Tiến độ công trình đi cùng trách nhiệm với địa phương
Thủy điện tích năng là loại công trình lưu trữ năng lượng bằng cách bơm nước lên hồ cao khi nhu cầu điện thấp, rồi phát điện khi nhu cầu tăng. Dự án Bác Ái tại xã Bác Ái Tây vì thế vừa là công trình nguồn điện, vừa đặt ra yêu cầu phối hợp lâu dài về đất đai, sinh kế và môi trường.
Chiều 28-10, Phó Chủ tịch UBND tỉnh Trịnh Minh Hoàng làm việc với Tập đoàn Điện lực Việt Nam (EVN) về tình hình triển khai dự án, cùng đại diện các sở, ngành, địa phương và đơn vị liên quan. Cuộc họp cho thấy trọng tâm không chỉ là giữ tiến độ thủy điện, mà còn giải quyết những việc còn lại với cộng đồng chịu ảnh hưởng. Dự án có tổng mức đầu tư khoảng 21.101 tỷ đồng, công suất 1.200 MW với bốn tổ máy, mỗi tổ máy 300 MW; công trình được xác định là nguồn điện quan trọng trong Quy hoạch điện VIII, có nhiệm vụ tích trữ năng lượng và phát điện giờ cao điểm.
Các con số cho thấy phần xây dựng đang tiến triển
Theo báo cáo EVN tại buổi làm việc, giải phóng mặt bằng đã hoàn thành trên 106,4 ha; cả 66 hộ dân bị ảnh hưởng đã nhận bồi thường, hỗ trợ với tổng số tiền hơn 16,9 tỷ đồng. Đây là kết quả đáng ghi nhận đối với người dân, nhưng không đồng nghĩa mọi vướng mắc đã khép lại: chính quyền xã Bác Ái Tây vẫn cần phối hợp xử lý các trường hợp còn tồn tại.
Các hạng mục thi công chính cơ bản bám tiến độ hợp đồng. Đào và gia cố các tuyến hầm cùng nhà máy ngầm đạt khoảng 7.400 trên 17.000 m, tương đương 43% khối lượng. EVN dự kiến hoàn thành phê duyệt thiết kế kỹ thuật và hồ sơ mời thầu xây lắp cụm hồ trên trong quý IV/2026. Những mốc này cho thấy công trường đã có tiến triển cụ thể; thách thức tiếp theo là chuyển phần việc chuẩn bị thành thi công đúng kế hoạch, đồng thời duy trì chất lượng và an toàn.
Bồi thường, sinh kế và bảo vệ rừng cần được giải quyết cùng lúc
EVN đề nghị tỉnh tháo gỡ vướng mắc về các chương trình an sinh và phục hồi sinh kế, xem xét bồi thường, hỗ trợ cây trồng cho sáu hộ có đất nằm trong giấy chứng nhận quyền sử dụng đất của Công ty TNHH MTV Lâm nghiệp Tân Tiến, đồng thời phối hợp thực hiện cam kết môi trường, xã hội và bảo tồn đa dạng sinh học. Đây là những đầu việc cụ thể, không nên xem là phần phụ của tiến độ xây dựng: chúng quyết định quyền lợi người dân và khả năng tuân thủ các yêu cầu liên quan đến nguồn vốn.
Phó Chủ tịch tỉnh yêu cầu EVN phối hợp với các cơ quan và địa phương đánh giá tác động tới lưu vực, nguồn nước, hệ sinh thái và đời sống dân cư. Tỉnh cũng đề nghị nghiên cứu giao khoán cho hộ dân tại lưu vực hưởng lợi quản lý, bảo vệ rừng, gắn công việc này với bảo vệ nguồn nước và tạo sinh kế bền vững, nhất là cho đồng bào dân tộc thiểu số. Cách tiếp cận này có sức thuyết phục hơn nếu người dân vừa được bảo vệ quyền lợi, vừa có vai trò và thu nhập gắn với gìn giữ khu vực.
Mốc hoàn thành phụ thuộc vào phối hợp thực chất
Kế hoạch hiện đặt mục tiêu tổ máy đầu tiên phát điện vào tháng 12/2029 và hoàn thành toàn bộ công trình trong năm 2030. Để giữ được các mốc này, EVN cần tập trung nguồn lực, đẩy nhanh thi công nhưng không đánh đổi an toàn, chất lượng hay yêu cầu môi trường. Về phía tỉnh, các sở, ngành được giao rà soát kiến nghị theo quy định, chú trọng hỗ trợ phục hồi sinh kế, bảo tồn đa dạng sinh học và bảo đảm quyền lợi chính đáng của người dân; UBND xã Bác Ái Tây tiếp tục phối hợp xử lý hồ sơ bồi thường còn vướng.
Thông tin từ EVN về mặt bằng và khối lượng thi công, đặt cạnh chỉ đạo của chính quyền tỉnh về tác động môi trường và đời sống, cho thấy dự án đang có tiến triển nhưng chưa thể chỉ đánh giá bằng phần trăm xây dựng. Với EVN Khánh Hòa và các cơ quan địa phương, thước đo đáng tin cậy là vừa đạt mốc phát điện, vừa xử lý minh bạch các cam kết với cộng đồng. Tiến độ thủy điện chỉ bền vững khi việc phối hợp về thi công, bồi thường, sinh kế và bảo vệ rừng được thực hiện song song.
