Bác sĩ ung thư Việt Nam: khi kiến thức phải đi cùng lòng trắc ẩn
Bác sĩ ung thư Việt Nam là những thầy thuốc được đào tạo chuyên sâu về ung bướu, chịu trách nhiệm chẩn đoán, tư vấn điều trị ung thư và đồng hành lâu dài với người bệnh, không chỉ bằng phác đồ khoa học mà còn bằng khả năng lắng nghe, thấu hiểu và hỗ trợ cảm xúc cho bệnh nhân cùng gia đình trong suốt hành trình bệnh tật đầy thử thách. Chính vì vậy, trọng tâm của ung bướu hiện đại không thể chỉ là thuốc và máy móc, mà là xây dựng mối quan hệ điều trị dựa trên sự tin cậy, đối thoại và hy vọng. Đây là bước chuyển quan trọng từ cách chữa bệnh sang cách chăm sóc bệnh nhân ung thư toàn diện, nơi nhân cách người thầy thuốc có thể quyết định chất lượng sống chứ không chỉ tỷ lệ sống còn.
Nếu muốn hiểu vì sao chăm sóc bệnh nhân ung thư ở Việt Nam đang thay đổi, hãy nhìn vào những người như TS.BS Nguyễn Quang Hùng và TS.BS Phạm Nguyên Quý. Họ cho thấy rằng y tế cộng đồng ung bướu không dừng ở cánh cửa bệnh viện, mà mở rộng ra cộng đồng, không phân biệt không gian địa lý hay điều kiện kinh tế. Họ bác bỏ ý tưởng rằng bác sĩ chỉ là người ra y lệnh, thay vào đó xem mình là bạn đồng hành. Khi bác sĩ dám bước khỏi vai trò “người ra kết luận” để trở thành “người làm cầu nối”, hệ thống y tế mới có cơ hội công bằng hơn, và người bệnh mới thực sự được đặt vào trung tâm.
Hai mươi năm của TS.BS Nguyễn Quang Hùng: ung bướu là câu chuyện của từng gia đình
Sau khi tốt nghiệp Bác sĩ đa khoa tại Đại học Y Hà Nội, TS.BS Nguyễn Quang Hùng chọn chuyên ngành ung thư, hoàn thành bác sĩ nội trú tại Bệnh viện K năm 2006 và bảo vệ luận án Tiến sĩ năm 2013. Hơn 20 năm công tác tại Trung tâm Y học hạt nhân và Ung bướu, Bệnh viện Bạch Mai, nơi ông giữ chức Phó Giám đốc Trung tâm, đã cho ông một góc nhìn hiếm có về hậu trường của mỗi ca điều trị ung thư. Quan điểm của ông rõ ràng: “phía sau một ca bệnh là một hoàn cảnh riêng biệt, một gia đình cần được lắng nghe, chia sẻ, định hướng phác đồ đúng đắn để trao thêm hi vọng sống”.
Ở ông, tinh thần “Lương y như từ mẫu” không phải khẩu hiệu treo tường mà là cách hành nghề hàng ngày: lắng nghe nỗi sợ, đối diện nước mắt cùng bệnh nhân, kể cả khi phác đồ đã không còn nhiều lựa chọn. Ông dành thời gian tu nghiệp xạ phẫu dao gamma quay tại Hungary, xạ trị gia tốc ở Lübeck (Đức) và y học hạt nhân tại Bệnh viện Đại học Quốc gia Seoul, đồng thời tham dự các hội nghị lớn như ASCO, ESMO để liên tục cập nhật xu hướng điều trị. Quan niệm đáng trích dẫn là: “Điều trị ung thư không thể chỉ là cuộc chiến chống lại bệnh tật, mà còn là hành trình giữ gìn niềm tin và hy vọng cho người bệnh cùng gia đình”.
Từ bác sĩ đến người thầy: gieo mầm chăm sóc bệnh nhân ung thư lấy người bệnh làm trung tâm
Điều đáng nói ở TS.BS Nguyễn Quang Hùng là ông không dừng lại ở vai trò bác sĩ điều trị. Ông trở thành giảng viên thỉnh giảng tại nhiều trường như Đại học Y Hà Nội, Đại học Y Dược – Đại học Quốc gia, Học viện Quân y, Đại học Y Dược Hải Phòng và Đại học Phenikaa, hướng dẫn sinh viên, học viên cao học, bác sĩ nội trú trong học tập và nghiên cứu. Với ông, một bác sĩ trẻ giỏi không chỉ ở chỗ thuộc phác đồ mà phải học cách tôn trọng người bệnh, trung thực với chuyên môn và kiên trì cập nhật kiến thức, dù chẳng có bài kiểm tra nào chấm điểm những thứ đó.
Hơn 30 bài báo và công trình khoa học của ông không phải để treo thành tích mà để chứng tỏ một điều: y học chỉ tiến về phía trước khi tri thức được tiếp tục học hỏi và chia sẻ. Tại một chặng mới ở PhenikaaMec, ông cùng đội ngũ đặt mục tiêu xây dựng Trung tâm Ung bướu chuyên sâu, đa chuyên khoa, lấy người bệnh làm trung tâm, nơi mỗi quyết định điều trị được cân nhắc cả về hiệu quả lẫn chất lượng sống. Đây là một mô hình chăm sóc bệnh nhân ung thư theo hướng quan hệ đối tác: bệnh nhân hiểu phác đồ, được giải thích, được hỏi ngược lại, và được xem là chủ thể của hành trình điều trị, không phải “đối tượng” thụ động.
TS.BS Phạm Nguyên Quý: tư vấn điều trị ung thư miễn phí và câu chuyện công bằng trong y tế
Trong khi TS.BS Hùng đại diện cho tuyến bệnh viện lớn trong nước, TS.BS Phạm Nguyên Quý lại mở rộng chăm sóc ung bướu vượt biên giới. Là Trưởng khoa Ung thư Nội khoa tại một bệnh viện trung ương ở Kyoto, ông vẫn dành thời gian tư vấn online miễn phí cho bệnh nhân ung thư, đồng thời là đồng sáng lập và Trưởng dự án Y học cộng đồng, tư vấn điều trị ung thư miễn phí cho hàng ngàn người ở Việt Nam và Nhật Bản. Đây là mô hình y tế cộng đồng ung bướu hiếm hoi, chủ động mang thông tin đúng đến những người gần như không tiếp cận được hệ thống y tế chuẩn vì rào cản ngôn ngữ, hiểu biết hoặc hoàn cảnh sống.
Hành trình của ông không trải hoa hồng: một năm học tiếng Nhật, sáu năm y khoa với các kỳ thi toàn chữ Hán, rồi vượt qua kỳ thi bác sĩ quốc gia và tiếp tục bốn năm nghiên cứu sinh tiến sĩ với giai đoạn bế tắc hơn một năm. Điều đáng kể là, sau hơn một thập kỷ hành nghề, ông đi đến kết luận rằng kỹ năng quan trọng nhất của bác sĩ không chỉ là kiến thức chuyên môn mà còn là khả năng giao tiếp và thấu hiểu. Ông nói thẳng với bệnh nhân: hãy xem bác sĩ là người đồng hành, hãy chuẩn bị bệnh sử, ghi lại triệu chứng theo thời gian, đừng ngại đặt câu hỏi. Khi cả hai phía cùng kiên nhẫn và chia sẻ thông tin, kết quả điều trị thường tốt hơn nhiều.
Trao tri thức, giảm nỗi sợ: mô hình bác sĩ – bệnh nhân như một mối quan hệ đối tác
Đồng hành lâu dài với nhiều bệnh nhân ung thư, TS.BS Phạm Nguyên Quý nhận ra thứ đáng sợ không chỉ là khối u mà là nỗi hoang mang và thông tin sai lệch. Ông từng thấy người bệnh bỏ phác đồ để uống nước kiềm, ăn giun đất, tin theo liệu pháp truyền miệng và đánh mất cơ hội điều trị hiệu quả. Thay vì trách mắng, ông chọn cách phân tích bối cảnh kinh tế – xã hội, nhân sinh quan của từng người, rồi dùng ngôn ngữ gần gũi để giải thích khoa học. Qua các chương trình như “Nghìn lẻ một đêm Ca (K)”, “Thông thái về ung thư” và Dự án Hỗ trợ bệnh nhân ung thư từ năm 2017, ông và cộng sự đưa kiến thức tầm soát, điều trị, dinh dưỡng, chăm sóc giảm nhẹ đến cộng đồng.
Mục tiêu của họ là giúp bệnh nhân và gia đình hiểu rõ hơn để “sống như là chính mình” trong hành trình điều trị. Ông nhấn mạnh: một lời giải thích rõ ràng hay một tia hy vọng đúng lúc có thể thay đổi rất nhiều đối với người bệnh. Nếu chỉ làm trong bệnh viện, mỗi năm ông giúp được vài trăm bệnh nhân; nhưng nếu lan tỏa tri thức đúng, có thể giúp nhiều người hơn, thậm chí giúp họ không trở thành người bệnh. Đây chính là bản chất của y tế cộng đồng ung bướu: chuyển trọng tâm từ điều trị sang phòng ngừa và trao quyền lựa chọn cho người dân, thông qua chăm sóc bệnh nhân ung thư lấy tri thức và cảm xúc làm nền tảng.
Kết luận: Ung bướu Việt Nam đang viết lại định nghĩa “bác sĩ giỏi”
Hành trình của TS.BS Nguyễn Quang Hùng và TS.BS Phạm Nguyên Quý cho thấy một sự thật: trong ung bướu, kiến thức mà không có lòng trắc ẩn sẽ tạo nên những phác đồ lạnh lùng; còn lòng trắc ẩn thiếu kiến thức sẽ đẩy bệnh nhân vào tay các “phương pháp kỳ diệu” vô căn cứ. Những bác sĩ ung thư Việt Nam này đang đưa ra mô hình mới: bác sĩ vừa là chuyên gia, vừa là người bạn, vừa là người thầy trong cộng đồng. Họ xây dựng quan hệ đối tác với bệnh nhân, kết hợp chăm sóc tại bệnh viện với tư vấn online, kết nối hệ thống chính thống với y tế cộng đồng ung bướu.
Bài học cho chúng ta, dù là người bệnh, người nhà hay người khỏe mạnh, rất rõ ràng: hãy tìm đến những bác sĩ ung thư Việt Nam xem mình là đối tác của bệnh nhân, không phải người phán xử. Hãy chuẩn bị bệnh sử, đặt câu hỏi, yêu cầu được giải thích, tham gia chủ động vào quyết định điều trị. Khi cả hệ thống cùng chuyển dịch sang chăm sóc bệnh nhân ung thư lấy người bệnh làm trung tâm, mỗi ca chẩn đoán ung thư không còn là dấu chấm hết, mà là khởi đầu cho một hành trình hợp tác, nơi hy vọng được nuôi dưỡng bằng cả khoa học lẫn tình người.
