sống khỏe”.
Triển vọng: nhân rộng “phòng bệnh xã hội” thay vì chạy theo chữa bệnh
Nhìn vào tương lai, câu hỏi không phải là có nên duy trì các câu lạc bộ liên thế hệ hay không, mà là làm thế nào để nhân rộng và nâng chất. Thời gian tới, Hội người cao tuổi ở địa phương xác định tiếp tục duy trì, nâng cao chất lượng các câu lạc bộ, thành lập thêm câu lạc bộ liên thế hệ; tăng cường phối hợp chăm sóc sức khỏe, tổ chức hoạt động văn hóa, văn nghệ, thể thao và tạo điều kiện để người cao tuổi phát huy vai trò trong gia đình, cộng đồng. Từ hiệu quả hỗ trợ vốn, chăm sóc và phát huy vai trò người cao tuổi, mô hình này đang tiếp tục được nhân rộng. Đây là hướng đi khôn ngoan: đầu tư vào những “phòng khám cộng đồng” nơi mỗi buổi văn nghệ, mỗi vòng bóng chuyền hơi chính là liều thuốc phòng bệnh, cả thân và tâm.
Tuy vậy, để câu lạc bộ người cao tuổi không bị “già hóa” theo chính các thành viên, yếu tố liên thế hệ phải được giữ đúng nghĩa. Cần chủ động kéo thanh niên, trung niên vào vai trò tình nguyện viên, hướng dẫn viên công nghệ số, đối tác khởi sự sinh kế nhỏ. Khi ban chủ nhiệm câu lạc bộ ở Phượng Tường hướng dẫn thành viên ứng dụng công nghệ, chuyển đổi số, đó là dấu hiệu của một mô hình không tự đóng khung mình trong quá khứ mà đang thích ứng với hiện tại. Nếu coi câu lạc bộ là nơi người già tiếp tục đóng góp thay vì “được chăm”, chúng ta sẽ có một thế hệ cao tuổi khỏe mạnh, độc lập hơn, giảm gánh nặng y tế và xã hội. Và đây là lúc chính quyền địa phương, doanh nghiệp, tổ chức xã hội cần xem câu lạc bộ liên thế hệ như ưu tiên đầu tư cho tương lai, không phải mục chi tiêu “phụ” cho phong trào.
