OCOP cần sản phẩm tốt và đường ra thị trường
Sản phẩm OCOP là hàng hóa địa phương được phát triển từ lợi thế bản địa, gắn với tiêu chuẩn chất lượng và câu chuyện vùng miền để tạo giá trị kinh tế và tiếp cận người mua. Tuy nhiên, danh hiệu hay số lượng sản phẩm không tự bảo đảm đầu ra: muốn đứng vững, chủ thể phải vừa cải tiến hàng hóa vừa tìm được kênh bán phù hợp.
Đồng Tháp và Cà Mau cho thấy hai vế ấy có thể bổ trợ nhau. Đồng Tháp tập trung tạo sản phẩm mới, đầu tư chế biến sâu và đưa nghề truyền thống vào nhịp tiêu dùng hiện đại; Cà Mau dồn sức cho xúc tiến thương mại, quảng bá và kết nối phân phối. Đây không phải hai lựa chọn loại trừ nhau, mà là hai mắt xích của cùng một chiến lược: tăng giá trị trước khi mở rộng thị trường OCOP.
Đồng Tháp: đổi mới từ nguyên liệu và làng nghề
Ở Đồng Tháp, đổi mới bắt đầu từ việc nhìn đặc sản bằng con mắt của người làm sản phẩm. Ý tưởng kết hợp tổ yến với sen địa phương của chị Lưu Mỹ Duyên nảy ra sau khi xem một chương trình truyền hình giới thiệu gương sen khởi nghiệp; sau khoảng một năm nghiên cứu, sản phẩm sữa sen tổ yến ra đời. Từ mặt hàng ban đầu, doanh nghiệp phát triển thêm các dòng sữa và trà, trong đó ba sản phẩm đạt OCOP 4 sao.
Hướng đi này có ý nghĩa khi được nối với công nghệ. Công ty Trí Sơn phát triển sản phẩm yến kết hợp sâm, dừa và ứng dụng tự động hóa để giảm chi phí, nâng chất lượng, hướng tới xuất khẩu. Với xoài, cơ sở bánh xoài Mỹ Trà chọn làm bánh nướng: chế biến sâu giúp hàng bảo quản, vận chuyển xa hơn, qua đó mở thêm đầu ra cho người trồng khi lo ngại được mùa mất giá.
Làng nghề cũng là một lợi thế cần được làm mới thay vì chỉ gìn giữ trong hình thức cũ. Nem Lai Vung, với hơn sáu thập kỷ phát triển, đang tận dụng OCOP để nâng giá trị hàng hóa; các cơ sở kết hợp máy móc ở khâu sơ chế với tay nghề thủ công khi hoàn thiện sản phẩm. Định hướng này phù hợp mục tiêu của tỉnh: phát triển OCOP theo chiều sâu và nâng sức cạnh tranh, thay vì xem tăng số lượng là đích đến.
Cà Mau: đưa đặc sản đến gần người mua hơn
Cà Mau chọn đẩy mạnh xúc tiến thương mại để đặc sản không chỉ được biết đến trong tỉnh. Tỉnh có hơn 330 sản phẩm OCOP thuộc 57 đơn vị xã, phường; trong đó có hai sản phẩm 5 sao và 74 sản phẩm 4 sao. Các hội chợ, triển lãm, chương trình kết nối cung cầu và điểm giới thiệu sản phẩm giúp doanh nghiệp tiếp xúc trực tiếp với người tiêu dùng, đồng thời tìm thêm đối tác phân phối.
Quy mô hoạt động cho thấy quảng bá có thể tạo sức bật khi được tổ chức liên tục: Cà Mau đã triển khai 38 hội chợ, thu hút 1.092 doanh nghiệp với khoảng 3.120 gian hàng. Các sự kiện ghi nhận hơn 312.000 lượt khách tham quan, mua sắm và tổng doanh thu hàng trăm tỷ đồng. Đây là cơ hội cụ thể để sản phẩm địa phương gặp người mua, nhưng hiệu quả lâu dài vẫn phụ thuộc vào chất lượng ổn định và khả năng đáp ứng đơn hàng.
Cơ sở Kiều Hạnh cho thấy tiêu chuẩn sản xuất là phần không thể tách khỏi quảng bá: khâu nguyên liệu và vệ sinh an toàn thực phẩm được kiểm soát, trong khi cơ sở hướng tới nâng hạng OCOP bằng cách hoàn thiện bao bì, truy xuất nguồn gốc và quy trình thân thiện môi trường. Từ giữa năm 2025, Công ty TNHH Thương mại và Dịch vụ TA đã xuất khẩu chính ngạch hơn 25 tấn đặc sản địa phương sang Hoa Kỳ. Công ty dự kiến tiếp tục chuẩn hóa quy trình, ứng dụng công nghệ cao và phát triển sản phẩm mới, đồng thời giữ hương vị truyền thống.
Kết hợp nâng giá trị với mở rộng kênh phân phối
Bài học chung từ hai địa phương là không nên tách khâu làm sản phẩm khỏi khâu tìm người mua. Chế biến sâu giúp kéo dài khả năng bảo quản, tăng tiện lợi và đưa nông sản ra xa vùng nguyên liệu; xúc tiến thương mại giúp sản phẩm có cơ hội xuất hiện trước người tiêu dùng và nhà phân phối. Nếu thiếu vế đầu, quảng bá khó tạo sức mua bền vững; nếu thiếu vế sau, sản phẩm tốt vẫn có thể quanh quẩn trong phạm vi hẹp.
Vì vậy, hướng đi của Đồng Tháp và Cà Mau nên được nhìn như hai phần của một chuỗi: đổi mới sản phẩm, chuẩn hóa chất lượng, rồi mở rộng điểm bán, thương mại điện tử và cơ hội xuất khẩu. Cà Mau đã hỗ trợ đưa sản phẩm lên sàn thương mại điện tử và kết nối doanh nghiệp với các chương trình thương mại xuyên biên giới; Đồng Tháp đặt mục tiêu đến năm 2030 phát triển thêm ít nhất 463 sản phẩm, nâng tổng số lên tối thiểu 1.352. Thước đo cuối cùng không phải danh hiệu hay số gian hàng, mà là khả năng bán đều, giữ chất lượng và tạo thu nhập ổn định cho cộng đồng sản xuất.
