Cơ hội đầu tư AI phải bắt đầu từ năng lực thực chất
Đầu tư AI là việc đưa vốn, công nghệ, dữ liệu và nhân lực vào nghiên cứu, phát triển, triển khai các ứng dụng trí tuệ nhân tạo nhằm tạo ra giá trị kinh tế và xã hội. Với TP.HCM, cơ hội không nằm ở việc thu hút vốn bằng mọi giá, mà ở khả năng biến các dự án thành năng lực công nghệ có thể duy trì và phát triển trong nước.
Chiều 26/10, tại chương trình CEO 500 trong khuôn khổ Diễn đàn Kinh tế mùa Thu 2026, doanh nghiệp và nhà đầu tư quốc tế giới thiệu kế hoạch hợp tác về hạ tầng dữ liệu, AI, bán dẫn và nghiên cứu phát triển tại thành phố. VinaCapital đang xúc tiến hợp tác với một doanh nghiệp công nghệ Hoa Kỳ để lập trung tâm R&D bán dẫn; đồng thời làm việc với các đối tác, trong đó có G42 và Microsoft, về kế hoạch phát triển trung tâm dữ liệu phục vụ AI. Đây là những bước đi đáng chú ý, nhưng kế hoạch mới chỉ là điểm khởi đầu. TP.HCM cần kết nối FDI, công nghệ và tài chính thành một trục phát triển thống nhất, gắn nhu cầu địa phương với năng lực trong nước và nguồn lực toàn cầu.
Hạ tầng dữ liệu không thể tách khỏi điện, đất và kết nối
AI cần năng lực tính toán và lưu trữ đủ lớn; thiếu nền tảng đó, cả nghiên cứu lẫn ứng dụng đều khó mở rộng. Vì thế, trung tâm dữ liệu không nên được nhìn như một công trình độc lập hay một cuộc đua công suất. Đại diện Aurecon Việt Nam Bill Giannikos lưu ý rằng việc phát triển trung tâm dữ liệu đòi hỏi chuẩn bị đồng bộ về đất đai, nguồn điện, hạ tầng kết nối và nguồn nước.
Thách thức lớn nằm ở nhu cầu điện cao của các trung tâm dữ liệu phục vụ AI và yêu cầu nguồn cung ổn định lâu dài. Quy hoạch hạ tầng dữ liệu do đó phải ăn khớp với quy hoạch năng lượng, hạ tầng kỹ thuật và không gian công nghiệp công nghệ cao. Nếu các điều kiện nền tảng không theo kịp, vốn quốc tế có thể tạo thêm công suất nhưng chưa chắc tạo được một hệ sinh thái AI vận hành hiệu quả. Giá trị của dự án cần được đánh giá qua đóng góp cho doanh nghiệp, sản xuất, y tế, giáo dục và dịch vụ công, chứ không chỉ qua quy mô trung tâm.
Vốn quốc tế cần nuôi năng lực công nghệ trong nước
Công nghệ được kỳ vọng trở thành động lực tăng trưởng và nâng năng suất, giúp nền kinh tế giảm dần phụ thuộc vào mô hình dựa chủ yếu vào vốn và lao động. Nhưng muốn đạt mục tiêu ấy, TP.HCM phải đo chất lượng dòng vốn bằng những gì còn lại sau khi dự án đi vào hoạt động: kỹ sư được đào tạo, tri thức được chuyển giao, doanh nghiệp nội địa tham gia sâu hơn và sản phẩm công nghệ có thể cạnh tranh trên thị trường.
Phó Chủ tịch Cơ quan điều hành Trung tâm Tài chính Quốc tế Việt Nam tại TP.HCM Nguyễn Hữu Huân cho rằng trọng tâm không chỉ là tăng quy mô đầu tư, mà còn hướng vốn vào lĩnh vực có giá trị gia tăng cao. Ông nhấn mạnh dòng vốn cần gắn với nghiên cứu và phát triển, đào tạo kỹ sư, chuyển giao tri thức và nâng năng lực doanh nghiệp Việt Nam, thay vì dừng ở gia công hay lắp ráp. Với bán dẫn Việt Nam, việc xúc tiến trung tâm R&D là tín hiệu có triển vọng; phép thử sẽ là mức độ gắn kết của hoạt động nghiên cứu với nhân lực và doanh nghiệp tại chỗ.
Từ kế hoạch đầu tư đến giá trị lâu dài
Những kế hoạch hiện được xúc tiến gồm trung tâm R&D bán dẫn, trung tâm dữ liệu phục vụ AI và hoạt động đầu tư vốn mạo hiểm gắn với Trung tâm Tài chính Quốc tế Việt Nam tại TP.HCM, nhằm hỗ trợ doanh nghiệp khởi nghiệp phát triển sản phẩm có khả năng tham gia thị trường. Đây là hướng đi hợp lý nếu vốn được phân bổ theo từng chặng: nghiên cứu cần chuyên gia và phòng thí nghiệm; thương mại hóa cần khách hàng và thị trường; sản xuất cần liên kết chuỗi cung ứng.
Thành phố nên xem các điều kiện về điện, đất, kết nối, nguồn nước và nhân lực là một phần của chính sách thu hút đầu tư, không phải việc xử lý sau khi dự án đã được chấp thuận. Cùng lúc, cần tạo cơ chế để doanh nghiệp trong nước tham gia nghiên cứu, cung cấp giải pháp và phát triển sản phẩm, thay vì chỉ đứng ngoài chuỗi giá trị. Cơ hội hút vốn quốc tế vào AI, trung tâm dữ liệu và bán dẫn là có thật; nhưng thành công không được đo bằng số dự án hay công suất xây dựng. Chỉ khi hạ tầng nâng đỡ được đổi mới và tri thức được giữ lại trong nền kinh tế, dòng vốn mới trở thành động lực tăng trưởng lâu dài.
