Có mặt bằng nhưng chưa có công trường
Điện khí LNG Quảng Ninh là dự án nhà máy điện công suất 1.500 MW tại phường Cửa Ông, sử dụng hai tổ tua-bin khí chu trình hỗn hợp cùng kho chứa và cảng nhập LNG để bổ sung nguồn điện cho miền Bắc. Dự án từng đặt mục tiêu khởi công ngày 19/12/2025, nhưng gần một năm sau khu đất vẫn chưa thành công trường. Đây không còn là câu chuyện giải phóng mặt bằng: địa phương đã hoàn thành thu hồi 41,12 ha vào ngày 11/4/2026, song các điều kiện để xây dựng vẫn chưa khép lại. Quy mô sử dụng đất và mặt nước khoảng 109,82 ha, trong đó có phần diện tích cần lấn biển. Nói cách khác, hàng rào quanh khu đất đã dựng lên, nhưng những khâu pháp lý, thương mại và cung ứng phía sau hàng rào mới là lực cản thật sự.
Việc chậm trễ không chỉ nằm trên giấy tờ. Khu vực dự án vẫn chừa lối cho người dân đi ra nơi neo đậu tàu thuyền để đánh bắt cá; trong khi đó, khu đất quây tôn chưa được đưa vào thi công các hạng mục chính. Nhà máy LNG Quảng Ninh được kỳ vọng cung cấp khoảng 9 tỷ kWh mỗi năm, nên kéo dài trạng thái chờ đợi đồng nghĩa với việc một nguồn điện dự kiến quan trọng vẫn chưa thể đóng góp cho hệ thống. Thành phố đã cơ bản xử lý nhiều thủ tục, nhưng gọi tình hình là đã sẵn sàng khởi công sẽ là đánh đồng mặt bằng với khả năng triển khai.
Đất đai và lấn biển: hồ sơ phải đi cùng phương án vật liệu
Nút thắt đầu tiên là biến diện tích quy hoạch thành mặt bằng hợp lệ, có thể thi công. Dự án sử dụng khoảng 31,33 ha đất và 78,49 ha mặt nước; phạm vi lấn biển khoảng 20,4 ha, gồm 9,8 ha đã được đê và đổ lấn từ trước cùng khoảng 10,6 ha mặt nước gần bờ. Chủ đầu tư đã nộp hồ sơ đề nghị giao, cho thuê đất, nhưng vẫn phải hoàn thiện thủ tục đất đai, khu vực biển và hồ sơ lấn biển. Cơ quan chuyên môn yêu cầu cập nhật giá vật liệu san lấp theo mặt bằng thị trường tại thời điểm thẩm định, đồng thời làm rõ phương án sử dụng đất đá thải mỏ. Đây là yêu cầu có lý: thiếu căn cứ về vật liệu và giá thì hồ sơ kỹ thuật khó được phê duyệt, còn mặt bằng phục vụ nhà máy và kho cảng khó hình thành đồng bộ.
Theo thông tin của chủ đầu tư, sau khi nhận phản hồi về giá bán dự kiến đất đá thải mỏ tại các bãi thải ở Cẩm Phả, doanh nghiệp tiếp tục hoàn thiện báo cáo nghiên cứu khả thi hạng mục lấn biển để trình xem xét. Quảng Ninh đã thúc đẩy các cơ quan rà soát, hỗ trợ tháo gỡ, nhưng tiến độ không thể chỉ dựa vào lời hối thúc: hồ sơ phải đủ cơ sở pháp lý và phương án san lấp phải khả thi. Việc chậm xử lý khâu này có thể kéo theo chậm trễ ở nhà máy chính và cảng nhập LNG, bởi đây là những hạng mục phụ thuộc vào mặt bằng được tạo lập.
Hợp đồng điện, LNG và tua-bin là ba bài toán thị trường
Ngay cả khi hồ sơ đất và lấn biển được giải quyết, dự án vẫn chưa thể vận hành nếu thiếu thỏa thuận tiêu thụ điện, nhiên liệu và thiết bị. Chủ đầu tư và EVN chưa thống nhất hợp đồng mua bán điện; khoảng trống này khiến các điều kiện thương mại, phương án doanh thu và cơ sở thu xếp vốn chưa rõ. Với dự án điện khí, đây không phải thủ tục có thể để đến cuối: hợp đồng quyết định nhà máy bán điện theo cơ chế nào và là căn cứ để nhà đầu tư tính hiệu quả. Cùng lúc, việc đăng ký nguồn cung khí LNG dài hạn gặp trở ngại vì thị trường quốc tế hạn chế. Giá khí và điều kiện cung ứng còn ảnh hưởng trực tiếp đến chi phí phát điện, nên chốt được nguồn hàng ổn định quan trọng không kém xây xong nhà máy.
Thiết bị cũng không phải khâu có thể mặc định sẽ sẵn có: việc đặt mua hai tua-bin khí đang gặp khó do nguồn cung quốc tế hạn chế. Nếu hợp đồng thiết bị không được chốt đúng lúc, lắp đặt, chạy thử và phát điện thương mại đều có nguy cơ lùi tiếp. Lộ trình mới dự kiến bắt đầu san lấp từ tháng 1/2027; đến tháng 6/2027 hoàn tất đàm phán mua bán khí, thu xếp vốn và ký hợp đồng tổng thầu EPC. Mốc vận hành thương mại được lùi đến tháng 9/2030 cho tổ máy 1 và tháng 12/2030 cho tổ máy 2, muộn hơn mục tiêu 2028–2029 trước đó. Những mốc này cho thấy tiến độ phụ thuộc vào cả chuỗi quyết định, không riêng một thủ tục.
Tháo gỡ phải chuyển thành mốc hoàn thành cụ thể
Quảng Ninh đã đề nghị Bộ Công Thương và các bộ, ngành liên quan hỗ trợ xử lý vướng mắc về cơ chế mua bán điện, đồng thời tiếp tục thúc đẩy hoàn thiện thủ tục đầu tư và điều kiện triển khai. Đây là hướng đi cần thiết, nhưng kết quả chỉ được đo bằng những việc có thể kiểm chứng: hồ sơ lấn biển được phê duyệt, phương án san lấp được chốt, hợp đồng mua bán điện đạt thống nhất, nguồn LNG dài hạn và hai tua-bin được thu xếp. Nếu từng đầu việc không gắn với người chịu trách nhiệm và thời hạn rõ ràng, lộ trình mới có thể lại trở thành một kế hoạch trên giấy.
Dự án có ý nghĩa với nguồn điện miền Bắc, nhưng kỳ vọng đó không thay thế được điều kiện triển khai. Mặt bằng 41,12 ha đã giải phóng là bước tiến thực chất; song thủ tục đất đai, lấn biển, hợp đồng điện và chuỗi cung ứng vẫn là những mắt xích chưa khép kín. Kết luận thẳng thắn là Quảng Ninh có thể thúc đẩy, nhưng không thể chỉ bằng tháo gỡ hành chính: nhà đầu tư còn phải chốt các thỏa thuận thương mại và bảo đảm vật tư, nhiên liệu, thiết bị. Chỉ khi các việc ấy cùng tiến lên, nhà máy mới thoát cảnh quây tôn chờ khởi công.
