Quy mô kỷ lục chưa đồng nghĩa với giá trị nội địa cao
Xuất nhập khẩu là hoạt động mua bán hàng hóa qua biên giới, trong đó quy mô kim ngạch phản ánh giá trị giao dịch chứ chưa cho biết bao nhiêu giá trị được tạo ra trong nước. Đó là điểm cần nhớ khi thương mại hàng hóa Việt Nam vượt mốc 1.000 tỷ USD.
Đến ngày 29/10/2026, tổng kim ngạch đạt hơn 1.001 tỷ USD; xuất khẩu khoảng 493,64 tỷ USD, nhập khẩu 507,66 tỷ USD. Những con số này ghi nhận sức sản xuất và hội nhập, nhưng cũng đặt ra câu hỏi khó hơn: doanh nghiệp Việt giữ lại bao nhiêu giá trị trong mỗi sản phẩm đi ra thị trường quốc tế? Cột mốc quy mô đáng mừng, song không nên trở thành thước đo duy nhất.
Đà tăng được hỗ trợ bởi sản xuất chế biến, chế tạo, sự tham gia của doanh nghiệp có vốn đầu tư nước ngoài và việc khai thác các hiệp định thương mại tự do. Tuy nhiên, ở những ngành xuất khẩu lớn như điện tử, máy móc, dệt may và da giày, giá trị gia tăng trong nước vẫn chưa tương xứng với kim ngạch. Vì thế, thành tích thương mại chỉ bền vững khi doanh nghiệp trong nước có năng lực cung ứng và vị thế lớn hơn.
Từ gia công sang vị trí nhà cung cấp có năng lực
Muốn tăng giá trị xuất khẩu, doanh nghiệp nội cần tiến xa hơn các công đoạn tạo giá trị thấp: đầu tư vào năng lực sản xuất, chất lượng ổn định, công nghệ và khả năng đáp ứng tiêu chuẩn của khách hàng quốc tế. Đây không phải bước chuyển có thể đạt được chỉ bằng cách tìm thêm đơn hàng; nó đòi hỏi kết nối lâu dài giữa doanh nghiệp Việt, nhà mua hàng và các tập đoàn đang tổ chức sản xuất xuyên biên giới.
Một hướng thực tế là xây dựng liên kết cung ứng giữa doanh nghiệp có vốn đầu tư nước ngoài và nhà sản xuất nội địa. Khi doanh nghiệp Việt đáp ứng được yêu cầu về chất lượng, giao hàng và truy xuất, họ có cơ hội trở thành nhà cung cấp trong chuỗi sản xuất toàn cầu, thay vì chỉ nhận phần việc có giá trị gia tăng thấp. Chính sách hỗ trợ cũng nên ưu tiên năng lực kết nối này, thay vì chỉ tính số doanh nghiệp tham gia hội chợ hay số thị trường đã tiếp cận.
Doanh nghiệp cũng cần giảm lệ thuộc vào nguồn cung bên ngoài bằng cách phát triển nhà cung cấp trong nước và tăng khả năng chủ động nguyên liệu, linh kiện. Mục tiêu không phải nội địa hóa bằng mọi giá, mà là tạo thêm năng lực và giá trị tại Việt Nam, đồng thời giữ được chất lượng cạnh tranh. Đây mới là cách nâng vị thế trong chuỗi cung ứng toàn cầu.
Mở thị trường phải đi cùng phân phối và hậu cần
Tiếp cận khách hàng quốc tế qua thương mại điện tử có thể mở cửa cho doanh nghiệp nhỏ và vừa mà không cần lập ngay cửa hàng hay mạng lưới đại lý ở nước ngoài. Nội dung trực quan giúp người bán kể về cách dùng, quy trình sản xuất, đặc điểm sản phẩm và thương hiệu tới những người mua chưa biết hàng Việt. Nhưng có lượt xem chưa đồng nghĩa với xuất khẩu thành công: đơn hàng còn phải được giao đúng hạn, thanh toán, đổi trả và chăm sóc sau bán.
Vì vậy, mở rộng xuất nhập khẩu Việt Nam cần gắn kênh bán hàng với đối tác phân phối, kho vận và dịch vụ giao nhận. Dùng chung hạ tầng logistics có thể giảm gánh nặng đầu tư ban đầu cho doanh nghiệp nhỏ, đồng thời giúp họ tiếp cận những đơn hàng quốc tế phù hợp quy mô. Đây là lợi ích thiết thực: người mua có trải nghiệm đáng tin cậy hơn, còn nhà sản xuất nội địa có cơ hội xây dựng khách hàng lặp lại thay vì chỉ bán được một lần.
Kế hoạch logistics quốc gia đặt mục tiêu tăng trưởng ngành bình quân 12–15% mỗi năm trong giai đoạn 2025–2035 và giảm chi phí logistics xuống tương đương 12–15% tổng sản phẩm trong nước. Các mục tiêu ấy chỉ có ý nghĩa với doanh nghiệp khi hạ tầng và dịch vụ thực sự giúp hàng hóa đi nhanh, ổn định và dễ truy xuất.
Chặng tiếp theo là tăng trưởng có chất lượng
Cột mốc kim ngạch nên được xem là điểm chuyển hướng: từ câu hỏi bán được bao nhiêu sang câu hỏi Việt Nam tạo ra bao nhiêu giá trị. Tăng trưởng thương mại cần đi cùng chất lượng, hiệu quả và khả năng chống chịu trước biến động thị trường, tiêu chuẩn kỹ thuật và yêu cầu chuyển đổi xanh. Nếu sản xuất phụ thuộc nhiều vào đầu vào nhập khẩu và doanh nghiệp nội đứng ngoài các khâu quyết định, kim ngạch lớn vẫn có thể che khuất nền tảng giá trị còn mỏng.
Việc kết nối nhà sản xuất Việt với nhà nhập khẩu và hệ thống phân phối cần được duy trì thực chất. Tháng 8/2026, hoạt động giới thiệu sản phẩm xuất khẩu tại Côn Minh đã hướng tới kết nối doanh nghiệp với nhà nhập khẩu và mạng lưới phân phối ở khu vực Tây Nam Trung Quốc. Đây là kiểu xúc tiến đáng nhân rộng nếu được nối tiếp bằng hỗ trợ tiêu chuẩn, logistics và chăm sóc đối tác sau khi kết thúc sự kiện.
Thời gian tới, cơ quan quản lý cho biết sẽ phối hợp với các bộ, ngành, địa phương và cộng đồng doanh nghiệp để phát triển thị trường, hỗ trợ tận dụng cơ hội hội nhập, nâng sức cạnh tranh và chuyển dịch cơ cấu thương mại theo hướng bền vững. Kết quả cuối cùng không nên chỉ là kim ngạch tiếp tục tăng, mà là doanh nghiệp trong nước giữ vai trò lớn hơn, tạo nhiều giá trị hơn và đứng vững hơn trong chuỗi cung ứng toàn cầu.
