Bệnh tim ở phụ nữ: kẻ giết người thầm lặng phía sau những triệu chứng nhỏ
Bệnh tim ở phụ nữ là tình trạng mạch vành bị hẹp hoặc tắc do mảng xơ vữa tích tụ, khiến máu nuôi tim giảm dần, thường tiến triển âm thầm với những triệu chứng nhẹ, khác biệt so với nam giới nên rất dễ bị bỏ qua hoặc nhầm lẫn với mệt mỏi, căng thẳng hay bệnh tiêu hóa thông thường. Điều đáng lo không phải là những cơn đau ngực kịch liệt như trên phim, mà chính là các thay đổi nhỏ trên cơ thể – đau âm ỉ, khó thở thoáng qua, kiệt sức vô cớ – kéo dài nhiều ngày nhưng phụ nữ lại tiếp tục chịu đựng. Bệnh tim là nguyên nhân gây khoảng 1/5 ca tử vong ở phụ nữ Mỹ, vượt cả ung thư vú và Alzheimer. Nếu vẫn tin rằng mình “còn trẻ, còn khoẻ” nên chuyện tim mạch là của nam giới, phụ nữ đang tự đặt mình vào vùng nguy cơ.
1. Đau ngực “không giống ai” và các cơn khó thở bị xem nhẹ
Một sai lầm lớn là chờ đến khi đau ngực dữ dội mới nghĩ đến bệnh tim. Ở phụ nữ, dấu hiệu bệnh tim phụ nữ thường khác nam giới: họ hay miêu tả cảm giác ở ngực là “đè nặng”, “thắt chặt”, “bóp nghẹt” hơn là “đau chói” nên dễ tự trấn an rằng đó chỉ là stress hoặc đau cơ. Các cơn khó thở khi leo cầu thang, đi bộ nhanh, hoặc khi nằm ngủ phải ngồi dậy để thở cũng thường bị đổ lỗi cho tuổi tác, thiếu vận động hoặc tăng cân. Thực tế, khi chức năng tim suy giảm, khả năng gắng sức sẽ tụt hẳn so với trước: đi vài bước đã hụt hơi, làm việc nhà nhẹ cũng thấy mệt rũ, không còn sức cho những hoạt động từng rất bình thường. Đây không phải chuyện “yếu đi theo tuổi” mà là tín hiệu tim không còn bơm máu hiệu quả. Chờ thêm là đánh đổi bằng chính cơ tim của mình.
2. Mệt mỏi cực độ, rối loạn tiêu hóa và đau lan bất thường
Phụ nữ quen với việc chịu đựng mệt mỏi nên dễ bỏ qua triệu chứng tim mạch ở nữ nguy hiểm nhất: kiệt sức bất thường. Một nghiên cứu cho thấy 70% phụ nữ bị nhồi máu cơ tim từng trải qua mệt mỏi khác thường, kèm rối loạn giấc ngủ và khó thở, trước khi cơn đau tim xảy ra. Khi tình trạng “mệt rã người”, yếu cơ, làm gì cũng muốn ngừng xuất hiện nhiều ngày mà không rõ nguyên nhân, đó không còn là chuyện quá tải công việc. Một nhóm triệu chứng lặng lẽ khác là buồn nôn, nôn, khó chịu vùng thượng vị, đầy bụng, ợ nóng, dễ bị nhầm với viêm dạ dày hoặc “ăn uống không tiêu” – đặc biệt hay gặp ở phụ nữ và người cao tuổi. Thêm vào đó, đau lan lên hàm, lưng, vai, thậm chí cảm giác như đau răng, đau lưng vô cớ cũng có thể là cơn đau tim đang “ẩn mình” ngoài vùng ngực. Xem nhẹ những biểu hiện này là bỏ lỡ cơ hội phòng ngừa bệnh tim sớm.
3. Phù chân, rối loạn giấc ngủ và những tín hiệu tim bị gắn nhầm cho bệnh khác
Phù chân, mắt cá chân nặng, giày dép bỗng chật hơn vào cuối ngày thường bị quy cho đứng nhiều, ngồi lâu, suy tĩnh mạch. Ít ai nghĩ đây có thể là dấu hiệu tim bơm máu kém, dịch ứ lại ở chi dưới. Khó thở về đêm, phải ngồi dậy để thở; ngủ chập chờn vì nặng ngực hoặc đánh thức bởi cảm giác hụt hơi cũng nằm trong nhóm cảnh báo sức khỏe tim quan trọng nhưng thường bị gắn nhầm cho mất ngủ, lo âu hoặc tuổi trung niên. Cần thẳng thắn: các triệu chứng trên không phải lúc nào cũng đồng nghĩa bệnh mạch vành đang trở nặng; đau ngực, khó thở, phù chân hay chóng mặt có thể xuất phát từ nhiều nguyên nhân khác nhau. Nhưng coi đó là lý do để phớt lờ, tự uống thuốc hoặc cố “chịu cho qua” là lựa chọn nguy hiểm. Với bệnh tim, thời gian chính là cơ tim: càng đến viện sớm, phần cơ tim được cứu càng nhiều.
4. Khi nào phải đi cấp cứu ngay và làm gì để giảm rủi ro từ hôm nay
Phụ nữ thường có phản xạ “đợi xem sao”, bận chăm sóc gia đình hơn chăm tim mình. Thói quen này đã khiến quá nhiều người đến viện muộn. Nếu xuất hiện đau hoặc tức ngực kéo dài, đau lan lên tay, hàm hoặc lưng, khó thở nặng, vã mồ hôi lạnh, choáng, ngất hoặc tình trạng xấu đi nhanh, không được ở nhà chờ thuốc tiêu, mà phải gọi cấp cứu ngay. Dù không có triệu chứng kịch tính, cảm giác “có gì đó rất sai” trong cơ thể đi kèm những thay đổi kể trên luôn xứng đáng một cuộc khám tim mạch. Dù làm đủ mọi thứ “đúng” vẫn có thể bị nhồi máu cơ tim, nhưng không vì thế mà buông xuôi. Tập thể dục đều, ăn uống tốt cho tim, tránh thuốc lá, giữ cân nặng hợp lý, ngủ đủ giấc và kiểm soát huyết áp, mỡ máu, đường huyết trước khi chúng gây triệu chứng là cách phòng ngừa bệnh tim sớm có hiệu quả. Không ai chăm trái tim phụ nữ tốt hơn chính họ – miễn là họ dừng việc coi nhẹ những tín hiệu lặng lẽ.
