Khi bài học công nghệ bắt đầu từ nhu cầu thật
Dự án công nghệ học sinh là những giải pháp do học sinh xây dựng bằng kiến thức khoa học và công nghệ để xử lý vấn đề cụ thể trong đời sống, thay vì dừng ở mô hình trưng bày trong lớp. Tại vòng chung kết Samsung Solve for Tomorrow 2026, nhiều dự án xuất phát từ các nhu cầu thiết thực, hướng đến chăm sóc sức khỏe, bảo vệ môi trường và phát triển bền vững. Con số hơn 2.900 bài dự thi từ học sinh tại hơn 1.800 trường THCS, THPT thuộc 34 tỉnh, thành phố là dấu hiệu đáng chú ý: đây là lượng ý tưởng cao nhất kể từ khi chương trình có mặt tại Việt Nam năm 2019. Nhưng quy mô chỉ là phần dễ đếm. Giá trị lớn hơn nằm ở việc học sinh dùng công nghệ để quan sát những khó khăn quanh mình, rồi thử biến kiến thức thành cách hỗ trợ người khác.
Hướng đi này phù hợp với một thực tế: công nghệ ngày càng hiện diện trong đời sống, còn giáo dục cần tạo cơ hội để học sinh nghiên cứu và giải quyết vấn đề cộng đồng. Bởi vậy, sức khỏe cộng đồng ở đây không phải khái niệm xa vời; nó có thể bắt đầu từ một đứa trẻ cần tập vận động tay hoặc một người bệnh cần được theo dõi phục hồi chức năng.
Rehab Play Arm đặt trải nghiệm của trẻ ở trung tâm
Dự án Rehab Play Arm của đội NOVARISE, Trường TH&THCS FPT Đà Nẵng, giành giải Nhất bảng A dành cho học sinh THCS. Nhóm phát triển nẹp cánh tay robot hỗ trợ trẻ gặp khó khăn khi vận động tay, kết hợp trò chơi tương tác và hệ thống quản lý trực tuyến. Thiết bị hỗ trợ chuyển động khuỷu tay, còn trò chơi giúp buổi luyện tập có thêm tính tương tác. Nhóm cũng xây dựng nền tảng kết nối bệnh nhân với bác sĩ để theo dõi quá trình tập từ xa. Điểm đáng giá không chỉ là có robot, mà là lựa chọn thiết kế xoay quanh trải nghiệm của trẻ và nhu cầu theo dõi liên tục.
Từ góc độ sức khỏe cộng đồng, một giải pháp phục hồi chức năng chỉ có ý nghĩa khi người cần hỗ trợ có thể tiếp cận và duy trì tập luyện. Nhóm hướng tới sản phẩm có chi phí hợp lý trong điều kiện sử dụng tại Việt Nam; sau cuộc thi, các em dự kiến hoàn thiện tính năng, làm thủ tục pháp lý và thử nghiệm thực tế để xem xét khả năng đưa sản phẩm ra thị trường. Đây là bước chuyển quan trọng: ý tưởng đoạt giải chưa đồng nghĩa với thiết bị đã sẵn sàng sử dụng, nhưng kế hoạch thử nghiệm giúp đặt câu hỏi đúng về an toàn, hiệu quả và tính phù hợp.
Công nghệ cũng nối sức khỏe với môi trường sống
Một dự án khác mở rộng cách nhìn về sức khỏe cộng đồng. Đội CDTD của Trường THPT FPT Cần Thơ giành giải Nhất bảng B với CDGuard, hệ thống AI-IoT cảnh báo sớm nguy cơ cadimi khả dụng và hỗ trợ quyết định cải tạo đất trồng sầu riêng ở Đồng bằng sông Cửu Long. Hệ thống kết hợp thiết bị thông minh và ứng dụng số để theo dõi điều kiện canh tác, hướng tới giúp nông dân quản lý vườn và cải thiện chất lượng sản xuất. Đây không phải thiết bị chăm sóc bệnh nhân, nhưng cách kiểm soát rủi ro môi trường trong sản xuất nông nghiệp cho thấy sức khỏe cộng đồng gắn với cả điều kiện sống và nguồn thực phẩm.
Nhóm dự định hoàn thiện mô hình, mở rộng nghiên cứu sang nhiều loại cây trồng, cho nông dân dùng thử rồi tiến tới thương mại hóa. Hai dự án ở hai lĩnh vực khác nhau cùng nhấn mạnh một điểm: công nghệ hữu ích phải bắt đầu từ vấn đề có thật, đồng thời được kiểm chứng với người sẽ sử dụng. AI, IoT hay robot không tự tạo ra giá trị xã hội; giá trị xuất hiện khi công cụ ấy giúp người bệnh, gia đình hoặc nông dân giải quyết một trở ngại cụ thể.
Cuộc thi có ích khi mở đường cho bước tiếp theo
Vai trò đáng kể của Samsung Solve for Tomorrow không nằm riêng ở việc trao giải. Chương trình tập huấn và hội thảo chuyên sâu giúp học sinh tiếp cận kỹ năng mềm, ứng dụng AI và cách hiện thực hóa ý tưởng. Sự phối hợp giữa Samsung Việt Nam và Trung tâm Đổi mới sáng tạo Quốc gia kết nối nguồn lực công nghệ, kinh nghiệm giáo dục với hoạt động trải nghiệm STEM. Theo kế hoạch được công bố, NIC sẽ cùng mở rộng các chương trình đào tạo STEM, trí tuệ nhân tạo và huấn luyện chuyên sâu tới nhiều trường hơn. Một cuộc thi như vậy có thể khơi dậy sự tự tin và tinh thần trách nhiệm, nhưng tác động lâu dài phụ thuộc vào cố vấn, thử nghiệm và cơ hội tiếp tục phát triển sau vòng chung kết.
Bởi vậy, hơn 2.900 ý tưởng không nên chỉ được nhìn như một kỷ lục tham gia. Điều đáng kỳ vọng là các dự án được tiếp tục kiểm tra trong thực tế, được người dùng góp ý và hoàn thiện trước khi nói đến khả năng ứng dụng rộng rãi. Khi học sinh được khuyến khích tìm hiểu khó khăn đời sống, các em có cơ hội rèn tư duy sáng tạo và trách nhiệm xã hội. Kết luận rõ ràng: cuộc thi tạo ra giá trị lớn nhất khi biến sự tò mò công nghệ thành giải pháp có người cần, có người thử và có con đường phát triển tiếp.






