Chóng mặt, đau đầu, ù tai: không chỉ là bệnh tuổi già
Chóng mặt, đau đầu âm ỉ, sốt nhẹ kéo dài và ù tai một bên là những triệu chứng thường bị xem nhẹ, nhưng trên thực tế có thể là dấu hiệu sớm của các bệnh ung thư ác tính như ung thư phổi di căn não hoặc ung thư vòm họng di căn, đặc biệt ở người hút thuốc lâu năm và có bệnh nền hô hấp. Những ca bệnh gần đây cho thấy chính sự chủ quan với các biểu hiện “nhỏ” này khiến người bệnh bỏ lỡ giai đoạn vàng để phát hiện sớm ung thư và điều trị hiệu quả. Khi cơ thể gửi tín hiệu bất thường, coi đó là “bệnh tuổi già” không chỉ là sai lầm mà còn có thể trả giá bằng tính mạng.
Một người đàn ông 68 tuổi ở Hà Nội đến khám trong tình trạng chóng mặt, đau đầu âm ỉ, sốt nhẹ và ho khan kéo dài khoảng hai tuần. Ban đầu, ông cho rằng đây là rối loạn tiền đình hay bệnh tuổi già nên tự chịu đựng, chỉ đến khi các cơn đau đầu dồn dập, chóng mặt tăng rõ khi đứng dậy hoặc đi lại mới chịu đi khám. Câu chuyện này phản ánh một tâm lý rất phổ biến: tự chẩn đoán, tự mua thuốc giảm đau, thuốc ho, thuốc “bổ não” thay vì đến cơ sở y tế. Hệ quả là ung thư phổi di căn chỉ được phát hiện khi tế bào ác tính đã lan lên não, phổi đối diện và hạch ổ bụng.
Ung thư phổi di căn não: khi chóng mặt là tiếng chuông báo động
Trường hợp bệnh nhân L.V.T cho thấy chóng mặt có thể là triệu chứng ung thư chứ không phải “chuyện nhỏ”. Ông đến phòng khám trong tình trạng thường xuyên chóng mặt, đau đầu âm ỉ, sốt nhẹ 37,5-38°C kèm ho khan ít. Ban đầu, với tiền sử bệnh phổi tắc nghẽn mạn tính và hút thuốc lá, thuốc lào lâu năm, bác sĩ nghĩ nhiều đến viêm phổi trên nền COPD. Tuy nhiên, việc đau đầu và chóng mặt kéo dài, tăng dần buộc họ phải nghi ngờ tổn thương thần kinh trung ương. Đây là điểm mấu chốt: bất kỳ cơn đau đầu hay chóng mặt nào thay đổi tính chất, kéo dài, kèm sốt nhẹ và ho khan đều không nên xem là cảm cúm thông thường.
Kết quả chụp MRI sọ não cho thấy nhiều ổ tổn thương gợi ý ung thư di căn não. CT lồng ngực phát hiện một khối u lớn ở phổi cùng các nốt tổn thương rải rác sang lá phổi đối diện và hạch ổ bụng. Kết hợp lâm sàng và chẩn đoán hình ảnh, bác sĩ xác định đây là ung thư phổi di căn nhiều vị trí. Một câu nói đáng suy ngẫm là: “Khi thấy ho dai dẳng trên hai tuần, ho ra máu, sốt nhẹ về chiều, đau ngực hoặc xuất hiện các dấu hiệu thần kinh như đau đầu âm ỉ, mất thăng bằng, người dân cần đến ngay bệnh viện tầm soát bằng chẩn đoán hình ảnh thay vì tự chữa tại nhà”. Đây không phải lời khuyến cáo chung chung mà là bài học rút ra từ những ca bệnh đã lỡ mất cơ hội phát hiện sớm ung thư.
Ù tai, nghe kém một bên: dấu hiệu ung thư vòm họng di căn bị bỏ qua
Không chỉ chóng mặt, ù tai cũng có thể là tiếng kêu cứu của cơ thể. Ông Thành, 58 tuổi, hút thuốc lá nhiều năm, tăng huyết áp và đang điều trị viêm gan B, trở về từ Nga vì ù tai kèm tê bì nửa mặt. Khi khám, bác sĩ phát hiện dịch tích tụ trong tai giữa, niêm mạc vòm họng nề đỏ, đọng dịch mủ và một tổ chức bất thường phía sau vòm bên phải đẩy lồi niêm mạc. Kết quả MRI cho thấy khối bất thường ở vòm họng bên phải kích thước khoảng 31x16 mm, lan đến vòi nhĩ, gây ứ dịch tai giữa và các hốc khí xương chũm; nhiều hạch cổ phải to thành đám, hạch lớn nhất khoảng 23x24 mm.
Sinh thiết hạch cổ và khối u, kết hợp hóa mô miễn dịch và chụp PET/CT, bác sĩ chẩn đoán ông mắc ung thư biểu mô vảy vòm họng di căn hạch cổ nhưng chưa di căn xa, ở giai đoạn hai. Ù tai, nghe kém một bên kéo dài rất dễ bị nhầm với rối loạn tiền đình hoặc viêm tai giữa mạn, nhất là ở người đã quen với tiếng ù trong tai. Tuy nhiên, khi khối u lan đến vòi nhĩ, nó gây ứ dịch trong tai giữa, tạo cảm giác ù tai dai dẳng. Nội soi tai – mũi – họng trong trường hợp này đã giúp bác sĩ nhìn thấy tổn thương bất thường ở vòm, mở ra cơ hội điều trị xạ trị điều biến liều (VMAT) nhằm tập trung tia bức xạ vào khối u và hạn chế tổn thương mô lành xung quanh.
Vì sao phải phát hiện sớm ung thư qua khám tổng quát?
Ung thư phổi là một trong những ung thư gây tử vong hàng đầu, phần lớn vì được phát hiện muộn. Theo số liệu của Cơ quan Nghiên cứu Ung thư Quốc tế, mỗi năm Việt Nam ghi nhận hơn 23.000 ca mắc mới và hơn 21.000 ca tử vong do ung thư phổi. Điều đáng nói là giai đoạn đầu bệnh tiến triển âm thầm; nhiều người tự mua thuốc giảm đau, thuốc hoạt huyết dưỡng não hoặc thuốc ho, làm mờ triệu chứng và kéo dài thời gian để tế bào ác tính lây lan khắp cơ thể. Khi ung thư phổi di căn lên não, phổi đối diện hay hạch ổ bụng, việc điều trị vẫn có thể kéo dài thời gian sống nhờ thuốc đích, miễn dịch và xạ trị mới, nhưng cơ hội chữa khỏi gần như không còn.
Thông điệp ở đây rất rõ: phát hiện sớm ung thư không phải khẩu hiệu mà là chiến lược sống còn. Khám sức khỏe định kỳ, làm các xét nghiệm cần thiết giúp phát hiện bất thường khi khối u còn nhỏ, chưa gây triệu chứng rõ ràng. Với nhóm nguy cơ cao như người hút thuốc lâu năm, mắc bệnh phổi mạn tính, tiếp xúc khói bụi, việc trao đổi với bác sĩ về tầm soát ung thư phổi là điều nên làm chứ không phải lựa chọn xa xỉ. Khi thấy ho dai dẳng, sốt nhẹ kéo dài, đau ngực, đau đầu âm ỉ, chóng mặt tăng dần hoặc mất thăng bằng, hãy coi đó là lý do để đến bệnh viện tầm soát bằng chẩn đoán hình ảnh, thay vì tiếp tục tự chữa tại nhà.
Từ cảnh báo đến hành động: thay đổi cách nghe cơ thể
Điểm chung của các ca bệnh trên là cơ thể đã lên tiếng từ rất sớm, nhưng người bệnh không chịu lắng nghe. Chóng mặt, đau đầu, sốt nhẹ, ho khan, ù tai – những triệu chứng tưởng như “vặt vãnh” – lại chính là lời nhắc rằng có điều gì đó bất thường đang diễn ra. Khi bác sĩ phải dùng đến MRI sọ não, CT ngực, nội soi tai – mũi – họng để tìm nguyên nhân, nghĩa là bệnh đã đi xa hơn nhiều so với những gì người bệnh tưởng tượng.
Thay đổi cần thiết nhất không nằm ở công nghệ y tế – vốn đã tiến bộ với thuốc nhắm trúng đích, liệu pháp miễn dịch, xạ trị điều biến liều – mà nằm ở thái độ của mỗi người với sức khỏe của mình. Đừng tự gắn nhãn “bệnh tuổi già” cho mọi cơn chóng mặt hay đau đầu; đừng chấp nhận ù tai, nghe kém một bên như điều hiển nhiên. Khi cơ thể gửi tín hiệu lạ, hãy để bác sĩ trả lời câu hỏi “vì sao”, thay vì để thời gian và sự chủ quan trả lời bằng hai chữ “ung thư”. Phát hiện sớm ung thư không chỉ cứu sống một bệnh nhân, mà còn cứu cả gia đình khỏi những mất mát không thể bù đắp.
