Chuẩn hóa phương thức xét tuyển: Ít đi nhưng yêu cầu rõ ràng hơn
Chuẩn hóa phương thức xét tuyển đại học là việc Bộ Giáo dục và Đào tạo sắp xếp, rút gọn và quy định lại các cách xét tuyển thành danh mục thống nhất, nhằm giảm số lượng phương thức, làm rõ tiêu chí đánh giá và thu hẹp chênh lệch điểm giữa các kênh tuyển sinh để thí sinh vào cùng một ngành được đánh giá trên những chuẩn chung dễ so sánh và minh bạch hơn. Điểm mấu chốt của dự thảo lần này là Bộ Giáo dục và Đào tạo chủ động thay đổi cuộc chơi tuyển sinh trước, chứ không chờ tới khi hệ thống trở nên quá phức tạp rồi mới xử lý. Bộ đang lấy ý kiến dự thảo thông tư sửa đổi quy định về tuyển sinh và đào tạo đại học, với mục tiêu chuẩn hóa tuyển sinh 2027 trên nền dữ liệu và kinh nghiệm giai đoạn 2022–2026. Theo danh mục công bố trong một tọa đàm ngày 25/9, số phương thức xét tuyển đại học dự kiến giảm từ 19 xuống còn 11.
Từ 19 xuống 11 phương thức xét tuyển đại học: Vì sao phải tinh gọn?
Về bề mặt, giảm từ 19 xuống 11 phương thức xét tuyển đại học là một động tác kỹ thuật; thực chất, đó là bước siết lại chuẩn đánh giá năng lực của thí sinh. Theo danh mục dự kiến, 11 phương thức gồm: dùng kết quả thi tốt nghiệp THPT, thi tốt nghiệp trung học nghề, học tập cấp THPT, học tập cấp trung học nghề, xét tuyển thẳng, kỳ thi tuyển sinh chung, kỳ thi riêng, chứng chỉ quốc tế, phương thức kết hợp, xét tuyển thí sinh tốt nghiệp chương trình THPT nước ngoài và phương thức khác. Các nhóm kỳ thi đánh giá năng lực, đánh giá tư duy, thi văn hóa, V-SAT… được thu gọn vào hai mã lớn là kỳ thi tuyển sinh chung (401) và kỳ thi riêng của cơ sở đào tạo (402), thay vì tách nhỏ như trước. Phương thức kết hợp được gom về một mã 500, thay cho việc liệt kê từng kiểu kết hợp thi tốt nghiệp, học bạ, năng khiếu, chứng chỉ quốc tế hay phỏng vấn. Việc tinh gọn này nhằm giảm tình trạng các phương thức có bản chất tương đồng nhưng lại mang nhiều mã khác nhau, gây khó theo dõi và dễ tạo cảm giác "lối đi riêng" không minh bạch.
Giới hạn mỗi ngành tối đa 3 phương thức: Lợi thế ai, bất lợi ai?
Điểm thay đổi gây tranh luận nhất là quy định mỗi ngành, mỗi chương trình đào tạo chỉ được dùng tối đa 3 phương thức xét tuyển từ năm 2027, và sẽ giảm xuống 1 phương thức từ năm 2028. Xét tuyển thẳng và cử tuyển không tính vào giới hạn này, nhưng phần lớn thí sinh vẫn phải cạnh tranh trong "khung" đã thu hẹp. Theo một thống kê, giai đoạn 2022–2026 chỉ 36,4% tổng số lượt chương trình đào tạo có căn cứ đối chiếu chính thức giữa các phương thức; hơn 40% chương trình dùng từ hai phương thức trở lên có biên độ chênh lệch từ 3 điểm. Đây là con số cho thấy hệ thống trước đó thiếu sự tương đương. Giới hạn số phương thức xét tuyển ngành học là cách buộc từng ngành phải chọn ra thước đo phù hợp nhất với năng lực và kiến thức cần có của sinh viên, thay vì mở ra quá nhiều lối vào với mức điểm chênh lệch lớn. Về mặt tích cực, thí sinh không còn bị phân tán bởi quá nhiều kịch bản, dễ tập trung ôn luyện theo các "kênh chính". Nhưng mặt khác, những bạn vốn trông chờ vào việc "đi đường vòng" bằng học bạ, kỳ thi riêng hoặc phương thức kết hợp sẽ phải cân nhắc kỹ hơn, vì mỗi ngành chỉ giữ lại số ít cửa phù hợp với chiến lược đào tạo.
Tác động thực tế: Học sinh phải viết lại chiến lược chuẩn bị đại học
Khi phương thức xét tuyển đại học được chuẩn hóa, khối lượng thông tin thí sinh phải theo dõi chắc chắn giảm, nhưng trách nhiệm tự xây dựng chiến lược chuẩn bị đại học lại tăng lên. Thí sinh vẫn có thể dùng kết quả thi, học tập, kỳ thi riêng hoặc chứng chỉ quốc tế, tùy yêu cầu mà từng trường quy định trong đề án tuyển sinh. Khác biệt nằm ở chỗ mỗi ngành chỉ chọn tối đa 3 phương thức để xét; nghĩa là bạn không thể cùng lúc dựa quá nhiều vào học bạ, thi riêng, chứng chỉ rồi hy vọng ngành nào đó sẽ mở rộng tất cả. Với học sinh lớp 12, việc đầu tiên là đọc kỹ đề án tuyển sinh của từng trường, từng ngành để hiểu họ dùng phương thức nào làm "cửa chính". Thí sinh cần quan tâm không chỉ tên phương thức, mà cả cách trường sử dụng kết quả thi tốt nghiệp THPT, học tập, kỳ thi riêng hoặc chứng chỉ trong từng phương thức xét tuyển ngành học cụ thể. Câu hỏi thực tế phải tự trả lời: "Nếu ngành mình muốn học chỉ dùng điểm thi tốt nghiệp và một kỳ thi riêng, mình có đủ khả năng tập trung cho cả hai không?". Chuẩn hóa tuyển sinh 2027 buộc lựa chọn này phải rõ ràng, thay vì ôn dàn trải rồi nộp hồ sơ vào mọi ngả rộng mở như các mùa tuyển sinh trước.
Chiến lược tuyển sinh mới cho học sinh lớp 12: Ít đường nhưng phải đi chắc
Trong bối cảnh chuẩn hóa tuyển sinh 2027, học sinh lớp 12 cần chuyển từ tư duy "càng nhiều phương thức càng tốt" sang tư duy chiến lược: chọn ít nhưng phù hợp. Một lộ trình hợp lý có thể gồm bốn bước. Một là xác định rõ nhóm ngành mình thực sự quan tâm, không chạy theo ngành "hot" chỉ vì dễ trúng bằng học bạ hay kỳ thi riêng. Hai là lập danh sách các trường đào tạo ngành đó và ghi rõ họ dùng những phương thức xét tuyển đại học nào, với các ngưỡng đầu vào nào. Ba là đánh giá trung thực năng lực của bản thân: nếu điểm học bạ ổn định nhưng khả năng thi không cao, hãy ưu tiên những ngành vẫn dùng kết quả học tập THPT; ngược lại, nếu có thế mạnh làm bài thi chuẩn hóa thì đăng ký kỳ thi tuyển sinh chung hoặc kỳ thi riêng của trường. Bốn là đầu tư đúng trọng tâm vào 2–3 kênh mà ngành bạn chọn thực sự dùng. Việc lựa chọn ngành và phương án dự tuyển cần được chuẩn bị sớm, vì khi thông tư mới có hiệu lực từ 1/1/2027, cuộc chơi sẽ rạch ròi hơn, ít chỗ cho chiến lược "nộp cho chắc" vào mọi phương thức.
