Lãnh đạo gốc Việt Mỹ trong ngành quốc phòng: từ ngoại biên lên trung tâm quyền lực
Lãnh đạo gốc Việt Mỹ trong ngành quốc phòng Mỹ là những chuyên gia có nguồn gốc Việt Nam, xây dựng sự nghiệp tại các cơ quan, tập đoàn quốc phòng và hàng không vũ trụ, nắm giữ vị trí điều hành các chương trình chiến lược như tàu sân bay Hải quân Mỹ, hạ tầng hàng không và các dự án gắn với chuỗi cung ứng quốc phòng, qua đó tác động trực tiếp đến năng lực quân sự và công nghiệp công nghệ cao của Mỹ. Đây không còn là những cái tên bên lề, mà là những nhân tài công nghệ Mỹ đứng ở tầng cao nhất của cấu trúc quyền lực kỹ thuật – tài chính. Sự xuất hiện của những nhân vật như bà Giao Phan ở “trái tim công nghiệp của Hải quân Mỹ” và ông Michael Vũ Nguyễn gắn với Boeing và hàng không vũ trụ cho thấy một dịch chuyển mang tính thế hệ: người gốc Việt không chỉ hòa nhập, mà đang tham gia ra quyết định ở nơi nhạy cảm nhất – quốc phòng và hạ tầng chiến lược. Điều đó mang ý nghĩa biểu tượng mạnh hơn rất nhiều so với các câu chuyện thành công doanh nhân thông thường.
Giao Phan: người phụ nữ gốc Việt ở "nhà máy mẹ" của Hải quân Mỹ
Trường hợp của bà Giao Phan là minh chứng rõ nhất cho việc lãnh đạo gốc Việt Mỹ đã bước vào tầng lõi của ngành quốc phòng Mỹ. Bà cùng gia đình sang Mỹ định cư khi mới 15 tuổi, từng phải dựa vào trợ cấp xã hội để trang trải cuộc sống, nhưng đã tiến từ xuất phát điểm đó đến vị trí Giám đốc Điều hành Bộ Tư lệnh Hệ thống Hải quân Mỹ (NAVSEA), một trong những trụ cột công nghiệp quan trọng nhất của Hải quân Mỹ. Trong giai đoạn 2013-2019, bà quản lý danh mục mua sắm khoảng 40 tỷ USD cho chương trình tàu sân bay lớp Ford, hiện đại hóa tàu sân bay lớp Nimitz và duy trì vòng đời toàn bộ đội tàu sân bay đang hoạt động. Đặc biệt, bà tham gia lãnh đạo chương trình thiết kế, đóng mới, thử nghiệm và bàn giao USS George H.W. Bush (CVN-77), tàu sân bay cuối cùng thuộc lớp Nimitz, với tổng giá trị chương trình khoảng 6 tỷ USD. Trên cương vị Giám đốc Điều hành NAVSEA từ tháng 1/2021 đến tháng 4/2024, bà là người phụ nữ Mỹ gốc Á đầu tiên giữ vị trí này và quản lý hơn 87.000 quân nhân, kỹ sư và nhân viên dân sự trên toàn cầu. Đây là mức độ ảnh hưởng mà trước đây khó ai hình dung một người gốc Việt có thể đạt tới trong lĩnh vực Hải quân Mỹ tàu sân bay.
Michael Vũ Nguyễn: từ Boeing và Houston Airport System đến bàn cờ hạ tầng hàng không
Nếu Giao Phan đại diện cho quyền lực kỹ thuật – quân sự, thì ông Michael Vũ Nguyễn mang hình ảnh quyền lực điều hành gắn với Boeing và hàng không vũ trụ. Ông có hành trình hơn 40 năm trong các lĩnh vực hàng không, đầu tư, phát triển kinh doanh và hợp tác quốc tế trên nhiều thị trường. Đến tháng 9/2021, ông được bổ nhiệm làm Giám đốc Quốc gia Boeing Việt Nam, chịu trách nhiệm tăng cường sự hiện diện của tập đoàn hàng không Mỹ tại Việt Nam và hỗ trợ các cơ hội tăng trưởng của Boeing tại thị trường trong nước. Đầu tháng 8/2026, một bước ngoặt khác xuất hiện khi FLC bổ nhiệm ông giữ chức Phó Chủ tịch Tập đoàn, quyết định có hiệu lực từ ngày 1/8/2026. Ông được giao phụ trách lĩnh vực hàng không và đầu tư hạ tầng cảng hàng không, sau khi đã làm đại diện tại Việt Nam của Airport Development Corporation/Houston Airport System. Mối liên hệ giữa ông với chiến lược hạ tầng hàng không của FLC hình thành trước thời điểm bổ nhiệm, khi ông tham gia kết nối FLC với đối tác Hoa Kỳ trong kế hoạch nghiên cứu đầu tư, nâng cấp Cảng hàng không Phù Cát và Pleiku. Ở đây, kinh nghiệm nhiều thập kỷ trong hệ thống sân bay và Boeing đang được chuyển hoá thành quyền lực thiết kế cơ sở hạ tầng mới.
Thông điệp quyền lực: vì sao nhân tài gốc Việt ngày càng xuất hiện ở vị trí nhạy cảm
Có hai thông điệp quan trọng từ hành trình của Giao Phan và Michael Vũ Nguyễn. Thứ nhất, ngành quốc phòng Mỹ – vốn từng khép kín – đang chấp nhận những lãnh đạo gốc Việt Mỹ ở vị trí điều hành các chương trình tối mật, từ thiết kế tàu sân bay, tàu ngầm lớp Seawolf đến bảo trì và hiện đại hóa hạm đội mặt nước. Bà Phan từng quản lý đồng thời hơn 7.000 quân nhân và nhân viên dân sự trong vai trò Giám đốc Điều hành phụ trách Bảo trì và Hiện đại hóa Tàu mặt nước và Phó Tư lệnh các Trung tâm Bảo trì Khu vực. Đó không chỉ là tín nhiệm cá nhân, mà là sự thay đổi cấu trúc về niềm tin đối với cộng đồng nhập cư. Thứ hai, trong chuỗi cung ứng quốc phòng liên quan đến hàng không, những nhân tài công nghệ Mỹ gốc Việt như ông Vũ đóng vai trò cầu nối giữa doanh nghiệp Mỹ và thị trường Việt Nam. Ông từng là Chủ tịch AmCham Hà Nội, Chủ tịch Hội đồng Kinh doanh Hoa Kỳ – ASEAN tại Việt Nam và Đồng Chủ tịch Diễn đàn Doanh nghiệp Việt Nam, cho thấy năng lực kết nối thể chế – doanh nghiệp – hạ tầng. Khi các vị trí này gắn với các dự án cảng hàng không, chúng tạo ra ảnh hưởng gián tiếp đến chuỗi cung ứng quốc phòng, từ logistics quân sự đến năng lực triển khai lực lượng.
Kết luận: từ câu chuyện cá nhân đến vị thế cộng đồng gốc Việt
Nhìn từ bên ngoài, thành công của Giao Phan và Michael Vũ Nguyễn có thể được đọc như hai câu chuyện riêng lẻ: một nữ công chức Mỹ gốc Việt vươn tới đỉnh NAVSEA, một chuyên gia hàng không gắn với Boeing và hạ tầng sân bay rồi bước vào vị trí Phó Chủ tịch FLC. Nhưng nếu đặt cạnh nhau, chúng tạo ra một bức tranh rộng hơn về vị thế mới của lãnh đạo gốc Việt Mỹ trong ngành quốc phòng Mỹ. Ở NAVSEA, bà Phan đã góp phần định hình tương lai đội tàu sân bay lớp Ford, hiện đại hóa Nimitz và quản lý danh mục chương trình trị giá khoảng 50 tỷ USD gắn với các loại tàu chiến, tàu ngầm và hệ thống tác chiến tích hợp. Tại không gian hàng không – hạ tầng, ông Vũ mang kinh nghiệm từ Houston Airport System, Vinmec và Boeing để tham gia thiết kế chiến lược cảng hàng không FLC. Khi những điểm quyền lực này thuộc về người gốc Việt, cộng đồng không chỉ được đại diện về mặt biểu tượng, mà còn tham gia quyết định cách nước Mỹ vận hành sức mạnh quân sự và hạ tầng chiến lược. Đó là bước chuyển từ “câu chuyện thành công di dân” sang “vị thế đồng kiến tạo quyền lực”.
