Bước ngoặt năm học 2026-2027: từ văn bản tới áp lực đổi thay
Năm học 2026-2027 trong giáo dục phổ thông là giai đoạn các trường, giáo viên, học sinh và phụ huynh phải triển khai đồng thời tám nội dung trọng tâm, từ giáo dục địa phương, trải nghiệm, STEM cho tới năng lực số và đạo đức, dưới sự hướng dẫn chi tiết của Bộ Giáo dục và Đào tạo nhằm nâng cao chất lượng và tính công bằng của việc học ở bậc phổ thông. Đây không chỉ là một kế hoạch kỹ thuật; đó là lời nhắc rằng nhà trường không còn được “dạy sao cũng được”. Bộ GDĐT đã ban hành Công văn 5208/BGDĐT-GDPT ngày 7/8/2026 để hướng dẫn thực hiện nhiệm vụ giáo dục phổ thông năm học 2026-2027. Trọng tâm là tổ chức hiệu quả Chương trình giáo dục phổ thông, bảo đảm giáo dục bắt buộc và công bằng trong tiếp cận, đồng thời đẩy mạnh chuyển đổi số giáo dục, năng lực số và trí tuệ nhân tạo. Nghĩa là từ nay, mọi trường phổ thông phải vừa dạy đúng chương trình, vừa xây dựng văn hóa số, quản lý minh bạch và bảo vệ học sinh trước lạm thu, ép buộc học thêm.
Tám nội dung trọng tâm: định hình lại "bức tranh" giáo dục phổ thông
Tám nội dung trọng tâm giáo dục mà Bộ GDĐT hướng dẫn là bản đồ định hướng cho các trường trong năm học 2026-2027. Gồm: giáo dục địa phương; hoạt động trải nghiệm, hướng nghiệp; giáo dục STEM/STEAM, nghiên cứu khoa học, kỹ thuật; giáo dục năng lực số, trí tuệ nhân tạo và an toàn mạng; dạy học tiếng Anh và nâng cao chất lượng ngoại ngữ; tăng cường giáo dục nghệ thuật; giáo dục thể chất, thể thao và y tế trường học; giáo dục đạo đức, lối sống, văn hóa, pháp luật, kỹ năng sống và trách nhiệm công dân. Nếu triển khai nghiêm túc, chương trình học sẽ bớt nặng lý thuyết, tăng trải nghiệm, kỹ năng và bản sắc địa phương. Tuy nhiên, điều đó chỉ xảy ra khi kế hoạch giáo dục nhà trường không bị cắt xén nội dung, thời lượng, hoặc tổ chức theo kiểu hình thức cho đủ báo cáo. Phụ huynh cần hiểu rằng các hoạt động trải nghiệm, nghệ thuật, thể thao không phải “phần phụ” mà là phần bắt buộc của một nền giáo dục cân bằng.
Chuyển đổi số, năng lực số và AI: thách thức thật sự trong lớp học
Điểm khác biệt rõ nhất của năm học 2026-2027 là yêu cầu đẩy mạnh chuyển đổi số giáo dục và giáo dục năng lực số, trí tuệ nhân tạo. Bộ GDĐT yêu cầu triển khai học bạ số, học liệu số, tuyển sinh trực tuyến và ứng dụng công nghệ trong quản lý, dạy học, kiểm tra, đánh giá; toàn bộ học sinh phải có học bạ số được cập nhật đầy đủ và kết nối với cơ sở dữ liệu của Bộ. Về phía người học, nội dung STEM phải gắn với phát triển năng lực số thông qua các bài học có ứng dụng công nghệ số và công cụ AI phù hợp. Đồng thời, học sinh phải được hướng dẫn sử dụng công nghệ và trí tuệ nhân tạo an toàn, có trách nhiệm, trung thực, phòng ngừa phụ thuộc và lạm dụng công nghệ, cũng như các nguy cơ trên môi trường số. Nếu giáo viên vẫn xem thiết bị, nền tảng số chỉ là công cụ trình chiếu và phụ huynh phó mặc con với điện thoại, yêu cầu này sẽ biến thành hình thức. Gia đình cần cùng nhà trường đặt ra quy tắc dùng thiết bị, giám sát đạo đức số và cách con sử dụng AI để học thay vì để gian lận.
Ngoại ngữ, nghệ thuật, thể chất: từ "môn phụ" thành trụ cột phát triển
Hướng dẫn mới nhấn mạnh rõ: tiếng Anh, nghệ thuật và thể chất không còn là những “môn phụ” có thể hy sinh cho học thêm toán, văn. Các nhà trường được yêu cầu từng bước tổ chức dạy và sử dụng tiếng Anh như ngôn ngữ thứ hai trong trường, phù hợp điều kiện đội ngũ và cơ sở vật chất. Tại địa bàn thiếu giáo viên ngoại ngữ, có thể dạy liên trường, theo cụm hoặc kết hợp trực tiếp với trực tuyến, phát triển và chia sẻ học liệu dùng chung. Đây là tín hiệu tích cực, nhưng cũng đặt ra yêu cầu phụ huynh phải thay đổi suy nghĩ: năng lực ngoại ngữ là công cụ sống còn trong thời đại số, không phải dịch vụ luyện thi. Giáo dục nghệ thuật được tăng cường qua môn học, câu lạc bộ, sân chơi và trải nghiệm, nhằm khuyến khích học sinh sáng tạo, biểu diễn, cảm thụ, giữ gìn bản sắc văn hóa, nghệ thuật truyền thống và địa phương. Song song đó, giáo dục thể chất, thể thao và y tế trường học phải được tổ chức hiệu quả, chú trọng chăm sóc sức khỏe, phòng chống tai nạn, thương tích. Phụ huynh cần ủng hộ con tham gia hoạt động nghệ thuật, thể thao thay vì chỉ ưu tiên thêm giờ luyện đề.
Chấn chỉnh lạm thu, học thêm và bảo đảm cơ hội học tập: trách nhiệm chung
Một điểm đáng chú ý và được xã hội kỳ vọng là yêu cầu chấn chỉnh lạm thu, ép buộc học thêm trong năm học 2026-2027. Bộ GDĐT yêu cầu các địa phương thực hiện nghiêm quy định về dạy thêm, học thêm; công khai, quản lý đúng quy định các khoản thu, chi, tài trợ và huy động nguồn lực. Những hành vi lạm thu, ép buộc đóng góp, ép buộc học thêm hoặc lợi dụng danh nghĩa tự nguyện để thu tiền trái quy định phải được kịp thời phát hiện, chấn chỉnh và xử lý. Tuy nhiên, nếu phụ huynh vẫn im lặng trước lạm thu hoặc chủ động “xin lớp thêm”, văn bản sẽ khó đi vào đời sống. Về mạng lưới trường lớp, Bộ yêu cầu rà soát, sắp xếp phù hợp phân bố dân cư và điều kiện đi lại, đặc biệt với vùng dân tộc thiểu số, miền núi, biên giới, hải đảo, việc dồn ghép điểm trường phải không làm giảm cơ hội tiếp cận giáo dục, tăng quãng đường đi học hay ảnh hưởng an toàn học sinh. Đây là lời nhắc rằng quyền được đến trường gần, an toàn của trẻ em không thể bị hy sinh cho mục tiêu tinh giản máy móc. Phụ huynh, cộng đồng cần tham gia giám sát, lên tiếng khi việc sắp xếp trường lớp không bảo vệ lợi ích của học sinh.
