Cuộc đua đã đổi chiều
Thị trường game di động là ngành kinh doanh trò chơi trên thiết bị cầm tay, nơi quy mô người chơi toàn cầu biến tốc độ phát triển và khả năng duy trì chi tiêu thành lợi thế cạnh tranh quyết định. Đây không còn là sân nhà mặc định của Mỹ: các studio game Trung Quốc đang thắng nhờ đưa sản phẩm ra nhanh hơn, tốn ít chi phí hơn và kiếm được nhiều doanh thu hơn từ người chơi.
Đà chuyển dịch thể hiện rõ trong nhóm 100 game di động có doanh thu cao nhất toàn cầu. Đầu năm 2024, Mỹ và Trung Quốc gần ngang nhau về tỷ trọng doanh thu; đến giữa năm 2026, Trung Quốc chiếm 40%, còn Mỹ chỉ còn 16,5%. Tại thị trường Mỹ, trò chơi Trung Quốc đóng góp hơn 18% doanh thu của nhóm dẫn đầu, tăng từ 8% đầu thập kỷ, trong khi tỷ trọng của nhà phát hành Mỹ giảm từ 40% xuống dưới 30%. Hai bài viết cùng cho thấy đây không phải một cú trượt nhất thời: thị phần đang chuyển dịch đồng thời với lợi thế vận hành ngày càng nghiêng về châu Á.
Quy mô khiến cuộc đổi ngôi đáng chú ý hơn: game di động được định giá 121 tỉ USD và dự kiến có hơn 3 tỉ người chơi trong năm 2026. Khi một phân khúc lớn đến vậy rời khỏi quỹ đạo thống trị cũ, đó không chỉ là vấn đề danh tiếng; nó quyết định studio nào có cơ hội xây dựng những thương hiệu giải trí được thế hệ trẻ gặp mỗi ngày.
Lợi thế nằm ở cả tốc độ lẫn cấu trúc chi phí
Khoảng cách không thể giải thích chỉ bằng một vài trò chơi ăn khách. Studio game Trung Quốc có chuỗi cung ứng rộng, nguồn nhân lực lớn và chi phí phát triển thấp, nhờ đó có thể thử nghiệm, điều chỉnh rồi phát hành với nhịp độ mà nhiều nhà phát triển game Mỹ khó theo kịp. Ngành này đã rời thời kỳ bị xem là nơi sao chép: các nhà phát hành Trung Quốc hiện có 40 trò chơi trong nhóm 100 game hàng đầu toàn cầu, tăng từ 21 trò chơi một thập kỷ trước; số trò chơi của nhà phát hành Mỹ giảm từ 22 xuống 13.
Câu chuyện của Yang Liu, đồng sáng lập End Game Interactive, cho thấy chi phí nhân lực tại Mỹ có thể trở thành lực cản thực tế. Sau thành công của Zombs Royale, công ty mở rộng hoạt động sang Mỹ Latinh và tuyển hơn 40 nhân sự ở đó. Đây là lựa chọn thích ứng hợp lý, nhưng cũng là dấu hiệu cho thấy ngay cả startup có vốn và sản phẩm tốt vẫn phải tìm cách giảm gánh nặng vận hành để cạnh tranh toàn cầu.
Lợi thế về chi phí chỉ có ý nghĩa khi đi cùng khả năng kiếm tiền. Các trò chơi như Honor of Kings và Whiteout Survival cho thấy nhà phát hành Trung Quốc vừa có thể tạo sản phẩm đủ sức hút, vừa duy trì vị trí cao trên bảng xếp hạng. Theo CEO Supercell Ilkka Paananen, trong 22 trò chơi ra mắt từ năm 2020 và đạt doanh thu ít nhất một tỉ USD, có 20 trò đến từ Trung Quốc, Nhật Bản và Hàn Quốc; phương Tây chỉ có hai đại diện. Con số ấy là lời cảnh báo rõ hơn mọi khẩu hiệu về cạnh tranh.
Thị phần còn là sức ảnh hưởng văn hóa
Game di động không chỉ bán lượt chơi; chúng còn đưa hình tượng và thẩm mỹ vào đời sống số. Nhân vật anime, thế giới giả tưởng và phong cách nghệ thuật trong nhiều trò chơi Trung Quốc xuất hiện thường xuyên trên nguồn nội dung mà Gen Z và Gen Alpha tiếp xúc. Khi người chơi gắn bó với một thế giới qua nhiều phiên chơi, nhà phát hành có cơ hội xây dựng cộng đồng và tạo thêm lý do để người dùng quay lại.
Dù vậy, đây không phải câu chuyện Mỹ mất thị phần để Trung Quốc một mình tiếp quản. Singapore với Garena Free Fire và Thổ Nhĩ Kỳ với Royal Match cũng mở rộng hiện diện; các nhà phát hành từ hai nước này cộng lại chiếm 18% doanh thu của 100 game hàng đầu tại Mỹ trong quý II/2026, so với 1,2% trong quý I/2020. Bức tranh ấy cho thấy thị trường đang trở nên đa cực, nhưng Trung Quốc nổi bật vì kết hợp được quy mô sản xuất với khả năng biến trò chơi thành hiện tượng toàn cầu.
Việc các tập đoàn Mỹ sử dụng studio Trung Quốc để phát triển game càng nhấn mạnh sự thay đổi: năng lực sản xuất đã trở thành tài sản mà đối thủ cũng muốn tiếp cận. Vì vậy, cuộc cạnh tranh không chỉ nằm ở việc ai sở hữu thương hiệu, mà còn ở nơi có đội ngũ và quy trình đủ nhanh để liên tục tạo ra sản phẩm hấp dẫn.
Nhà phát triển Mỹ cần thay đổi cách làm
Phản ứng của các nhà phát triển Mỹ đang chuyển từ than phiền về chi phí sang thử nghiệm mô hình mới. Một số studio rời cách phát hành miễn phí kèm giao dịch trong game để thu tiền ngay từ đầu; số khác đưa phân phối lên nền tảng web mở nhằm giảm phụ thuộc vào kho ứng dụng của Apple và Google, nơi họ phải chia sẻ doanh thu. Những hướng đi này có thể giảm áp lực, nhưng không tự động giải quyết bài toán cốt lõi: làm sao sản xuất nhanh mà vẫn tạo được trải nghiệm khiến người chơi muốn quay lại.
Trong khi đó, các nhà phát triển Trung Quốc tận dụng WeChat và Douyin để đưa mini game đến người dùng ngay trên những nền tảng họ sử dụng hằng ngày. Đây là lợi thế phân phối bên cạnh lợi thế sản xuất: giảm khoảng cách giữa lúc người dùng nhìn thấy trò chơi và lúc họ bắt đầu chơi. Nếu Mỹ chỉ đổi cách thu tiền mà không cải thiện tốc độ thử nghiệm, thiết kế sản phẩm và tiếp cận người chơi, khoảng cách có thể tiếp tục rộng ra.
Kết luận là Mỹ chưa hết cơ hội, nhưng không còn có thể dựa vào di sản của Temple Run, Plants vs. Zombies hay Pokémon Go. Để giành lại chỗ đứng trong thị trường game di động, nhà phát triển game Mỹ cần cạnh tranh trên cả ba mặt: chi phí, nhịp độ ra mắt và khả năng sinh lời. Những studio biết điều chỉnh mô hình sớm sẽ có cơ hội; những đơn vị xem đây chỉ là một giai đoạn khó khăn có nguy cơ tiếp tục mất người chơi và doanh thu game di động vào tay đối thủ linh hoạt hơn.
