Kỷ lục lớn, thước đo tiếp theo còn lớn hơn
Xuất nhập khẩu Việt Nam là hoạt động trao đổi hàng hóa với các thị trường quốc tế, kết nối sản xuất trong nước với chuỗi cung ứng toàn cầu và phản ánh mức độ hội nhập của nền kinh tế. Trong 10 tháng năm 2026, tổng kim ngạch xuất nhập khẩu hàng hóa đạt 1.010,55 tỷ USD, tăng 32,3% so với cùng kỳ và lần đầu vượt mốc 1.000 tỷ USD. Đây là thành quả đáng ghi nhận, nhưng sẽ là sai lầm nếu xem quy mô giao thương như thước đo duy nhất của thành công. Xuất khẩu đạt 499,24 tỷ USD, trong khi nhập khẩu lên tới 511,31 tỷ USD; các con số này vừa cho thấy sức sản xuất và nhu cầu đầu vào tăng, vừa đặt ra câu hỏi về phần giá trị thực sự được tạo ra và giữ lại trong nước. Sau cột mốc, ưu tiên phải là chất lượng thương mại: tăng giá trị gia tăng, nâng hiệu quả và làm cho doanh nghiệp nội địa trở thành chủ thể mạnh hơn.
Động lực tăng trưởng và khoảng trống giá trị nội địa
Đà tăng không tự nhiên xuất hiện. Sản xuất trong nước phục hồi, đặc biệt ở công nghiệp chế biến, chế tạo; doanh nghiệp tận dụng các hiệp định thương mại tự do và mở rộng thị trường; dòng vốn đầu tư nước ngoài cũng góp phần duy trì các ngành xuất khẩu chủ lực. Trong 10 tháng, hàng chế biến chiếm 90,7% kim ngạch xuất khẩu, còn tư liệu sản xuất chiếm 94,1% kim ngạch nhập khẩu. Cơ cấu ấy cho thấy năng lực sản xuất hướng xuất khẩu đã hình thành, nhưng đồng thời phơi bày mức phụ thuộc lớn vào đầu vào nhập khẩu. Vì vậy, tăng thêm đơn hàng chưa đủ để khẳng định năng lực nội sinh đã tiến tương xứng. Nếu doanh nghiệp trong nước không nâng công nghệ, chất lượng cung ứng và khả năng tham gia các khâu có giá trị cao, tăng trưởng vẫn có thể nghiêng về mở rộng sản lượng hơn là tạo thêm giá trị cho nền kinh tế.
Cải cách phải chuyển thành sức cạnh tranh
Trong bối cảnh thương mại toàn cầu chịu tác động của xung đột địa chính trị, giá năng lượng, rào cản thương mại và dịch chuyển chuỗi cung ứng, dựa vào một vài thị trường hay lợi thế chi phí là lựa chọn mong manh. Mạng lưới hiệp định thương mại mở ra cơ hội tiếp cận thị trường, nhưng doanh nghiệp chỉ hưởng lợi bền vững khi đáp ứng được tiêu chuẩn kỹ thuật, yêu cầu xanh và quy tắc xuất xứ. Cải cách thủ tục, số hóa thông quan và tạo thuận lợi thương mại cần tiếp tục, song cải cách cũng phải giúp doanh nghiệp giảm trở ngại để đầu tư vào năng suất, chất lượng và đổi mới. Mốc giao thương kỷ lục vì thế không phải lý do để tự mãn; đó là áp lực phải nâng sức cạnh tranh thật, từ năng lực cung ứng trong nước đến khả năng thích ứng trước thay đổi chính sách và nhu cầu quốc tế.
Tăng trưởng tiếp theo phải bền vững hơn
Việc cần làm trong giai đoạn tới đã khá rõ: đa dạng hóa thị trường xuất khẩu, khai thác sâu hơn các hiệp định thương mại, phát triển công nghiệp hỗ trợ và chủ động nguồn cung nguyên liệu đầu vào. Cơ quan quản lý cần phối hợp với địa phương và cộng đồng doanh nghiệp để phát triển thị trường, tận dụng cơ hội hội nhập và chuyển dịch cơ cấu xuất nhập khẩu theo hướng bền vững. Nhưng kết quả không nên chỉ được đánh giá bằng việc kim ngạch xuất nhập khẩu lập thêm kỷ lục. Thước đo đáng tin hơn là doanh nghiệp Việt có bán được sản phẩm chế biến sâu, tham gia nhiều hơn vào chuỗi cung ứng và giữ lại được nhiều giá trị hơn hay không. Mốc 1.000 tỷ USD chứng minh quy mô đã đổi khác; chặng tiếp theo phải chứng minh chất lượng tăng trưởng cũng đổi khác. Nếu không, kỷ lục sẽ chỉ là con số lớn trên một nền tảng còn phụ thuộc.
