TP.HCM chọn quốc lộ làm “xương sống” kết nối vùng
Hai dự án nâng cấp quốc lộ TP.HCM với tổng vốn hơn 28.000 tỷ đồng, gồm mở rộng Quốc lộ 13 hướng cửa ngõ phía Bắc và Quốc lộ 1 hướng cửa ngõ phía Tây, là bước đi chiến lược nhằm hình thành các trục giao thông tốc độ nhanh, giảm ùn tắc đô thị và tăng kết nối giao thông vùng giữa trung tâm thành phố, các tỉnh Đông Nam Bộ và Đồng bằng sông Cửu Long.
Điểm đáng chú ý là thành phố không chọn cách vá víu từng nút thắt, mà quyết định đầu tư mạnh vào hai hành lang huyết mạch. UBND TP.HCM vừa phê duyệt nhà đầu tư cho dự án thành phần 2 nâng cấp, mở rộng Quốc lộ 13 theo phương thức PPP, hợp đồng BOT, đồng thời tổ chức lễ khởi công gói nâng cấp Quốc lộ 1 đoạn từ đường Kinh Dương Vương đến ranh tỉnh Tây Ninh. Cả hai dự án đều được khởi động nhân dịp Quốc khánh 2/9, cho thấy thông điệp chính trị rõ ràng: hạ tầng giao thông đối ngoại đang được đặt ở vị trí ưu tiên hàng đầu.
Quốc lộ 13: trục tốc độ nhanh mở cửa ngõ phía Bắc
Với tổng mức đầu tư hơn 21.000 tỷ đồng, dự án nâng cấp, mở rộng Quốc lộ 13 không chỉ là nâng cấp mặt đường mà được định hướng trở thành một trong 10 tuyến đường tốc độ nhanh của TP.HCM. Trong đó, hơn 14.000 tỷ đồng được dành cho bồi thường, hỗ trợ, tái định cư và giải phóng mặt bằng, phần xây lắp và vận hành của dự án thành phần 2 chi khoảng 6.276 tỷ đồng. Đây là lựa chọn cho thấy chính quyền sẵn sàng trả giá cao cho quỹ đất để đổi lấy một trục giao thông xuyên suốt. Theo một phát biểu được dẫn lại, “các dự án hạ tầng giao thông trọng điểm như Quốc lộ 1, Quốc lộ 13 và các đoạn tuyến cao tốc có vai trò quan trọng trong việc hoàn thiện mạng lưới giao thông đối ngoại của thành phố”.
Dự án có phạm vi mở rộng khoảng 5,9km từ cầu Bình Triệu đến ranh tỉnh Bình Dương cũ. Đoạn từ cầu Bình Triệu đến nút giao Bình Phước sẽ có đường trên cao dài khoảng 3,75km, 4 làn xe, rộng 18,5m, tốc độ thiết kế 80km/h; phía dưới là tuyến song hành 8–10 làn, tốc độ 60km/h, tăng khả năng tiếp cận cho khu dân cư dọc tuyến. Nút giao Bình Lợi và Bình Phước được tổ chức ba tầng với hầm chui, dải phân cách và vỉa hè cây xanh, mặt cắt ngang lên tới 60m, 10–14 làn xe ở những đoạn không có cầu cạn. Khi hoàn thiện, hành lang này hứa hẹn kéo dài kết nối đến cửa khẩu Hoa Lư giáp Campuchia, trở thành trục lưu thông hàng hóa quan trọng của toàn vùng.
Quốc lộ 1 phía Tây: mở rộng làn xe để giảm áp lực về miền Tây
Ở cửa ngõ phía Tây, TP.HCM khởi công dự án nâng cấp, mở rộng Quốc lộ 1 dài khoảng 9,62km, từ đường Kinh Dương Vương đến ranh tỉnh Tây Ninh, với mặt cắt ngang 60m, quy mô 10–12 làn xe và tổng mức đầu tư khoảng 6.674 tỷ đồng. Đây là đoạn thuộc tuyến quốc lộ dài nhất Việt Nam, đảm nhận phần lớn lưu lượng phương tiện từ TP.HCM đi Đồng bằng sông Cửu Long. Việc mở rộng làn xe theo chuẩn cao, kết hợp tổ chức giao thông đồng bộ, được kỳ vọng giải tỏa áp lực ùn tắc thường trực tại cửa ngõ phía Tây – nơi mỗi sự cố nhỏ hiện nay có thể kéo theo hàng giờ kẹt xe liên tiếp.
Toàn bộ dự án từ đường Kinh Dương Vương đến ranh tỉnh Long An cũ (nay là đường Lê Khả Phiêu) được triển khai theo Nghị quyết 98 của Quốc hội, gồm ba dự án thành phần với tổng vốn khoảng 16.285 tỷ đồng, trong đó hai dự án bồi thường, hỗ trợ, tái định cư dùng ngân sách nhà nước còn phần xây dựng thực hiện theo PPP, hợp đồng BOT. Theo kế hoạch, toàn tuyến sẽ hoàn thành và đưa vào khai thác trong năm 2029. Sau nâng cấp, Quốc lộ 1 sẽ kết nối thuận lợi hơn với các tuyến vành đai 2, 3, 4 và hệ thống cao tốc, hình thành mạng lưới kết nối giao thông vùng có năng lực vận chuyển lớn giữa TP.HCM và các tỉnh phía Nam, đặc biệt là Đồng bằng sông Cửu Long.
Tác động đến cư dân, logistics và không gian phát triển vùng
Từ góc nhìn người dân và doanh nghiệp, điều quan trọng không chỉ là những con số đầu tư, mà là khả năng di chuyển nhanh hơn, an toàn hơn và ít bị gián đoạn. Quốc lộ 13 sau khi trở thành trục tốc độ nhanh, hạn chế giao cắt, sẽ rút ngắn thời gian đi từ trung tâm TP.HCM tới các khu công nghiệp phía Bắc, đồng thời giảm tải cho các tuyến hiện hữu vốn đã quá sức. Tuyến song hành 8–10 làn dưới cầu cạn giúp cư dân dọc tuyến tiếp cận dịch vụ, thương mại dễ dàng hơn, thay vì bị chia cắt bởi dòng xe liên tỉnh.
Ở phía Tây, mở rộng tuyến lên 10–12 làn xe trên Quốc lộ 1 được kỳ vọng giải quyết một phần tình trạng quá tải và nâng cao năng lực vận tải trên trục kết nối với các tỉnh Đồng bằng sông Cửu Long. Nếu kết hợp tốt với các tuyến vành đai và cao tốc, luân chuyển hàng hóa nông sản, thủy sản từ miền Tây lên TP.HCM và ngược lại sẽ ổn định hơn, giảm chi phí ẩn từ kẹt xe, chậm giao hàng. Về dài hạn, việc đồng loạt nâng cấp quốc lộ TP.HCM theo hướng PPP và BOT thể hiện quan điểm dám chia sẻ rủi ro với khu vực tư nhân để đổi lấy lợi ích kết nối giao thông vùng – điều mà một đô thị đầu tàu kinh tế buộc phải làm nếu không muốn bị tụt lại.
Kết luận: Hạ tầng mạnh hay tắc nghẽn là bài kiểm tra năng lực lãnh đạo
Hai dự án nâng cấp Quốc lộ 13 và Quốc lộ 1 cho thấy TP.HCM đã nhận diện đúng điểm nghẽn: nếu không có trục giao thông tốc độ nhanh ra Bắc và Tây, mọi nỗ lực phát triển kinh tế vùng sẽ bị kéo chậm. Khi thành phố chi hơn 21.000 tỷ đồng cho một tuyến quốc lộ và khoảng 6.674 tỷ đồng cho một đoạn khác, đó là lựa chọn mang tính chiến lược hơn là chi tiêu giản đơn. Cũng vì vậy, năng lực tổ chức PPP, minh bạch câu chuyện thu phí, giải phóng mặt bằng nhân văn sẽ trở thành thước đo mới cho quản trị đô thị.
Trong bối cảnh GRDP của TP.HCM chiếm hơn 23% tăng trưởng chung cả nước, thành phố không thể tiếp tục để người dân mất hàng giờ trên những tuyến quốc lộ quá tải. Nếu các mốc tiến độ được đảm bảo và kết nối với mạng vành đai, cao tốc được thực hiện đúng như quy hoạch, hai dự án hơn 28.000 tỷ đồng này có thể trở thành cú hích thật sự cho không gian phát triển của vùng kinh tế trọng điểm phía Nam: giao thông liên vùng trôi chảy hơn, chi phí logistics giảm, và cơ hội phân bố lại dân cư – công nghiệp theo hướng cân bằng hơn.
