“Pin” quy mô lớn cho hệ thống điện
Thủy điện tích năng Bác Ái là nhà máy điện lưu trữ năng lượng bằng cách bơm nước lên hồ ở cao độ cao khi điện dư thừa, rồi đưa nước xuống phát điện lúc nhu cầu tăng. Tại Khánh Hòa, đây là công trình thủy điện tích năng đầu tiên của Việt Nam, được kỳ vọng giúp hệ thống điện linh hoạt hơn khi tỷ trọng điện gió và điện mặt trời tăng.
Quy mô dự án là 1.200 MW, gồm bốn tổ máy, mỗi tổ máy 300 MW; tổng mức đầu tư khoảng 21.101 tỷ đồng. Vai trò đáng chú ý không chỉ nằm ở lượng điện phát ra mà còn ở khả năng dịch chuyển điện năng giữa giờ thấp điểm và cao điểm, hỗ trợ điều tần và ổn định điện áp. Với người sử dụng, điều đó có thể góp phần giảm áp lực cân bằng cung cầu khi sản lượng năng lượng tái tạo biến động theo thời tiết. Đây là hạ tầng ít thấy trong sinh hoạt hằng ngày, nhưng giá trị của nó sẽ bộc lộ khi lưới điện cần nguồn dự phòng linh hoạt.
Hợp đồng thiết bị cơ điện đặt thêm một mốc quan trọng
Ngày 26/10/2026 tại Hà Nội, EVN ký hợp đồng cung cấp thiết bị cơ điện cho dự án Bác Ái với liên danh Voith Hydro Shanghai và Powerchina Zhongnan. Gói thầu trị giá hơn 4.462 tỷ đồng, thời gian thực hiện 51 tháng và được đấu thầu quốc tế rộng rãi.
Đây không phải một thủ tục phụ: thiết bị cơ điện cùng gói thầu xây lắp là hai phần việc lớn có ảnh hưởng trực tiếp đến tiến độ và chất lượng công trình. Việc ký hợp đồng giúp dự án chuyển thêm một khâu trọng yếu từ kế hoạch sang triển khai, nhưng không đồng nghĩa rủi ro đã được loại bỏ. Khả năng phối hợp giữa cung cấp thiết bị, thi công phần ngầm và lắp đặt sẽ quyết định liệu các mốc phát điện có giữ được hay không. Trong một dự án lần đầu được thực hiện ở Việt Nam, sự ăn khớp ấy quan trọng không kém công suất thiết kế.
Thi công sâu trong núi: tiến độ khả quan nhưng áp lực còn lớn
Điểm khác thường nhất của công trình nằm dưới mặt đất: hệ thống nhà máy và đường hầm sâu đến 500 m. Không gian chật, kích thước hầm lớn và các hạng mục nằm gần nhau khiến đào, gia cố và kiểm soát an toàn trở thành bài toán phức tạp. Có những đoạn phải chia thành hai tầng đào, làm tăng số chu kỳ khoan, nổ mìn, bốc xúc và gia cố. Vì vậy, các con số về khối lượng thi công không chỉ phản ánh tốc độ mà còn cho thấy mức độ khó của việc giữ an toàn trong lòng núi.
Dù vậy, sau hơn 20 tháng thi công, Ban Quản lý dự án Điện 3 cho biết tiến độ tổng thể vẫn đáp ứng kế hoạch. Một số hạng mục đã vượt kế hoạch quý III, trong khi nhiều tuyến hầm và ngách thi công đã hoàn thành đào, gia cố. Đây là tín hiệu đáng khích lệ, nhưng chưa phải bảo đảm cho chặng đường còn lại: thiết bị phải được giao đúng hạn, công tác lắp đặt phải khớp với phần xây dựng, và yêu cầu an toàn phải được duy trì. Tiến độ thủy điện vì thế nên được đánh giá qua cả mốc thời gian lẫn chất lượng thi công, không chỉ bằng phần trăm khối lượng.
Mốc phát điện là phép thử thực sự
Dự án Bác Ái cho thấy chuyển dịch năng lượng không chỉ cần thêm nguồn điện gió, điện mặt trời; hệ thống còn cần cách lưu trữ và điều tiết điện khi nguồn cung lên xuống. Nhà máy tích năng có thể bơm nước vào thời điểm điện dư và phát điện khi phụ tải cao, nhờ đó góp phần làm phẳng chênh lệch cung cầu. Lợi ích này mang tính hệ thống, nhưng sẽ có ý nghĩa với người dùng nếu công trình vận hành đúng tiến độ, an toàn và phối hợp hiệu quả với lưới điện.
Hiện trạng thi công và hợp đồng thiết bị cơ điện đã tạo cơ sở để tin rằng dự án đang đi đúng hướng. Tuy nhiên, một công trình ngầm quy mô lớn chưa thể được xem là thành công chỉ vì tiến độ tổng thể đang đáp ứng kế hoạch. Thước đo cuối cùng là các tổ máy có lần lượt phát điện theo lịch hay không, và nhà máy có thực hiện ổn định chức năng lưu trữ, phát điện phủ đỉnh, hỗ trợ điều tần hay không.
Kết luận: thủy điện tích năng Bác Ái là bước thử quan trọng cho năng lực xây dựng và vận hành loại hình lưu trữ điện mới tại Việt Nam. Mốc tháng 12/2029 sẽ là phép thử đầu tiên; để dự án phát huy giá trị, tiến độ phải đi cùng an toàn, chất lượng và khả năng hỗ trợ thực chất cho hệ thống điện.
