Chuyển đổi phải bắt đầu từ sản xuất thực tế
Khu công nghiệp sinh thái là mô hình trong đó doanh nghiệp phối hợp sử dụng tài nguyên hiệu quả, giảm chất thải và kiểm soát tác động môi trường, thay vì chỉ cùng hoạt động trong một khu vực công nghiệp. Vì thế, chuyển đổi Khu công nghiệp Tằng Loỏng không thể dừng ở việc đổi tên hay đặt mục tiêu xanh trên giấy: từng cơ sở phải thay đổi cách sản xuất và chứng minh kết quả.
Chiều 26/10, Phó Chủ tịch Thường trực UBND tỉnh Lào Cai Ngô Hạnh Phúc chủ trì cuộc họp rà soát việc xây dựng, hoàn thiện đề án chuyển đổi. Tính cấp thiết đến từ những hạn chế đã tích tụ: hạ tầng kỹ thuật chưa đồng bộ, một số dây chuyền lạc hậu, tiêu hao nhiều năng lượng và tài nguyên, đồng thời tiềm ẩn nguy cơ ô nhiễm. Đây là khu công nghiệp trọng điểm về hóa chất, phân bón, luyện kim và chế biến khoáng sản; giá trị sản xuất công nghiệp năm 2025 đạt 24.073 tỷ đồng, bằng 112% kế hoạch. Quy mô kinh tế ấy càng khiến việc giảm hao phí và kiểm soát môi trường trở thành yêu cầu vận hành, không phải phần việc trang trí.
Đổi mới công nghệ phải đi kèm chỉ tiêu kiểm chứng
Với doanh nghiệp, đổi mới công nghệ không nhất thiết chỉ có nghĩa là thay toàn bộ dây chuyền bằng thiết bị mới. Điều cần thiết là rà soát nơi tiêu hao lớn, cải tiến quy trình, áp dụng sản xuất sạch hơn và đo được mức giảm năng lượng, nước, nguyên liệu trên từng đơn vị sản phẩm. Dự thảo đặt mục tiêu các cơ sở thực hiện giải pháp sản xuất sạch hơn tiết kiệm 5–10% các nguồn lực này; đồng thời hướng tới tái sử dụng 50% nước thải công nghiệp sau xử lý.
Tỉnh yêu cầu đề án nêu rõ cơ sở nào cần cải thiện nội dung gì, thời hạn thực hiện, đơn vị chịu trách nhiệm và nguồn lực dự kiến. Đó là cách tiếp cận đúng: cùng một chỉ tiêu chung có thể không phù hợp với mọi ngành, nhưng mỗi doanh nghiệp vẫn cần mốc đo lường và phương án kiểm chứng. Mục tiêu đến năm 2030 gồm ít nhất năm doanh nghiệp áp dụng giải pháp sử dụng tài nguyên hiệu quả, hình thành tối thiểu một mô hình cộng sinh công nghiệp và phấn đấu đạt chứng nhận khu công nghiệp sinh thái.
Cộng sinh công nghiệp đòi hỏi phối hợp giữa các nhà máy
Một khu công nghiệp sinh thái không chỉ là tập hợp những nhà máy riêng lẻ có công nghệ sạch hơn. Thay đổi lớn hơn nằm ở khả năng kết nối dòng vật liệu, nước, năng lượng và phụ phẩm giữa các cơ sở: phần dư của một quy trình có thể trở thành đầu vào hữu ích cho quy trình khác, nếu đáp ứng yêu cầu kỹ thuật và an toàn. Đề án vì vậy hướng tới tái sử dụng nước, năng lượng, phụ phẩm và phát triển mô hình cộng sinh công nghiệp.
Cách làm này có thể giảm chất thải và chi phí tài nguyên, nhưng cần dữ liệu đáng tin cậy về chất lượng, sản lượng và thời điểm phát sinh phụ phẩm; nếu thiếu, doanh nghiệp khó cam kết trao đổi ổn định. Bởi vậy, khảo sát hiện trạng và đánh giá riêng điều kiện từng cơ sở phải đi trước việc chốt tiêu chí. Lãnh đạo tỉnh cũng lưu ý báo cáo tư vấn hiện chưa đủ cơ sở để phê duyệt, đồng thời yêu cầu phân biệt rõ khâu đánh giá hiện trạng với đề án chuyển đổi có lộ trình và giải pháp cụ thể.
Đổi mới công nghệ và tiết kiệm năng lượng vì thế cần gắn với cơ chế phối hợp, năng lực quản lý và nhân lực có thể theo dõi các chỉ số. Nếu chỉ yêu cầu doanh nghiệp tự xử lý từng vấn đề trong ranh giới nhà máy, cơ hội dùng chung tài nguyên và giảm phát thải sẽ bị bỏ lỡ.
Đề án còn phải làm rõ lộ trình, hạ tầng và tác động tới người dân
Lào Cai đã thống nhất chủ trương xây dựng đề án từ tháng 4/2025; đến nay hồ sơ đã qua ba lần trình và nhiều vòng lấy ý kiến. Ngày 30/7/2026, UBND tỉnh có tờ trình xin ý kiến để báo cáo Thường trực Tỉnh ủy và Ban Thường vụ Tỉnh ủy về chủ trương phê duyệt. Tại cuộc họp ngày 26/10, tỉnh tiếp tục yêu cầu rà soát tính khả thi, chỉ tiêu định lượng, lộ trình, sản phẩm đầu ra và trách nhiệm của doanh nghiệp. Theo kế hoạch được nêu tại cuộc họp, mục tiêu là phê duyệt đề án trong năm 2026 và triển khai từ đầu năm 2027.
Dự thảo lần ba dự kiến hơn 7,99 tỷ đồng cho các nhiệm vụ của đề án trong giai đoạn 2027–2030; kinh phí hoàn thiện giao thông và hệ thống thu gom nước thải được tách để triển khai bằng các dự án đầu tư công. Cách tách này cần đi cùng kế hoạch phối hợp rõ ràng, bởi mục tiêu sinh thái khó đạt nếu hạ tầng thiết yếu chậm hơn các cam kết của doanh nghiệp.
Chuyển đổi cũng tác động trực tiếp đến đời sống quanh khu công nghiệp. Khoảng 400 hộ dân còn sinh sống trong ranh giới quy hoạch; đề án đặt vấn đề nghiên cứu khu tái định cư, từng bước di chuyển dân cư, đồng thời phát triển nhà ở công nhân và tiện ích phục vụ người lao động. Kết luận hợp lý không phải là phê duyệt thật nhanh, mà là hoàn thiện hồ sơ đủ cụ thể để doanh nghiệp biết việc phải làm, người dân được tính đến và kết quả môi trường có thể kiểm chứng.
