11 phương thức xét tuyển mới: Chuẩn hóa để giảm rối
Phương thức xét tuyển đại học là tập hợp các cách thức, tiêu chí và nguồn điểm mà trường đại học sử dụng để chọn thí sinh trúng tuyển, bao gồm thi tốt nghiệp THPT, học bạ, thi đánh giá năng lực, xét tuyển thẳng và các hình thức kết hợp, được quy định thống nhất trong quy chế tuyển sinh nhằm bảo đảm chất lượng và công bằng cho người học. Bộ GD-ĐT đã công bố dự thảo quy chế tuyển sinh đại học dự kiến áp dụng từ năm 2027 với danh mục mã số phương thức xét tuyển rút gọn từ 19 xuống còn 11. Đây không phải thay đổi mang tính kỹ thuật đơn thuần, mà là bước xoay trục rõ ràng: hệ thống tuyển sinh phải bớt chồng chéo, bớt lệch chuẩn, nhưng vẫn giữ được sự linh hoạt của các trường và cơ hội đa dạng cho thí sinh. Nếu các năm trước, thí sinh phải "bơi" trong rừng phương thức, thì giai đoạn mới buộc mọi bên phải trở nên có kỷ luật hơn.
Vì sao thu gọn từ 19 xuống 11 phương thức là điều cần làm
Việc giảm số lượng phương thức xét tuyển đại học không phải chuyện mang tính hình thức, mà xuất phát từ những bất ổn đã thấy rất rõ trong giai đoạn 2022–2026. Theo ông Nguyễn Tiến Thảo, các điều chỉnh như bỏ xét tuyển sớm, quy đổi tương đương, giới hạn số phương thức, quy định ngưỡng đầu vào và mức điểm cộng tối đa đã tạo chuyển biến tích cực, giúp khoảng cách điểm giữa kỳ thi phụ và thi tốt nghiệp THPT giảm từ 2,6 xuống 1,2 điểm. Tuy vậy, thống kê vẫn cho thấy hơn 40% số chương trình đào tạo sử dụng từ 2 phương thức trở lên có biên độ chênh lệch điểm trúng tuyển từ 3 điểm. Nói thẳng, hệ thống hiện tại vừa phức tạp, vừa thiếu công bằng. Dự thảo mới vì thế tập trung vào việc giảm và chuẩn hóa phương thức xét tuyển, không dùng điểm cộng ngoài ưu tiên chính sách, xác định rõ nguồn tuyển và ngưỡng đầu vào, hoàn thiện điều kiện liên thông, đồng thời chuẩn hóa độ lệch giữa các tổ hợp và tăng khai thác dữ liệu sẵn có.
Học sinh lớp 12: Đừng chạy theo chứng chỉ, hãy quay về nền tảng kiến thức
Nhóm chịu tác động trực tiếp của thay đổi quy chế tuyển sinh là học sinh lớp 12 đang chuẩn bị xét tuyển đại học. Dự thảo quy định mỗi ngành chỉ được dùng tối đa 3 phương thức thay vì 5 như trước, đồng thời đề xuất không cộng điểm ưu tiên cho chứng chỉ IELTS hoặc thành tích học sinh giỏi khi xét tuyển đại học. Điều này đánh vào thói quen "đầu tư chứng chỉ" để kiếm vài điểm cộng. Nhiều học sinh ở các lớp chọn khối D đã bỏ nhiều công sức và chi phí để ôn IELTS, SAT như trường hợp Võ Hoàng hay Khánh Chi, nên lo ngại nếu quy định thay đổi quá nhanh sẽ khiến công sức 2–3 năm không được ghi nhận đúng mức. Từ góc nhìn giáo viên, việc thay đổi để hướng tới công bằng vùng miền là hợp lý, nhưng cần có lộ trình để không làm học sinh bị sốc tâm lý. Thông điệp rõ nhất lúc này là: thi tốt nghiệp THPT mới là "trục" chính, kiến thức phổ thông mới là nền, còn chứng chỉ quốc tế phải được xem là lợi thế dài hạn chứ không phải chiếc vé ưu tiên cộng điểm.
Các trường đại học xoay trục: Từ nhiều kênh sang xét tuyển kết hợp
Tuyển sinh đại học 2027 đang buộc các trường phải điều chỉnh chiến lược thay vì chờ quy định cuối cùng. Nhiều trường đã chủ động xây dựng phương thức xét tuyển kết hợp để vừa siết chất lượng đầu vào, vừa giảm số kỳ thi mà thí sinh phải tham gia. Có trường lựa chọn từ năm 2026 chỉ dùng một phương thức xét tuyển kết hợp, gồm điểm thi tốt nghiệp THPT, kết quả thi đánh giá năng lực được quy đổi về thang 30 và điểm học tập lớp 12 theo tổ hợp môn; nếu thí sinh không có điểm đánh giá năng lực thì sẽ tăng trọng số hai thành phần còn lại. Một trường khác dự kiến dùng 3 phương thức cho mỗi ngành: thi tốt nghiệp, thi đánh giá năng lực và học bạ. Vấn đề khiến nhiều lãnh đạo trường băn khoăn là nếu từ 2028 buộc mỗi ngành chỉ còn một phương thức, nguy cơ mất công bằng giữa các ngành hoặc dựa quá nhiều vào học bạ là có thật. Vì thế, xu hướng chung là đề xuất giữ ít nhất 2–3 phương thức để vừa bảo đảm tự chủ đại học, vừa mở thêm cửa cho thí sinh.
Chiến lược chuẩn bị xét tuyển đại học: Kế hoạch 3 bước cho học sinh và phụ huynh
Điều quan trọng nhất với học sinh hiện nay không phải tranh luận vô tận về dự thảo, mà là chủ động xây dựng kế hoạch chuẩn bị xét tuyển đại học ngay từ bây giờ. Dự thảo đặt lộ trình rõ: từ năm 2027, mỗi ngành áp dụng tối đa 3 phương thức, đến 2028 còn 1 phương thức, xét tuyển thẳng và cử tuyển không tính vào giới hạn. Năm 2027 cũng được xem là giai đoạn thử nghiệm quan trọng để thu thập dữ liệu về độ chênh điểm, khả năng dự báo kết quả học tập đại học, chi phí thí sinh phải bỏ ra, số kỳ thi phải tham gia và mức độ tiếp cận của học sinh ở các địa bàn khác nhau; trên cơ sở đó mới quyết định cách áp dụng từ 2028. Với học sinh, ba bước thực tế là: (1) coi thi tốt nghiệp THPT là tâm điểm ôn luyện và phân bổ thời gian tương xứng; (2) theo dõi sớm phương thức từng trường để chọn tham gia kỳ thi đánh giá năng lực hoặc dùng học bạ một cách chiến lược; (3) duy trì chứng chỉ ngoại ngữ như IELTS như một năng lực thật, chấp nhận việc không còn được cộng điểm nhưng vẫn có giá trị khi được quy đổi hoặc làm chuẩn đầu vào. Mọi thay đổi đều cần thời gian, nhưng ai chủ động trước sẽ là người ít bị cuốn vào vòng xoáy lo lắng nhất.
