Phòng ngừa cần bắt đầu trước khi có triệu chứng
Bệnh tim mạch ở phụ nữ là nhóm bệnh ảnh hưởng đến tim và mạch máu, bao gồm bệnh tim và đột quỵ, có thể được phòng ngừa tốt hơn khi nguy cơ được nhận diện và theo dõi xuyên suốt các giai đoạn cuộc đời. Ngày 26/10, Hiệp hội Tim mạch Mỹ cùng ba hội y khoa công bố hướng dẫn mới về phòng bệnh tim mạch ở phụ nữ, một bước đi đáng chú ý khi tiến bộ giảm tử vong ở nhóm này đã chững lại suốt 20 năm. Bệnh tim mạch là nguyên nhân tử vong hàng đầu ở phụ nữ: tại Mỹ, bệnh tim và đột quỵ gây hơn 400.000 ca tử vong nữ mỗi năm; tại Việt Nam, tỷ suất tử vong do bệnh tim mạch ở phụ nữ được ước tính là 143,83 ca trên 100.000 dân. Đây không phải vấn đề chỉ dành cho tuổi già. Khuyến cáo bắt đầu đánh giá từ khoảng 8 tuổi phản ánh một thông điệp thiết thực: phòng ngừa hiệu quả phải khởi động trước khi các yếu tố nguy cơ tích tụ.
Đánh giá theo tuổi, không chờ đến lúc nguy cơ lộ rõ
Hướng dẫn tim mạch mới đề xuất điều chỉnh việc đánh giá theo tuổi và những chuyển đổi sinh học đặc thù của nữ giới, thay vì xem sức khỏe tim như một danh sách kiểm tra dùng chung cho mọi người. Với trẻ em gái khoảng 8–15 tuổi, có thể xét nghiệm mỡ máu, đo BMI và huyết áp hằng năm, đồng thời xem lại đường huyết. Ở độ tuổi khoảng 15–44, việc tầm soát nên xem xét giấc ngủ, mỡ máu và tránh nicotine, cùng các tiêu chí sức khỏe tim do Hiệp hội Tim mạch Mỹ xây dựng. Từ 30 đến 79 tuổi, phụ nữ nên được đánh giá nguy cơ mắc bệnh tim mạch trong 10 năm; riêng nhóm 30–59 tuổi cần xem cả nguy cơ 10 năm lẫn 30 năm. Cách tiếp cận này hợp lý: một kết quả ngắn hạn thấp không đồng nghĩa với việc có thể bỏ qua nguy cơ tích lũy về sau.
Nguy cơ dài hạn và những dấu mốc riêng của phụ nữ
Đánh giá nguy cơ tim mạch trong 30 năm đặc biệt hữu ích với phụ nữ có nguy cơ ngắn hạn thấp nhưng nguy cơ dài hạn cao; nếu chỉ nhìn vào khung 10 năm, họ có thể bị xem nhầm là không có nguy cơ. Từ khoảng 45 tuổi, đánh giá cũng cần tính đến giai đoạn chuyển tiếp sang mãn kinh, khi thay đổi chuyển hóa, mạch máu và nội tiết có thể khiến nguy cơ tăng nhanh. Kinh nguyệt, mang thai, tiền mãn kinh và mãn kinh đều là những dấu mốc sinh học cần được đưa vào bức tranh chăm sóc sức khỏe tim của phụ nữ. Điều này đòi hỏi bác sĩ ở các chuyên khoa phối hợp tốt hơn, đồng thời phụ nữ cần chủ động trao đổi về tiền sử và thay đổi sức khỏe của mình. Một phép tính nguy cơ không thay thế chẩn đoán, nhưng có thể giúp phát hiện sớm điều dễ bị bỏ sót.
Bệnh đang trẻ hóa, phòng ngừa không thể đợi
Khuyến cáo dành cho trẻ em gái càng đáng lưu ý trong bối cảnh bệnh tim mạch có xu hướng xuất hiện ở người trẻ. Việt Nam ghi nhận khoảng 200.000 người tử vong mỗi năm do bệnh lý tim mạch; chủ động phòng ngừa bằng dinh dưỡng, vận động và kiểm soát yếu tố nguy cơ là việc cần làm ở mọi độ tuổi. Với mỗi gia đình, điều đó có nghĩa là không nên chờ đến khi có triệu chứng mới quan tâm đến huyết áp, mỡ máu hay đường huyết. Phòng bệnh tim mạch cũng không chỉ là một lần khám: cần duy trì thói quen lành mạnh và cập nhật đánh giá khi tuổi tác, sức khỏe hoặc giai đoạn sinh sản thay đổi. Hướng dẫn mới đặt ra một khuôn khổ hữu ích, nhưng giá trị của nó phụ thuộc vào việc chăm sóc được kết nối và nguy cơ được theo dõi liên tục.
Kết luận: Nhận diện sớm nguy cơ, bắt đầu từ tuổi nhỏ và đánh giá lại qua từng giai đoạn đời là hướng đi thiết thực hơn cho bệnh tim ở phụ nữ. Khi bệnh tim mạch đang trẻ hóa, trì hoãn phòng ngừa đồng nghĩa với bỏ lỡ cơ hội hành động trước khi nguy cơ trở thành biến cố.
