OCOP cần vừa đáng giá hơn, vừa dễ tìm hơn
Sản phẩm OCOP là hàng hóa đặc trưng địa phương được phát triển từ lợi thế nguyên liệu, nghề truyền thống và năng lực của các chủ thể nông thôn, hướng tới nâng chất lượng và mở rộng đầu ra. Muốn chương trình tạo sinh kế bền vững, chỉ có thêm sản phẩm đạt sao là chưa đủ: hàng hóa phải có giá trị khác biệt và đến được đúng người mua.
Đồng Tháp và Hà Nội đang xử lý hai mắt xích khác nhau của bài toán ấy. Đồng Tháp tập trung sáng tạo sản phẩm, đầu tư chế biến sâu OCOP, phát huy làng nghề và đa dạng hóa kênh phân phối. Hà Nội thúc đẩy hiện diện trực tuyến bằng sàn thương mại điện tử, video ngắn và livestream. Một bên làm sản phẩm có sức cạnh tranh hơn; bên kia giúp sản phẩm dễ được nhìn thấy và đặt mua hơn. Đây không phải hai lựa chọn đối lập: nếu thiếu chất lượng, quảng bá khó giữ khách; nếu thiếu khả năng tiếp cận, sản phẩm tốt vẫn có thể quanh quẩn trong thị trường hẹp.
Đồng Tháp: tạo thêm giá trị từ đặc sản và nghề truyền thống
Tại Đồng Tháp, hướng phát triển nổi bật là biến nguyên liệu quen thuộc thành hàng hóa có cách dùng và khả năng bảo quản mới. Lưu Mỹ Duyên kết hợp tổ yến với sen địa phương, sau khoảng một năm nghiên cứu cho ra đời sữa sen tổ yến, rồi phát triển thêm sữa hạt tổ yến, phiên bản vị cà phê và trà sen thảo mộc tổ yến; ba sản phẩm đạt OCOP 4 sao. Những bước thử nghiệm ấy cho thấy sáng tạo sản phẩm không chỉ là đổi bao bì, mà là tìm cách tạo thêm lý do để khách chọn đặc sản quê nhà.
Công nghệ cũng giúp nâng chất lượng và khả năng mở rộng sản xuất. Ecohub Đồng Tháp đã có hợp đồng xuất khẩu 8 sản phẩm chế biến sâu từ sâm sang Canada và chuẩn bị đưa hàng sang Mỹ. Với xoài Mỹ Trà, việc đưa trái cây vào bánh nướng giúp bảo quản và vận chuyển đi xa hơn, mở thêm đầu ra cho người trồng khi lo ngại được mùa mất giá. Đây là lợi ích thiết thực của chế biến sâu OCOP: giảm lệ thuộc vào việc bán nông sản tươi đúng thời điểm.
Làng nghề cũng có thể bắt nhịp thị trường mới mà không đánh mất bản sắc. Nem Lai Vung đã phát triển hơn sáu thập kỷ; cơ sở Cô Hoàn kết hợp lao động thủ công với máy móc và đang quảng bá trên sàn thương mại điện tử, kết nối người bán trên TikTok Shop. Toàn tỉnh hiện có 910 sản phẩm OCOP của 440 chủ thể, gồm 715 sản phẩm 3 sao, 191 sản phẩm 4 sao và 4 sản phẩm 5 sao.
Đồng Tháp đặt mục tiêu đến năm 2030 phát triển mới ít nhất 463 sản phẩm, nâng tổng số lên tối thiểu 1.352; phấn đấu đưa toàn bộ sản phẩm từ 3 sao lên nền tảng số, ít nhất 70% tham gia hệ thống phân phối hiện đại, sàn thương mại điện tử và điểm bán, đồng thời có ít nhất 20% tham gia xuất khẩu hoặc kết nối tiêu thụ quốc tế.
Hà Nội: biến video và livestream thành lối vào thị trường
Hà Nội chọn cách tháo gỡ một rào cản khác: nhiều chủ thể có sản phẩm nhưng chưa đủ kỹ năng để bán trên môi trường số. Thành phố hiện có hơn 3.500 sản phẩm OCOP được đánh giá, phân hạng từ 3 sao trở lên. Nhưng mở gian hàng chưa thể bảo đảm có khách; người bán còn phải biết chụp ảnh, làm nội dung, kể câu chuyện sản phẩm, xử lý đơn và chăm sóc người mua. Khi thói quen mua sắm thay đổi, hỗ trợ những năng lực ấy là điều kiện để mở rộng thị trường OCOP, chứ không phải phần việc phụ.
Từ ngày 6/10, Sở Công Thương Hà Nội phối hợp với Cơ quan Báo và Phát thanh, Truyền hình Hà Nội kích hoạt chương trình “Gian hàng số - nâng tầm thương nhân Thủ đô” và ra mắt kênh TikTok “OCOP Hà Nội”. Trước đó, các xã, phường đã tổ chức gần 200 phiên livestream, giới thiệu hơn 1.200 sản phẩm OCOP, sản phẩm làng nghề và sản phẩm tiềm năng trên các nền tảng số.
Kênh TikTok được thiết kế như điểm chạm nội dung và kết nối thương mại, với video ngắn, livestream, câu chuyện sản phẩm, trải nghiệm tại làng nghề và nhà sáng tạo nội dung. Cơ quan quản lý tạo môi trường, kết nối và hỗ trợ đào tạo; còn các nhà bán hàng tự chịu trách nhiệm về giá bán, hàng tồn, đơn hàng, giao nhận và chăm sóc khách. Cách phân vai này có lý: nền tảng giúp sản phẩm xuất hiện trước người mua, nhưng chủ thể phải giữ uy tín và hoàn tất giao dịch.
Vì vậy, OCOP bán hàng online không nên được đánh giá chỉ bằng lượt xem hay số phiên phát trực tiếp. Thước đo quan trọng hơn là đơn hàng có phát sinh hay không, gian hàng vận hành ra sao và người bán có tiếp tục duy trì sau chương trình hay không. Người tiêu dùng được tiếp cận sản phẩm thuận tiện hơn; còn với chủ thể OCOP, kỹ năng số chỉ có giá trị khi biến sự chú ý thành khách hàng quay lại.
Hai hướng chỉ phát huy khi đi cùng nhau
Đồng Tháp và Hà Nội cho thấy hai việc khác nhau nhưng phụ thuộc lẫn nhau. Chế biến sâu, đầu tư công nghệ và phát huy làng nghề giúp sản phẩm có chất lượng, thời hạn bảo quản và bản sắc đủ sức cạnh tranh. Bán hàng số mở thêm cơ hội để người mua biết đến sản phẩm, xem cách làm và đặt hàng mà không bị giới hạn bởi điểm bán gần nơi sản xuất. Chỉ tập trung vào một phía sẽ để lại nút thắt: hàng tốt nhưng ít người biết, hoặc nội dung thu hút nhưng sản phẩm không đáp ứng kỳ vọng.
Đây cũng là lý do đổi mới không thể dừng ở việc đưa sản phẩm lên sàn. Chủ thể cần chọn sản phẩm phù hợp, kể câu chuyện chính xác, giữ chất lượng ổn định và xử lý đơn hàng đáng tin cậy. Ngược lại, cơ quan hỗ trợ nên giúp họ có kỹ năng, nội dung và kết nối thị trường thay vì chỉ đếm số tài khoản hay lượt tương tác. Khi các mắt xích ấy nối được với nhau, mở rộng thị trường OCOP mới có thể đem lại đầu ra thực chất cho doanh nghiệp, hợp tác xã và người sản xuất.
Bài học đáng chú ý là giá trị sản phẩm và khả năng tiếp cận không nên được xem như hai giai đoạn tách biệt. Sáng tạo và chế biến làm hàng hóa đáng mua hơn; kênh số giúp nó có cơ hội được mua. Thành công sau cùng phải được nhìn từ chất lượng đơn hàng, khả năng duy trì khách và đầu ra ổn định cho người làm ra sản phẩm.
